08/08/2026
Grote gedenkplek voor Joodse inwoners van ‘zusterstad’ Leer
De Ostfriese stad Leer, in zo veel opzichten verwant aan Winschoten, krijgt een grote locatie waar de voormalige Joodse inwoners herdacht gaan worden. Bij die locatie gaat het om het stuk grond waar ooit de synagoge van Leer stond. Op dat stuk grond aan de Heissfelder Strasse staan nu nog lege bedrijfspanden. De grond is van een particuliere eigenaar maar het stadsbestuur staat op het punt het te kopen. Volgens een woordvoerster lopen er nog Abstimmungsgespräche met de eigenaar. Als de stad het heeft verworven, wil zij het ontwikkelen tot een gedenkplek. Hoe die er precies uit gaat zien en wanneer hij er ligt, kan de woordvoerster nog niet zeggen. Wel dat de inrichting van het terrein gebeurt in overleg met de Joodse gemeente in Oldenburg en in overleg met inwoners van Leer. De synagoge van Leer werd aan het eind van de negentiende eeuw gebouwd en was de centrale plek van het rijke Joodse leven in de stad. Veel van de Joden in Leer hadden nauwe banden met die in Winschoten en omgeving. Zakelijke maar ook persoonlijke banden, zo werd er geregeld ‘grensoverschrijdend’ getrouwd. Na 1933, toen Hi**er aan de macht kwam, werd de toestand voor de Joden in Duitsland en dus ook in Leer steeds ondraaglijker. Menigeen koos voor de emigratie en stak de grens met Groningen over. Alfred Aussen onder anderen. Hij vestigt zich in 1938 met zijn vrouw Paula en dochtertje Liesel in Winschoten. Later in dat jaar werd, in de Kristallnacht, de synagoge aan de Heissfelder Strasse in brand gestoken door nazi’s. Het beeldbepalende pand ging in vlammen op. Na de oorlog kwamen er dus bedrijfspanden op het terrein te staan. In de afgelopen decennia werd de aandacht voor de Joodse geschiedenis van de stad groter, bij de stadsbestuurders en inwoners, en werden herdenkingen georganiseerd. In dat kader werd nabij het terrein een gedenkmonument neergezet. Maar de grote wens was het om op de locatie van de synagoge een gedenkplaats ‘op te zetten’. De onlangs op 101-jarige leeftijd overleden Albrecht Weinberg, overlevende van Auschwitz, koesterde die wens met name. En die wens gaat dus vervuld worden, tot grote vreugde ook van Wolfgang Kellner. Hij is de voormalige burgemeester van Leer en houdt zich op verschillende manieren intensief bezig met de Joodse historie van Leer en met de historie van de stad in oorlogstijd. Met enkele gelijkgestemden heeft hij vorige week een memorandum aan het stadsbestuur overhandigd met daarin suggesties over de nieuwe gedenkplek. ,,Zo willen we dat de gedenkplek ook oproept tegen antisemitisme in onze huidige tijd’’, zegt Kellner. ,,Antisemitisme dat we ook in Ostfriesland zien.’’ De inrichting van het terrein, zo melden zowel de stad als Kellner, hangt ook af van archeologische opgravingen die er nog plaats gaan vinden. ,,Als er nog onderdelen van de synagoge in de bodem gevonden worden, moeten die bewaard blijven. Dat heeft gevolgen voor de inrichting’’, aldus Kellner.
