Starofordoński Spichlerz Historii

16/06/2026

Szkoła w Jarużynie na kartach powieści Łabędź

W 2022 Sylwia Trojanowska wydała powieść „Łabędź” której akcja dzieje się w Fordonie oraz w jarużyńskiej szkole

„Ania rozłożyła kartkę i szybko przebiegła wzrokiem po tekście
–To pani jest z tej szkoły w Jarużynie, którą od września otwierają? – ożywiła się – I od opieki nad sierotkami, których rodzice utonęli, tak?
Kobieta potaknęła, a Ania z uśmiechnęła się w duchu. Nie tak wyobrażała sobie nową nauczycielkę.
- Jolanta Pietranek.- Wyciągnęła rękę, a Ania ją uścisnęła”
„Wiele razy opowiadali mi o wiejskim nauczaniu i jakoś w samych pozytywach. Że ważne, że potrzebne…nie do końca byli w tym szczerzy (…) wybrałam nauczanie w pojedynkę tam, gdzie pedagog odarty jest z estymy, bo nawet sprzątać musi”

„Łabędź” rozdz. Przybyszka, str. 73, str. 78

Szkoła w Jarużynie dziś jest świetlicą.
Pocztówka ze zbiorów Fundacji Synagoga w Fordonie – Dom Kultury

Damian Amon Rączka, Starofordoński Spichlerz Historii

11/06/2026

Tajemnice kościoła św. Jana w Fordonie. Część 2

Gdzie jest ukryty skarb? To pytanie padało często. Skrzynia wypełniona kosztownościami miała być zakopana pod ołtarzem, lub gdzieś przy drzwiach. Domorosłych poszukiwaczy było wielu, nie wykluczając jednego z proboszczy. Historia o złotych precjozach wracała często. Czy ta opowieść ma uzasadnienie?
W 1973 r do Fordonu przyjechała rodzina ostatniego pastora Ottona Rutzena. Niemcy robili zdjęcia miasteczka, kościoła zamienionego na magazyn i pastorówki służącej jako przychodnia. Na czarno-białych fotografiach widzimy tętniący życiem Fordon. Czy przy okazji szukano skarbu, wydaje się to wysoce wątpliwe. Ówczesna sytuacja takim działaniom nie sprzyjała. Bo jak się okazuje po dziesiątkach lat, na terenie przykościelnym faktycznie ukryto depozyt.
W styczniu 1945 kiedy do Fordonu zbliżała się Armia Czerwona miejscowi Niemcy uciekali na północ w stronę Gdańska. Wówczas decyzją pastora Rutzena część dokumentów i bliżej nieokreślonych rzeczy włożono do skrzyni (?) i zakopano na terenie przykościelnym. Czy po wojnie ktoś znalazł ów depozyt tego nie wiadomo. Szukało wielu i nie możemy takiej sytuacji wykluczyć.
W załączeniu zdjęcia otrzymane od rodziny pastora przesłane przez Nataschę Zaschka

Damian Amon Rączka Starofordoński Spichlerz Historii

07/06/2026

Tajemnice kościoła św. Jana w Fordonie. Część 1

Stojący przy ulicy gen. Sikorskiego kościół św. Jana przez 66 lat służył ewangelikom. Po wojnie zamieniony na magazyn. 27 grudnia 1985 staraniem proboszcza ks. Stanisława Grunta został poświęcony przez biskupa Mariana Przykuckiego jako świątynia filialna. 1 lipca 1990 erygowano parafię pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty. Od 41 lat służy katolikom. Tyle krótka historia.

Z kościołem związana jest legenda o tunelu który łączył Pałac Stary należący do hrabiów von Avensleben z Ostromecka. Mieszkańcom Fordonu wydawało się to oczywiste, że niemieccy właściciele majoratu ostromeckiego skracali sobie drogę tunelem, aby brać udział w niedzielnych nabożeństwach. Tunel brał początek w pałacu Mostowskich i pod Wielką Kempą, dnem Wisły wychodził gdzieś w rejonie ołtarza fordońskiego kościoła. Nie miało nawet znaczenia że Avenslebenowie zbudowali w latach 1861 okazałą świątynię pw. św. Pawła stojącą w centrum wsi. Czyli do kościoła mieli blisko.

