06/11/2025
Helderse historie herleeft in Schagen:
Mysterie opgelost rondom WOI-houten paneel.
DEN HELDER - Stel je voor: een bijzonder kunstwerk staat al tientallen jaren in een museum... maar niemand weet wie het heeft gemaakt. Dat was precies het geval bij een houten paneel vol Nederlandse spotprenten uit de Eerste Wereldoorlog, dat sinds de jaren '70 in het Museum Slag van de Somme in Schagen staat. Maar nu is het mysterie eindelijk opgelost.
Voor de Helderse Ella Verschuren-de Vries kwam de onthulling als een ware verrassing.
"Ik had geen idee dat mijn opa dit had gemaakt, laat staan dat zijn werk in een museum te zien is", vertelt ze. Haar
grootvader, Simon de Vries (1883-1957), was geen kunstenaar, maar een Helderse broodbakker bij bakkerij De Eendracht aan de Gravenstraat in Den Helder. En toch blijkt hij de maker van het unieke houten paneel te zijn.
'Hij leerde me schaatsen'
Ella's herinneringen aan haar opa zijn warm.
"Ik was zijn enige kleindochter, vernoemd naar zijn vrouw. Toen ik vijf was leerde hij me schaatsen op de Fabrieksgracht. We bakten koekjes samen, kleurden en speelden spelletjes. Het was een ontzettend lieve man en blijkbaar ook nog eens heel creatief!"
Ze lacht. "Dat zijn werk nu in een museum hangt? Dat vind ik zó bijzonder. Dit blijft gewoon generatie op generatie te zien."
Een toevallige vondst.
Lange tijd wist niemand wie het paneel had gemaakt, totdat Willem van Erp, conservator van het museum, een belangrijke ontdekking deed: er stond een naam in het hout gegraveerd, S. de Vries.
Toen Willem dit deelde met de Helderse historicus Cees Rondèl, bekend van de rubriek Slenteren door Den Helder in dit nieuwsblad, voelde Cees meteen dat hij op zoek moest gaan.
"Dat liet me niet los", vertelt hij. "Na wat
speurwerk in onder andere oude adresboeken vond ik een broodbakker met die naam, geboren in Monnikendam en woonachtig aan de Binnenhaven in Den Helder."
Toeval of niet, kort daarvoor raakte Cees in gesprek met een vrouw die vertelde dat haar grootouders aan de Binnenhaven hadden gewoond en daar een bakkerszaak hadden. "Later bleek dat zij de kleindochter van Simon de Vries was: Ella. Dat gaf me écht kippenvel!"
Van bakker tot kunstenaar.
"Het paneel stond ooit in bakkerij De Eendracht", vervolgt Cees. "Waarschijnlijk diende het als scheidingswand tussen de fabriek en de personeelsruimte."
Toen het pand begin jaren 70 gesloopt zou worden, werd het kunstwerk gelukkig opgemerkt door de toenmalige directeur van de bakkerij, Hoogenbosch.
"Hij schakelde mijn vader in, een man met een voorliefde voor oude rotzooi én een flinke portie historische interesse"
,glimlacht hij. "Mijn vader nam
contact op met Sembeau Lecocq, een Franse WOI-verzamelaar die in Schagen woonde.
Omdat ik zelf al interesse had in de Eerste Wereldoorlog en Lecocq kende, gingen we samen naar de bakkerij om het paneel mee te nemen. Dat was ruim vijftig jaar geleden. En nu ben ik erachter gekomen wie de maker is". zegt Cees. "Dat maakt de cirkel compleet!"
Museum Slag van de Somme.
Sembeau Lecocq is de oprichter van het Museum Slag van de Somme in Schagen.
Willem vertelt: "Lecocq groeide op in het Franse arrondissement Somme, te midden van de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog, die rond 1920 nog grotendeels hetzelfde waren als in 1918.
Daar ontwikkelde hij zijn fascinatie voor die periode.
In 1974 kwam hij in Schagen terecht, waar burgemeester Henk de Wilde hem de kans bood om in de oude oostelijke slottoren een permanente expositie te openen. Zo ontstond het eerste en nog altijd enige WOI-museum in Nederland."
Willem raakte later bij het museum betrokken. "Ik raakte bevriend met Lecocq.
We waren twee totaal verschillende mensen, maar de klik was er!
In het begin had ik niets met de Eerste Wereldoorlog, maar hij nam me mee naar Frankrijk en vertelde zó bevlogen dat ik erdoor besmet raakte", lacht hij.
"In 1986 begonnen we officieel samen te werken en na zijn overlijden in 1999 heb ik het museum voortgezet."
Wie denkt dat Willem altijd op vakantie gaat naar het noorden van Frankrijk, heeft het mis. "We komen ook op veel andere plekken, maar ja, de regio heeft wel een speciaal plekje.
De Slag van de Somme beslaat zo'n 6 bij 12 kilometer, dus er zijn altijd nog 'point-of-interest' plekken waar ik heen wil. Dan zeg ik tegen mijn vrouw: 'Kijk nou eens wat een mooi hotel of uitzichtplek ik zie', maar zij kent me langer dan vandaag en roept altijd:
Niet meer dan één museum per dag hoor!" lacht hij.
Prachtige aanvulling.
Voor Willem is de ontdekking een prachtige aanvulling op de collectie. "Het paneel zit vol Nederlandse thema's die tijdens de Eerste Wereldoorlog speelden, zoals handel, politiek en olie; soms best wel'tricky' onderwerpen", legt hij uit.
Willem glimlacht: "De curiositeit, hè? Hoe dit hele verhaal zo samenhangt. Het laat zien dat geschiedenis soms letterlijk om de hoek zit." Ella knikt en voegt toe: "Ik had nog een pasfoto van mijn opa.
Die heb ik aan Willem gegeven, zodat de foto bij het paneel kan hangen. Zo krijgt de kunstenaar niet alleen een naam, maar ook een gezicht. Hij zou ontzettend trots zijn geweest.
En ik? Ik ga heel snel het museum in om te kijken naar het paneel!"
Bron: Rodi Media
Foto 1: Ella overhandigt een pasfoto van haar grootvader aan conservator Willem van Erp. Op de achtergrond is het houten paneel uit de Eerste Wereldoorlog te zien.
Foto 2: Het werk van Simon de Vries. - Foto: Pers Bureau
Dasbach
Foto 3: Ella en Willem met de pasfoto van Simon. - Foto: Pers Bureau Dasbach
Foto 4: V.l.n.r. Cees Rondèl, Ella Verschuren-de Vries en Willem van Erp. - Foto: Pers Bureau Dasbach