11/06/2026
Za nami 12. edycja Pomorskiej Nagrody Muzealnej, która okazała się rekordowa – zgłoszono aż 44 wystawy, publikacje, projekty edukacyjne oraz przedsięwzięcia konserwatorskie i promocyjne przygotowane przez 19 muzeów z regionu.
Jak co roku patronem honorowym konkursu był Marszałek Województwa Pomorskiego Mieczysław Struk.
W tym roku łączna p**a nagród wyniosła aż 60 000 złotych. Autorzy każdego z nagrodzonych projektów otrzymali po 20 000 złotych. Warto zaznaczyć, że fundatorem nagród finansowych jest Samorząd Województwa Pomorskiego.
Z ogromną radością informujemy, że Laureatami tegorocznej edycji zostali:
🟠 Ewelina Karczewska-Luhm, Muzeum -Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich, realizacja miniserialu pt. „Trudy Trudy”.
Miniserial „Trudy Trudy” stanowi przykład nowatorskiego podejścia do pop**aryzacji dziedzictwa regionalnego. Projekt w sposób twórczy i odważny wykracza poza tradycyjne formy muzealnej komunikacji, wykorzystując współczesne formy narracji, poczucie humoru i formę serialu internetowego, aby dotrzeć do szerokiego, także pozaregionalnego odbiorcy. Szczególnie wartościowe jest wprowadzenie do narracji żywego języka kaszubskiego, co czyni miniserial nie tylko atrakcyjnym narzędziem promocji muzeum, ale również ważnym głosem w działaniach na rzecz ochrony i upowszechniania kaszubszczyzny.
Innowacyjność projektu, jego lekka, inteligentna forma oraz umiejętne połączenie humoru z edukacją sprawiają, że „Trudy Trudy” stają się wzorcowym przykładem, jak instytucja kultury może skutecznie i kreatywnie budować współczesną opowieść o lokalnym dziedzictwie.
🟠 Patryk Klein, lwona Bienia, Emilia Brotz, dr Jan Tymiński, dr Marcin Westphal, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, projekt badawczy pt. M.s. „Piłsudski” - badanie strat wojennych.
Projekt dotyczy badania i poszukiwania wyposażenia pochodzącego z transatlantyku „Piłsudski” posiada wyjątkową wartość naukową oraz znaczenie dla ochrony polskiego dziedzictwa. Wystrój statku stanowił w latach 30. i 40. XX wieku spektakularny przykład promocji polskiej kultury i sztuki na arenie międzynarodowej, a sam m.s. „Piłsudski” był ikoną nowoczesności i narodowej dumy.
Zespół badawczy zrealizował szeroko zakrojone kwerendy archiwalne m.in. we Włoszech, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii. Badania te wniosły istotny wkład w poznanie strat wojennych oraz w rekonstrukcję unikatowych wnętrz, zaprojektowanych przez czołowych twórców II RP.
Dzięki wysokiemu poziomowi merytorycznemu, rzetelności metodologicznej oraz interdyscyplinarnemu charakterowi prac projekt znacząco poszerzył wiedzę o losach polskiego dziedzictwa morskiego. Ustalenia zespołu mają duże znaczenie dla badań historycznych, działań konserwatorskich oraz muzealnych prezentacji.
Projekt ten stanowi wzorcowy przykład, jak nowoczesne muzealnictwo może łączyć badania naukowe z misją ochrony pamięci o najcenniejszych osiągnięciach polskiej kultury.
🟠 Andrzej Hoja, Muzeum Gdańska, Janusz Marszalec, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, wystawa czasowa „Nasi chłopcy. Mieszkańcy Pomorza Gdańskiego w armii III Rzeszy”.
Wystawa ta stanowi jedno z najodważniejszych i najbardziej potrzebnych przedsięwzięć muzealnych ostatnich lat. Podjęcie tematu trudnego zarówno w perspektywie ogólnopolskiej, jak i regionalnej, wymagało od zespołu kuratorskiego wyjątkowej odpowiedzialności, wrażliwości i rzetelności badawczej. Ekspozycja mierzy się z historią obciążoną mitami, uproszczeniami i wieloletnią propagandą, proponując nowe, wolne od ideologicznych zniekształceń spojrzenie na losy tysięcy Pomorzan wcielonych do Wehrmachtu.
