26/01/2026
Powstańcy Styczniowi związani z Duklą.
Przypadająca w tym roku 163. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego skłania do przedstawienia kilku sylwetek powstańców związanych z Duklą i jej okolicami.
Teofil Szczurek s. Wawrzyńca i Jadwigi z d. Głód (ur. 3 XI 1840 r. w Cergowej) był jedną z nielicznych osób pochodzących ze stanu włościańskiego, który z własnej woli i rodzącej się świadomości narodowej wziął czynny udział w Powstaniu Styczniowym. W jednej z potyczek z wojskami rosyjskimi odniósł ciężkie obrażenia, które spowodowały jego trwałe inwalidztwo. W dniu 25 V 1868 r., Teofil Szczurek zawarł związek małżeński z Marią z d. Kolanko (ur. 1836 r.), z którą miał syna Jana (ur. 6 II 1869 r.) - ojca generała Jana Szczurka-Cergowskiego ps. „Sławbor” (ur. 22 XII 1897 r. w Cergowej) i córkę Marię (ur. 31 I 1874 r.). Po śmierci żony Marii 27 X 1890 r., zawarł ponowny związek małżeński (9 II 1891 r.) z Katarzyną Barsznica z d. Kolanko. Zmarł 25 XII 1896 r. w Cergowej i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Jasionce, gdzie do czasów współczesnych znajduje się mogiła z kamiennym pomnikiem i tablicą ufundowanymi przez społeczność lokalną.
Obok spoczywa syn Jan - wójt Cergowej, działacz ludowy. Miejsce spoczynku powstańca styczniowego było uporządkowane i konserwowane w 1957 r. kosztem i staraniem wnuka – gen. Jana Szczurka-Cergowskiego. Również w księgach parafialnych odnotowujących śluby i zgony, w miejscach dotyczących Teofila Szczurka, wspomniany jest fakt jego udziału w działaniach powstańczych oraz wiążące się z tym inwalidztwo.
Wincenty Stetkiewicz pochodzący z Cergowej, syn nadleśniczego, uczeń IV klasy gimnazjum w Rzeszowie. Poszedł do Powstania wraz z kolegą szkolnym Emilem Kotowiczem, synem grecko-katolickiego proboszcza z Bonarówki. Franciszek Paluch ur. ok. 1846 r. syn Jakuba, dukielskiego mieszczanina. W Powstaniu walczył pod Komorowem oraz uczestniczył w jesiennej kampanii płk Dionizego Czachowskiego. W bitwie pod Jurkowicami 21 X 1863 r. został wzięty do niewoli rosyjskiej. Więziony w Warszawie, skąd został wysłany do Pskowa. Sąd we Włodzimierzu skazał go na 4 lata robót przymusowych w Kostromie i pozbawił praw publicznych. Starania o uwolnienie syna podjął ojciec oraz Służewicz z Dukli.
Aleksander Paszkiewicz ur. w 1837 r. w Siepietnicy (jasielskie). Syn młynarza. Przez pewien czas mieszkał w Dukli wraz z matką i rodzeństwem. Pracował jako kelner w Hotelu Europejskim we Lwowie. W Powstaniu służył w oddziałach: płk M. Borelowskiego, płk B. Ruckiego i jego następcy mjr M. Mareckiego. Awansował do stopnia oficerskiego. Ranny pod Kockiem i Sucholipiem, gdzie 25 I 1864 r. dostał się do niewoli rosyjskiej. Więziony w Lublinie i Warszawie, skąd został wysłany do Pskowa. Sąd we Włodzimierzu skazał go na 5 lat robót przymusowych w guberni tulskiej i pozbawił praw publicznych. Starania o uwolnienie skazańca podjęte przez różne osoby, m.in. Służewicza z Dukli, nie przyniosły rezultatu i w efekcie zwolniony został po odbyciu kary w 1869 r. Zmarł we Lwowie w 1908 r.
Ludwik Warchałowski ur. w 1837 r., pochodził z Dukli. Podczas Powstania dostał się do niewoli rosyjskiej i był więziony w Kielcach. Został skazany na roboty przymusowe pod rygorem wojskowym (tzw. rota aresztancka) w Kostromie. Podobnie jak w przypadku F. Palucha i A. Paszkiewicza, starania o jego uwolnienie czynił Służewicz z Dukli, pisząc list do ks. L. Ruczki o podjęcie starań o ułaskawienie wymienionych. W odrodzonej Polsce awansowany do stopnia oficerskiego podporucznika. Mieszkał w Wilamowicach.
Informacje o powstańcach styczniowych zebrano z wykorzystaniem opracowania M. H. Terleckiego, „Udział mieszkańców Krosna i regionu w powstaniu styczniowym” (w „Krosno, Studia z dziejów miasta i regionu”, tom V, Krosno 2010), jak również materiałów znajdujących się w zbiorach Muzeum Historycznego-Pałac w Dukli.