05/08/2026
Piękna, droga i niebędąca produktem masowym biżuteria może podkreślać dobry gust i status osoby, która się ozdobiła w owe błyskotki.
Podobnie było w czasach starożytnych. Nie każdy mógł sobie pozwolić na luksusowe wyroby wykonane przez pradawnych jubilerów. W pierwszych wiekach naszej ery ładne wyroby produkowano także na ziemiach polskich. Ale te luksusowe, znakomitej jakości i wyjątkowo urokliwe trafiały do naszych praprzodków jako importy. Niekiedy były przedmiotami wymiany handlowej. Innym razem podzieliły smutny los ich właściciela i zakopane przeleżały w ziemi przez prawie dwa tysiące lat.
Od początku XXI wieku w Polsce rozwija się działalność detektorystyczna. Powstają różne grupy miłośników historii, które nie tylko poszerzają swoją wiedzę na temat historii określonych regionów, ale też dzielą się nią z innymi. Często w swoim programie mają działalność eksploracyjną.
Wśród dokonywanych przez nich znalezisk dominują przedmioty nowożytne, a wręcz współczesne. Zdarzają się też sytuacje, że efektem terenowych poszukiwań są odkrycia prawdziwych cymeliów archeologicznych, które w II-III w. trafiły na teren dzisiejszego woj. kujawsko-pomorskiego z prowincji rzymskich.
Do kategorii importów należy zapinka emaliowana w kształcie pełły – półksiężycowatej tarczy z wycięciem. Na emaliowanych polach odnajdujemy wizerunki zwierząt. Ten artefakt, jak i wiele innych, przekazało do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Delegatura w Bydgoszczy Stowarzyszenie Historyczno-Archeologiczne "Bractwo".
Z kolei w zbiorze starożytnych ozdób pozyskanych przez Grudziądzkie Stowarzyszenie Twierdza znajduje się też zapinka tarczowata wykonana z brązu, której powierzchnia została podzielona na małe, koliste pola, a ich zagłębienia wypełniono emalią w różnych kolorach. Do niedawna z terenu ziem polskich znaliśmy zaledwie kilkanaście tego typu egzemplarzy. W ostatnich latach ich liczba stopniowo wzrasta. Dopełnieniem starożytnych znalezisk jest rzymski denar (Aleksander Sewer, 222-235 r.).
Te i inne znaleziska można oglądać do końca sierpnia 2026 na wystawie w Zbiorach Archeologicznych MOB, ul. Mennica 2.
🔹 oprac.: Józef Łoś, Dział Archeologii
foto. | Filip Horoszczuk, Dział Komunikacji i Wydawnictw MOB
