31/07/2026
Gozdnica a European Route of Ceramics
Na początku lipca Muzeum Ceramiki w Bolesławcu odwiedziła grupa mieszkańców z Gozdnicy, która przyjechała do naszego miasta z wizytą studyjną w ramach projektu realizowanego przez Gozdnicki Dom Kultury. Spotkanie było okazją nie tylko do poznania historii i współczesności bolesławieckiej ceramiki, ale również do wymiany doświadczeń pomiędzy dwoma ośrodkami, których tożsamość od pokoleń kształtowana jest przez glinę i ogień.
Pierwszym punktem wizyty było zwiedzanie nowoczesnych wystaw nowego Muzeum Ceramiki, połączone z prelekcją „Bolesławiec na Europejskim Szlaku Ceramiki”. Goście z Gozdnicy mieli okazję poznać historię bolesławieckiego przemysłu ceramicznego i skonfrontować ją z przemianami, zachodzącymi w tej branży w ich mieście ale także przekonać się, się, jakie różnorodne korzyści, można czerpać z funkcjonowania na europejskim szlaku kulturowym i z międzynarodowej współpracy będącej tego rezultatem.
Nie mniej emocji dostarczyła im wizyta w Centrum Dawnych Technik Garncarskich, gdzie zobaczyli unikatowy, najstarszy zachowany bolesławiecki piec do wypalania ceramiki oraz zapoznali się z tradycyjną metodą zdobienia naczyń techniką stempelkową. Pod okiem instruktora każdy uczestnik mógł własnoręcznie ozdobić ceramiczne naczynie, tworząc niepowtarzalną pamiątkę z wizyty. Wspólne warsztaty po raz kolejny pokazały, że ceramika najlepiej łączy ludzi poprzez działanie, rozmowę i twórczość.
Wizyta przedstawicieli gozdnickiej społeczności miała szerszy kontekst. Gozdnica to niewielkie, liczące niespełna 3 tys. mieszkańców miasteczko leżące na pograniczu Dolnego Śląska i Ziemi Lubuskiej w niewielkiej odległości od granicy polsko-niemieckiej, którego charakter od dwóch stuleci kształtowany jest przez przemysł ceramiczny, ukierunkowany na produkcję ceramiki budowlanej, w oparciu o miejscowe złoża glin. Gozdnicką różnobarwnie glazurowaną karpiówką pokrywano budowle nie tylko w wielu miastach i wsiach naszego regionu, ale także m.in. główny dworzec w Lipsku, budynek konsulatu w Helsinkach, czy zabudowania na Górze Oliwnej w Jerozolimie. Tradycje przedwojennych prywatnych wytwórni kontynuowane są z powodzeniem przez Gozdnickie Zakłady Ceramiki Budowlanej. Dzisiaj Gozdnica nie zapomina o swoim dziedzictwie kulturowym, widocznym na każdym kroku w miejskiej zabudowie historycznej, kształtowanej przy użyciu miejscowej dachówki, cegły klinkierowej i kształtek ceramicznych. Powstały dwa monumentalne murale, podkreślające swą wymową ceramiczne tradycje miasta, mała architektura w przestrzeni urbanistycznej tworzona jest z wykorzystaniem cegły klinkierowej, a główna ulica miasta uzyskała nazwę „Ulica Ceramików”. „Miasto Ceramików”, bo pod takim hasłem się promuje Gozdnica, realizuje również liczne przedsięwzięcia i wydarzenia kulturalne podkreślające jej ceramiczną tożsamość. Każdego roku organizowane są ogólnopolskie plenery ceramiczne, adresowane do twórców rzeźb w glinie oraz „Gozdnickie Lato Ceramików” – cykliczna kilkudniowa impreza kulturalna z koncertami, konkursami i zabawami. Regularnie odbywają się spotkania z cyklu „Porozmawiajmy o Gozdnicy”, ukierunkowane na rozwój miasta w oparciu o rzemiosło i przemysł ceramiczny, funkcjonuje też terenowa gra miejska na urządzenia mobilne.
Kolejnym ważnym kierunkiem promowania ceramicznego dziedzictwa i rozwoju turystyki kulturowej, już na arenie międzynarodowej, jest dążenie do włączenia Gozdnicy do Europejskiego Szlaku Ceramiki, zapisane w strategii rozwoju miasta. Dążenia te wspierane są m.in. przez takie inicjatywy, jak projekt „Ceramiczne dialogi” współfinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który umożliwił opisywaną wizytę studyjną w Bolesławcu. Europejski Szlak Ceramiki to certyfikowany w 2012 r. przez Radę Europy szlak kulturowy, łączący najważniejsze ośrodki ceramiczne naszego kontynentu. Jego główną ideą jest przybliżanie mieszkańcom Europy dziedzictwa ceramicznego oraz rozpowszechnianie jego aspektu materialnego (w postaci promowania wyrobów i miejsc ich wytwarzania), jak i niematerialnego, (poprzez pokazywane technik i umiejętności tworzenia ceramiki). Obecnie skupia 32 ośrodki w położone w 20 krajach. Wśród nich jest Bolesławiec, który od wielu lat współpracuje z innymi europejskimi centrami ceramiki, a do ESC wszedł oficjalnie w 2021 r. jako pierwsze miasto w Polsce. Z tego powodu wymiana doświadczeń z Bolesławcem – miastem, które z sukcesem przeszło drogę do członkostwa w prestiżowej europejskiej sieci – ma dla Gozdnicy szczególne znaczenie. Pozwala poznać korzyści, jakie może dawać międzynarodowa kooperacja, ale także ustrzec się przed ewentualnymi ryzykami lub trudnościami. Wzajemne wizyty, jak ta z początku lipca, stwarzają okazję do wzajemnych inspiracji i dzielenia się wiedzą oraz mogą być bodźcem do zacieśnienia w przyszłości współpracy na rzecz ochrony i promocji ceramicznego dziedzictwa. Warto też przypomnieć, że w maju 2026 r. w struktury Europejskiego Szlaku Ceramiki włączono również słynące niegdyś z produkcji fajansu miasto Włocławek.
Dziękujemy uczestnikom projektu „Ceramiczne Dialogi” za spotkanie, twórczą energię i inspirujące rozmowy. Trzymamy kciuki za realizację ambitnych planów Gozdnicy i wierzymy, że już wkrótce ceramiczne dziedzictwo obu miast będzie jeszcze mocniej łączyć lokalne społeczności i budować ich rozpoznawalność na mapie Europy.