Ważnym walorem projektu było zaangażowanie rodzin, lokalnych społeczności i depozytariuszy pamięci, co pozwoliło stworzyć narrację autentyczną, wielogłosową i głęboko zakorzenioną w doświadczeniu regionu. Ekspozycja umożliwiła gronu odbiorców konfrontację z trudną przeszłością, zrozumienie jej kontekstu a Pomorzanom odzyskanie prawa do opowiadania własnej historii.
Wystawa „Nasi chłopcy” jest przykładem muzealnictwa odpowiedzialnego, odważnego i głęboko zakorzenionego w potrzebach społecznych. To projekt, który w znaczący sposób poszerza wiedzę o historii regionu i przyczynia się do bardziej zniuansowanego rozumienia polskich doświadczeń XX wieku.
Wyróżnienia PNM 2026 otrzymali:
🟢 Krzysztof Ziemann, Mateusz Waloszek, Muzeum Stanisława Szukalskiego w Gdyni, otwarcie muzeum Stanisława Szukalskiego w Gdyni wraz z wystawą stałą „Szukalski The Selfborn / Samorodny”, 21 września 2025 roku.
Otwarcie nowego, prywatnego muzeum stanowi istotne wydarzenie na mapie kulturalnej Gdyni, Trójmiasta i całego Pomorza. Nowa instytucja w sposób konsekwentny i profesjonalny podejmuje się pop**aryzacji twórczości jednego z najbardziej oryginalnych, a zarazem wciąż niedostatecznie poznanego polskiego artysty XX wieku.
Projekt wyróżnia się wysokim poziomem merytorycznym oraz wyraźnym wkładem w rozwój badań nad twórczością artysty, którego spuścizna przez dekady pozostawała rozproszona i trudnodostępna.
Na szczególne podkreślenie zasługuje również zaangażowanie społeczne i szeroka współpraca międzynarodowa, dzięki którym możliwe stało się zgromadzenie materiałów, archiwaliów i dzieł prezentowanych na wystawie. Instytucja włącza w swoje działania partnerów zagranicznych, budując sieć relacji na osi Pomorze – Stany Zjednoczone.
Muzeum Stanisława Szukalskiego jest przedsięwzięciem, które w sposób nowoczesny, odpowiedzialny i ambitny wzbogaca ofertę kulturalną regionu, a jednocześnie przywraca należne miejsce jednemu z najbardziej niezwykłych twórców polskiej sztuki. Wyróżnienie podkreśla znaczenie tej inicjatywy dla kultury Pomorza i dla krajowego życia artystycznego.
🟢 dr Michał Hinc, dr Mateusz Szuba, Adam Lubocki, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, wystawa czasowa „Jak Ruscë przëszlë. Kaszëbë 1945”, 24 października 2025 do połowy września 2026 roku.
Ta wystawa to ważny i odważny głos w refleksji nad historią Pomorza, podejmujący wciąż żywy społecznie temat. Ekspozycja w sposób odpowiedzialny i merytorycznie pogłębiony ukazuje dramatyczne losy mieszkańców regionu uwikłanych w kolejny konflikt zbrojny i polityczny. Szczególnie cenne jest racjonalizowanie i demitologizowanie narracji o „wyzwoleniu” przez Armię Czerwoną w 1945 roku. Pozwala to na bardziej zniuansowane, wolne od propagandowych schematów spojrzenie na wydarzenia końca wojny.
Ekspozycja, operująca językiem kaszubskim umożliwia wielu rodzinom konfrontację z trudną, przemilczaną i zniekształcaną przeszłością, stając się impulsem do rozmowy, zrozumienia i przepracowania doświadczeń przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Wystawa pełni funkcję nie tylko edukacyjną, lecz także wspólnototwórczą.
