11/09/2026
⚠️Uwaga - ciekawy zabytek!
Zabytkiem Miesiąca Działu Sztuki i Rzemiosła Artystycznego jest fragment fresku ukazujący tzw. Mszę św. Grzegorza. Obiekt czasowo znajduje się na wystawie Sztuki Śląskiej, na drugim piętrze, w pierwszej sali ekspozycyjnej. 🖼️
Zabytek ten jest pod wieloma względami wyjątkowy: z racji swojej techniki, którą nie tak często możemy podziwiać w przestrzeniach muzealnych, z racji swojego pochodzenia z kościoła św. Mikołaja w Brzegu a także ze względu na tematykę, która przedstawia konkretny i bardzo ciekawy schemat ikonograficzny.
Fresk został dostrzeżony przez studentów i pracowników naukowych Koła Naukowego Wydziału Konserwacji Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w 1960 roku, w zakrystii kościoła św. Mikołaja w Brzegu. Był on częścią większej kompozycji, na którą składały się przedstawienia tworzące rodzaj malowanego tryptyku- ołtarza gotyckiego. Jego centralną część do dziś stanowi nieodkryta blenda- zamurowana wnęka okienna, którą otaczają przedstawienia ujawnione w ramach prac konserwatorskich. Zachowane malowidła ukazują: po lewej stronie blendy- mistyczne ukrzyżowanie w formie Drzewa Życia, oraz po prawej- dwie kwatery z wizerunkami świętych. Dolna część przedstawienia, malowidło znajdujące się pod blendą okienną, ukazywało scenę Mszy św. Grzegorza – i jest to obiekt naszego dzisiejszego zainteresowania. Stan jego zachowania w chwili odkrycia był tak zły, że jedyną formą jego uratowania było zdjęcie go ze ściany.
Jak wiemy, fresk jest techniką malarską, którą wykonuje się na świeżym (stąd nazwa), jeszcze mokrym tynku. Pigmenty łączą się ze spoiwem trwale, stając się niejako częścią ściany. Można więc sobie wyobrazić, że przed konserwatorami stanęło bardzo trudne wyzwanie. Należało zespolić i utwardzić osypujące się części malowidła, odspoić je od ściany a następnie umiejętnie przenieść na płótno. Praca ta wymagała niemałej cierpliwości, znajomości rzemiosła i precyzji. Jej efektem jest zachowanie dzieła dla przyszłych pokoleń i możliwość jego podziwiania dziś, w przestrzeni muzealnej.
Odbiór tego przedstawienia wymaga pewnej wprawy w odczytywaniu dzieł sakralnych, szczególnie, że niektóre fragmenty fresku nie zachowały się. Tematyka odnosi się do popularnego w średniowieczu motywu nawiązującego do postaci św. Grzegorza Wielkiego- benedyktyna, ewangelizatora, reformatora liturgii i papieża. Historia głosi, że pewnego razu, gdy Grzegorz odprawiał Mszę św. w kościele św. Krzyża w Rzymie, ktoś wśród wiernych, a może nawet sam święty, zwątpili w realną obecność Chrystusa w Eucharystii. Wtedy właśnie pojawił się cierpiący Chrystus w otoczeniu narzędzi swojej męki. I tak- w centralnej części transferu fresku widzimy Chrystusa, Męża Boleści, który występuje z grobu. Krew wypływająca z Jego boku napełnia kielich znajdujący się na mensie ołtarza, na której zgromadzone są również inne przedmioty liturgiczne. Po dwóch stronach przedstawienia dostrzeżemy postaci Matki Bożej oraz św. Jana a także liczne przedmioty czyli Arma Chrsti- narzędzia męki pańskiej. Od lewej u góry widnieją: mieszek na 30 srebrników, kolumna przy której biczowany był Chrystus, belka krzyża, i dalej, ku prawej stronie: bicz, drabina, obcęgi, młotek, oraz zwój materiału- perizonium, które na krzyżu okrywało ciało Chrystusa. Nie zachowała się niestety postać samego świętego Grzegorza, który klęczał u stóp ołtarza. Dostrzec możemy jedynie jego złożone ręce a także głowę diakona, który podtrzymuje papieski pastorał.
Transfer fresku Msza św. Grzegorza to obiekt, który pozwoli na chwilę kontemplacji średniowiecznej sztuki ale i wiary. Jest istotnym elementem dziedzictwa artystycznego Brzegu, szczególnie interesujący dla osób zgłębiających historię i kulturę miasta. Zapraszamy do odkrywania tego i innych średniowiecznych dzieł zgromadzonych na wystawie Sztuki Śląskiej od XV do XVIII wieku, mimo upływu stuleci, stanowią one nadal cenne świadectwo kultury i duchowości minionych epok.
