13/05/2026
Właściciele dworu z Moniak w czasach Stanisławowskich.
Rola Firlejów – budowniczych zamku w Janowcu – w historii Kazimierza Dolnego jest powszechnie znana. Od czasów hetmana Mikołaja Firleja, który pozyskał dzierżawę starostwa kazimierskiego, przez blisko sto lat sprawowali oni kontrolę nad tamtejszym zamkiem oraz zachowywali istotny wpływ na funkcjonowanie miasta.
Okazuje się jednak, że również rodzina Wierzbickich – pierwszych właścicieli i budowniczych dworu z Moniak – odegrała, choć znacznie skromniejszą, rolę w dziejach Kazimierza Dolnego.
W 1787 roku Jacek Wierzbicki, cześnik urzędowski i syn pierwszego właściciela dworu, Jakuba Wierzbickiego, został członkiem Komisji Dobrego Porządku (boni ordinis) dla miasta Kazimierza.
Komisje Dobrego Porządku były ciałami administracyjno-porządkowymi tworzonymi w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego w celu usprawnienia administracji i poprawy funkcjonowania miast Rzeczypospolitej. W 1768 roku zdecydowano o ich organizacji we wszystkich miastach królewskich, jednak w praktyce działały głównie w większych ośrodkach.
Na terenie województwa lubelskiego, poza samym Lublinem, powołano komisje dla Kazimierza Dolnego, Urzędowa, Łukowa oraz Wąwolnicy. Ślady ich rzeczywistej działalności zachowały się jednak przede wszystkim dla Kazimierza i Urzędowa.
Głównym celem komisji była reorganizacja magistratów miejskich, próby poprawy finansów miejskich oraz wspieranie mieszczan w sporach z administracją starościńską.
Ostatecznie efekty działalności komisji w Kazimierzu Dolnym – podobnie jak w Urzędowie – okazały się stosunkowo skromne. Wynikało to zarówno z krótkiego okresu ich funkcjonowania (1785–1789), jak i ograniczonych możliwości ekonomicznych miast.
Sam Jacek Wierzbicki nie odegrał szczególnie istotnej roli w pracach komisji, jednak już sam jego udział świadczy o ambicjach i aspiracjach tej niezbyt zamożnej rodziny szlacheckiej.
Więcej na temat działalności Komisji Dobrego Porządku w mniejszych miastach województwa lubelskiego:
Władysław Ćwik, Komisje Boni Ordinis dla mniejszych miast województwa lubelskiego (1784–1789), „Annales UMCS”, sectio G, vol. 8–9, 1961, s. 189–319.
Na ilustracji: karta z „Księgi miejskiej Kazimierza”, nr 25, s. 12, Archiwum Państwowe w Lublinie.
Autor tekstu: Karol Krajewski