O tunelu słyszeli wszyscy. Byli nawet naoczni świadkowie którzy przeszli większą część tej niezwykłej konstrukcji, ale głos rozsądku kazał im w porę zawrócić.
Kiedy w piwnicach pod Pałacem Starym odkryto część korytarza wypadowego, opowieść o tunelu stała się bardziej wiarygodna. Temat wracał na wielu wycieczkach. Mimo że kościół św. Jana nie jest podpiwniczony mieszkańcy zaręczali że pod ołtarzem jest wejście do tunelu.

Czy zasadnym byłoby zadać pytanie czy taki tunel istniał? Pałac Stary w Ostromecku zbudowano w 1766, a kościół w Fordonie w 1879. Odległość między obiektami wynosi kilka kilometrów. Jaki byłby sens i koszt budowy. Dobrym pytaniem jest, czemu i komu miałaby służyć.

Tunel to zdecydowanie jedna z wielu fordońskich urban legend, ale nie ostatnia jeżeli chodzi o kościół św. Jana.

Damian Amon Rączka Starofordoński Spichlerz Historii

03/06/2026

I minął wiek-ulica Wyzwolenia

Świecka, Piłsudskiego i Wyzwolenia. Jedna z głównych ulic Fordonu prowadzących na północ w stronę Świecia.

Damian Amon Rączka Starofordoński Spichlerz Historii

31/05/2026

I minął wiek-ulica Bydgoska

Pocztówka z 1906 i współczesny widok na Bydgoską. Wiele zmian.

Damian Amon Rączka Starofordoński Spichlerz Historii

26/05/2026

Fordon na mapie z roku 1861

Mapa centrum Fordonu w 1861 na której widzimy dawną komorę celną przekształconą w 1853 na zakład poprawczy dla dziewcząt. Wisła pod miastem jeszcze nie została uregulowana. Wyraźnie widać umocnione nabrzeże w rejonie komory z działającym w tym miejscu browarem i tartakiem. Przy dzisiejszej Sikorskiego dom Jacoba. Obok poprawczaka, z lewej, nieruchomości Bergera i Hollwega. W ówczesnym Fordonie przeważała już ludność niemiecka, która odkupywała od Żydów domy i interesy. Istniała synagoga i niewielki kościół św. Mikołaja przy Rynku. Świątynia ewangelicka powstanie dopiero w 1879.

Damian Amon Rączka Starofordoński Spichlerz Historii

20/05/2026

Wydarzenie z 1946 roku (IKP)
Starofordoński Spichlerz Historii

19/05/2026

Ulica Transportowa i jej okolica

Panoramiczne zdjęcie ulicy Transportowej skłoniło mnie do wykonania małego porównania. Jest tam kilka obiektów historycznie ważnych dla Fordonu. Skrajnie z prawej widzimy Fabrykę Tektury i Papieru, tuż obok (zaznaczona strzałką) willa Paula Franka właściciela przetwórni owoców Hubnera podczas okupacji. Czyli słynny dom w którym straszy a dzisiejsze przedszkole „Sto Pociech” Po pożarze budynek stracił piękny dach i został przebudowany. Za płotem willi widoczne zabudowania przetwórni owoców.
Uwagę zwracają drewniane domy stojące przy ul Fordońskiej. Do dziś zachowały się dwa z lewej strony (widoczny jeden-zaznaczony strzałką) Stan budynków jest katastrofalny.
Ocalały również budynki mieszkalne położone wzdłuż Transportowej. Chociaż ich wygląd jest znacznie nowocześniejszy. W tle, centralnie, budynek z czerwonej cegły przeznaczony dla pracowników kolei (zaznaczony strzałką)
Nie zachowały się drzewa z lewej strony ulicy. Brakuje również kiosku Ruchu. Obiekty magazynowe widoczne z lewej strony zdjęcia i na mapie google również zostały wyburzone.
Równie ciekawie wygląda porównanie z niedatowaną przedwojenną mapą Fordonu (ok.1935) Przetwórnia owoców Hubnera to zaledwie dwa magazyny przy dworcu kolejowym. Nie ma willi, w jej miejscu jest sad (?) Nie istnieją jeszcze drewniane domy. Z prawej widoczne zabudowania papierni.
Tak wiele zmieniło się na Transportowej.

Damian Amon Rączka Starofordoński Spichlerz Historii

11/05/2026

Zawody regatowe w Brdyujściu. Uwagę zwraca wybudowana w 1924 okazała trybuna dla widzów.

Starofordoński Spichlerz

Potęga bydgoskiego wioślarstwa i tor regatowy w Brdyujściu. (Dz.Byd. 1935)