15/10/2026
Vandaag is de sterfdag van Margaretha Geertruida (Griet) Zelle bijna honderdtien jaar geleden (Leeuwarden, 7 augustus 1876 - Vincennes, 15 oktober 1917).
Nederlandse exotische danseres en courtisane. Bekend onder de naam Mata Hari. In de 1e wereldoorlog beschuldigd van spionage en gefusilleerd.
Je kunt bij ons originele stukken in het archief komen kijken die wij vanwege het herdenkingsjaar (2026) toegankelijk hebben gemaakt. Het betreft het schoolrapport van haar toen ze in de 1e klas van de Middelbare Meisjes school zat. Zij was toen 15 jaar oud. Een foto uit 1906 als Mata Hari en een Franse brief waarin vermeld wordt dat zij geëxecuteerd is. De brief is maar liefst twee jaar onderweg geweest voor hij bij de ambtenaar van de Burgerlijke stand in Leeuwarden aankomt. En het poëziealbum afkomstig van klasgenoot Grietje de Hoo ze zaten op de Hofschool. Margaretha heeft hierin een versje geschreven toen ze 11 jaar oud was.
De vader van Margaretha had een hoeden en petten winkel op de Kelders. In 1883 verhuisde het gezin naar de Grote Kerkstraat 28 (na geluk met aandelen). Hij ging failliet in 1889 en vertrok in 1891 naar Amsterdam. Haar moeder werd ernstig ziek en stierf in dat jaar aan tbc. Ze kwam bij familieleden terecht. In 1895 reageerde ze op een huwelijksadvertentie, ze trouwde met leger officier Rudolph MacLeod. Ze kregen twee kinderen en vertrokken naar Indië. Hun zoontje overleed op 2 jarige leeftijd onder verdachte omstandigheden, waarschijnlijk door loodvergiftiging. Het huwelijk was slecht en ze keren in 1902 terug naar Nederland. Een scheiding van tafel en bed volgt en in 1907 gaan ze uit elkaar.
Margaretha had zich in Indië aangesloten bij een lokale dansgroep en gebruikte in 1897 voor het eerst de naam Mata Hari, wat Javaans is voor Oog van de Dag. In 1904 vertrok ze naar Parijs en had baantjes als schildersmodel en circusartieste en had veel succes als de exotische danseres. Ze blijkt een intelligente vrouw die meerdere talen beheerste. Als in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbreekt worden veel theaters gesloten. Dit heeft ook gevolgen voor haar optredens. Haar populariteit daalt en haar vermogen slinkt. Ze belandt in augustus van dat jaar met weinig bezittingen in Nederland. Een oude minnaar ontfermt zich over haar en brengt haar onder in een grachtenpand in Den Haag.
In mei 1916 heeft zij contact met de Duitse inlichtingendienst. Ze krijgt de opdracht om in Frankrijk 'inlichtingen te verzamelen van allerlei aard, die ons kunnen interesseren'. Het voorschot voor deze klus bedroeg 20.000 Franse Franken, wat omgerekend neerkomt op ruim € 3000,-. Ze kreeg van de Duitsers de codenaam H-21.
Een maand later vertrekt ze naar Parijs. Ze zal daar al vrij snel naar haar aankomst dagelijks in de gaten gehouden worden door de Franse veiligheidsdienst. Op 13 februari 1917 wordt zij gearresteerd door de Franse contraspionage. Na negen verhoren ontkent te hebben schuldig te zijn aan spionage bekent ze dat ze zich heeft laten strikken door de Duitse inlichtingendienst.
Op 15 oktober 1917 is zij te Vincennes, op verdenking van spionage voor de Duitsers, door de Fransen geëxecuteerd. Ze werd er van verdacht contraspionne (dubbelspion) te zijn geweest, voor zowel Duitsland als Frankrijk.
📸 Prentbriefkaart uit de collectie van Dirk Swierstra, HCL. Fotograaf is niet vermeld.
