28/05/2026
Uroczyste odsłonięcie tablicy na Ścianie Pamięci
====================================================
Ceremonial Unveiling of a Plaque on the Wall of Remembrance
W dniu 28 maja na terenie Muzeum-Miejsca Pamięci Las Rzuchowski odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej Żydów z centralnej Polski zamordowanych w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Kulmhof w Chełmnie.
Tablica upamiętnia Żydów z: Brześcia Kujawskiego, Chodcza, Dąbrowic, Gąbina, Gostynina, Izbicy Kujawskiej, Lubienia Kujawskiego, Lubrańca, Kłodawy, Koła, Kowala, Krośniewic, Kutna, Przedcza, Sannik, Włocławka i Żychlina.
Uroczystość rozpoczęła się przy Pomniku Ofiar Zagłady. Przybyłych gości powitał Bartłomiej Grzanka, kierownik Oddziału Muzeum w Chełmnie. Następnie głos zabrali Marysia Galbraith, profesor Uniwersytetu w Alabamie, przewodnicząca Association of Descendants of Jewish Central Poland (ADJCP) / Stowarzyszenia Potomków Żydów Polski Centralnej (ADJCP) i Lawrence Zlatkin, prawnik z Nowego Jorku, członek Stowarzyszenia, który podzielił się rodzinnym doświadczeniem Zagłady:
„Mój ojciec urodził się w Żychlinie – jednej z żydowskich społeczności, której mieszkańcy ponieśli śmierć tutaj, w Chełmnie. Mój ojciec Rafael oraz mój wuj Joseph przeżyli, ale moja babcia Dvorah nie miała tego szczęścia. Podobnie jak wielu moich kuzynów, których rodziny mieszkały w Żychlinie od pokoleń. Zostali wywiezieni do Chełmna i zginęli w jednej chwili w marcu 1942 roku. To położyło kres historii Żydów w dużej części Polski.
Przed mrokami 1942 roku życie żydowskie w tych regionach rozkwitało, wplatając kluczowe nici w kulturową, duchową i gospodarczą tkankę Polski. Byli sąsiadami, uczonymi i budowniczymi – sklepikarzami, profesjonalistami, rzemieślnikami i rabinami. Moja babcia handlowała owocami, pracując ramię w ramię z lokalnymi rolnikami na wsi. To nie jest odległa historia. To tragedia zaledwie z wczoraj, wciąż żywa w naszej zbiorowej pamięci. Stoję tu dzisiaj jako żywy most łączący mnie z moim ojcem i babcią, niosąc w sobie obowiązek uszanowania ich życia – zarówno jako dumnych Polaków, jak i Żydów”.
Następnie uczestnicy udali się pod Ścianę Pamięci, gdzie odsłonięto tablicę. Odmówiono kadisz - modlitwę za zmarłych. Głos zabrał również Bartosz Duszyński przedstawiciel Forum Dialogu. Ofiarom z centralnej Polski oddano hołd, składając kwiaty i znicze.
W uroczystości wzięli udział burmistrzowie, radni, członkowie organizacji pozarządowych i młodzież oraz inni przedstawiciele społeczności miast i miasteczek, z których pochodziły upamiętnione ofiary.
Miasto Koło Dr Krzysztof Witkowski - Burmistrz Miasta Koła Gmina Kłodawa Urząd Miejski w Brześciu Kujawskim Włocławek Urząd Miasta i Gminy Chodecz Krośniewice - Gmina z pomysłem Gmina Żychlin Miasto Kutno Miasto Gostynin
Organizatorem wydarzenia była Fundacja "Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna", partnerem Association of Descendants of Jewish Central Poland (ADJCP). Projekt współfinansowano przez Forum Dialogu.
Patronat honorowy nad uroczystością objęły: Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie i Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.
===========================================
On May 28, a ceremony was held at the Rzuchowski Forest Museum-Memorial Site to unveil a plaque commemorating Jews from central Poland murdered in the German N**i Kulmhof extermination camp in Chełmno.
The plaque commemorates Jews from Brześć Kujawski, Chodecz, Dąbrowice, Gąbin, Gostynin, Izbica Kujawska, Lubień Kujawski, Lubraniec, Kłodawa, Koło, Kowal, Krośniewice, Kutno, Przedcze, Sanniki, Włocławek, and Żychlin.
The ceremony began at the Monument to the Victims of the Holocaust. Guests were welcomed by Bartłomiej Grzanka, Head of the Museum. Next to speak were Marysia Galbraith, a professor at the University of Alabama and president of the Association of Descendants of Jewish Central Poland (ADJCP), and Lawrence Zlatkin, a New York lawyer and member of the Association, who shared his family's experience of the Holocaust:
"My father was born in Żychlin—one of the Jewish communities whose residents perished here in Chełmno. My father, Rafael, and my uncle, Joseph, survived, but my grandmother, Dvorah, was not so fortunate. As were many of my cousins, whose families had lived in Żychlin for generations. They were deported to Chełmno and died in an instant in March 1942. This brought an end to Jewish history in much of Poland. Before the darkness of 1942, Jewish life in these regions flourished, weaving crucial threads into the cultural, spiritual, and economic fabric of Poland. They were neighbors, scholars, and builders—" Shopkeepers, professionals, artisans, and rabbis. My grandmother was a fruit merchant, working side by side with local farmers in the countryside. This is not distant history. It's a tragedy from only yesterday, still vivid in our collective memory. I stand here today as a living bridge connecting me with my father and grandmother, bearing within me the obligation to honor their lives—both as proud Poles and Jews."
The participants then proceeded to the Wall of Remembrance, where a plaque was unveiled. The Kaddish prayer for the deceased was recited. Bartosz Duszyński, representative of the Forum for Dialogue, also spoke. The victims from central Poland were paid tribute by laying flowers and candles.
The ceremony was attended by mayors, councilors, members of non-governmental organizations, young people, and other representatives of the communities of the cities and towns from which the commemorated victims came.
The event was organized by the Friends and Families of the Jewish City of Kutno Foundation, a partner of the Association of Descendants of Jewish Central Poland (ADJCP). The project was co-financed by the Forum for Dialogue.
The Martyrdom Museum in Żabikowo and the Museum of the Former German Kulmhof Extermination Camp in Chełmno nad Nerem were the honorary patrons of the event.
![Rywka Horończyk, mama Chany, Izraela, Luby, Arona i Ruchli[English below]Rywka Horończyk z d. Goldberg, ur. 14 maja 1903...](https://img5.gluseum.com/032/861/1482606660328615.jpg)