„Jak Ruscë przëszlë. Kaszëbë 1945” to projekt, który w sposób dojrzały i odpowiedzialny poszerza wiedzę o historii regionu, tworząc solidny fundament dla dalszych działań edukacyjnych, naukowych i publicystycznych. Wyróżnienie podkreśla jego znaczenie dla współczesnej refleksji nad przeszłością Pomorza i Kaszub oraz lokalnej społeczności.
🟢 Adam Dziewanowski, Przemysław Garlicki, Piotr Kalka, Filip Kuczma, Wojciech Samól, wystawa „Pamięć w ziemi zapisana. Archeologia Westerplatte”, otwarcie 28 kwietnia 2025 roku.
Ekspozycja ta zasługuje na wyróżnienie jako przedsięwzięcie o wyjątkowym znaczeniu naukowym, edukacyjnym i społecznym. Prezentuje ona wyniki szeroko zakrojonych badań archeologicznych, które przyniosły jedne z istotniejszych odkryć dotyczących polskiej historii XX wieku.
Ekspozycja wyróżnia się umiejętnością łączenia naukowej precyzji z przystępną narracją, co pozwala odbiorcom zrozumieć kontekst historyczny i wagę poszczególnych znalezisk (począwszy od XVIII wieku). Wystawa pełni również istotną funkcję edukacyjną: porządkuje wiedzę o Westerplatte, oddzielając fakty od narosłych przez lata uproszczeń i legend. Stanowi tym samym solidny fundament dla dalszych badań, publikacji i działań pop**aryzatorskich, wzmacniając rolę archeologii jako narzędzia pogłębiania refleksji nad historią najnowszą.
„Pamięć w ziemi zapisana” to przykład nowoczesnego muzealnictwa, które z szacunkiem dla przeszłości i odpowiedzialnością wobec współczesnych odbiorców potrafi opowiadać o wydarzeniach kluczowych dla polskiej tożsamości. Wyróżnienie podkreśla znaczenie tej wystawy dla rozwoju badań nad Westerplatte oraz dla kształtowania świadomej, opartej na źródłach kultury pamięci.
🔵 W tym roku po raz pierwszy przyznano Nagrodę Specjalną Rektora Uniwersytetu Gdańskiego. Otrzymał ją projekt, który w wyjątkowy sposób łączy ochronę i pop**aryzację dziedzictwa kulturowego z nowoczesną edukacją oraz budowaniem świadomości regionalnej. Wystawa „MERK. ZNAK… IDENTYFIKACJA…” wraz z programem „Z merkiem do szkół! Jej autorami są Joanna Grochowska, Roman Drzeżdżon, Kamila Lademann z Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku.
Nordowa tradycja rybacka” nie tylko przywraca pamięć o unikalnej tradycji, ale również otwiera przestrzeń dialogu między historią a współczesnością. Szczególne uznanie budzi połączenie rzetelnych badań, działań edukacyjnych oraz wykorzystania języka kaszubskiego jako integralnej części narracji. Inicjatywa stanowi przykład odpowiedzialnego i nowoczesnego podejścia do ochrony lokalnego dziedzictwa oraz skutecznego angażowania młodego pokolenia w poznawanie historii i kultury regionu.
W tym roku gala odbyła się na Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego, gdzie mieliśmy okazję zwiedzić wystawy przyrodnicze. Dziękujemy Rektorowi Uniwersytetu Gdańskiego prof. dr hab. Piotrowi Stepnowskiemu i Dyrektor Muzeum Uniwersytetu Gdańskiego Marcie Szaszkiewicz-Sawie za gościnę i życzliwe przyjęcie.
Wszystkim Laureatom serdecznie gratulujemy. Naszym Koleżankom i Kolegom z pomorskich muzeów składamy wyrazy uznania za wspaniałe projekty oraz życzymy kolejnych satysfakcjonujących przedsięwzięć i sukcesów na polu muzealnictwa.
fot. Bartłomiej Jętczak/UG
