Stella Maris Exhibition Rooms

10/02/2026

10 ta’ Frar – Festa tan-Nawfraġju ta’ San Pawl f’Malta

Nhar l-10 ta’ Frar, ta’ kull sena, il-Kattoliċi Maltin ifakkru l-ġrajja ta’ meta Missierna l-Appostlu San Pawl ra l-għarqa fostna u b’konsegwenza ta’ hekk il-Gżejjer tagħna kienu minn tal-ewwel li ħaddnu l-fidi Nisranija.

B’xi mod anke l-Parroċċa ta’ Stella Maris hi marbuta ma’ dan il-kbir Appostlu tal-Ġnus. L-ewwel ħjiel għall-bini tal-Knisja ta’ Stella Maris jeħodna lura għal rikors imressaq lill-Isqof Publio dei Conti Sant u mgħoddi lill-Kapitlu tal-Katidral, u li jġib id-data tat-3 ta’ Mejju 1851. F’dan ir-rikors, il-ħames firmatarji talbu li jingħataw biċċa art, li kienet propjetà tal-istess Katidral sabiex tinbena knisja ġdida għall-komunità Slimiża.

Aktar t**d fix-xahar ta’ Lulju tal-istess sena l-Kapitlu tal-Katidral qabel li l-imsemmija art tingħata b’xejn sabiex tinbena knisja ġdida.Fost il-kundizzjonijiet marbuta ma’ dan il-ftehim insibu li l-knisja l-ġdida kellha tiġi ddedikata lill-Konverżjoni tal-Appostlu San Pawl (li hu t-titular tal-istess Katidral).

Kif ilkoll nafu l-knisja l-ġdida li nfetħet għall-kult u ġiet mbierka nhar is-Sibt 11 ta Awwissu 1855 ġiet iddedikata lil Marija Kewkba tal-Baħar, anke minħabba l-posizzjoni topografika ta’ Tas-Sliema f’tarf il-baħar, kif ukoll minħabba d-devozzjoni li l-ewlenin Slimiżi minn dejjem kellhom lejn il-Madonna.

Sabiex ipattu ftit għall-fatt li l-knisja l-ġdida ma ġietx iddedikata lil San Pawl, wieħed miż-żewġ artali tal-kursija ġie ddedikat propju lill-Appostlu tal-Ġnus. B’xorti ħażina l-kwadru titulari tal-istess artal, li kien tpitter mill-artist Raffaele Caruana u li kien ingħata mis-Sur Kustanz Fenech intilef maż-żmien.

Ta’ min ifakkar ukoll li s-Sezzjoni tal-Irġiel tal-Azzjoni Kattolika fi ħdan il-Parroċċa ta’ Stella Maris, ukoll kienet taħt il-patroċinju ta’ San Pawl.

Mario Formosa Holt

20/01/2026

Mons Eleazzaro Balzan
Saċerdot ieħor li serva sew lill-Knisja Maltija. Kien Slimiż u iben il-Parroċċa ta’ Stella Maris.

Eleazzaro (fil-qosor Lazzru) hu iben Franġisku u Marija, xebba Aquilina, li kienu joqogħdu f’numru 43 Strada Reale, illum magħrufa bħala Triq il-Kbira. Huwa twieled fl-1887 u allura hu l-akbar fost ħutu, it-tlieta saċerdoti. L-iżgħar wieħed hu Dun Mikiel Balzan, li dwaru ktibna f’Novembru li għadda.

Dun Lazzru ċċelebra l-Prima Messa il-Knisja Parrokkjali ta’ Stella Maris nhar il-Ħadd 29 ta’ Diċembru 1912. Il-mużika li ndaqqet waqt il-quddiesa kienet tas-Surmast Paolino Vassallo u niseġ il-paneġierku Mons Antonio Vella DD.

Is-saċerdot novell Dun Lazzru kien jgħallem fis-Seminarju Minuri, f’St Paul’s Street, il-Belt u fl-iskola ta’ bil-lejl tal-Unione Cattolica San Giuseppe. Kien ukoll Direttur Spiritwali tal-Kulleġġ Stella Maris f’Tas-Siema. Kien magħruf ħafna għall-prietki tiegħu u mfittex ħafna għall-paneġierki.

Fl-1918 hu nħatar bħala l-ewwel Vigarju Kurat għal Wied il-Għajn. Huwa dam iservi f’din il-kariga seba’ snin għax nhar il-15 ta’ Awwissu 1925 hu nħatar Kappillan tal-Parroċċa tal-Kalkara u mexxijha għal tmintax-il sena sħaħ. Il-parrokat tiegħu kien immarkat biż-żmien diffiċli tat-Tieni Gwerra Dinjija li wasslet sabiex fl-1942 iġġarfet il-Knisja Parrokkjali.

F’Awwissu tal-1943, hu nħatar Kanonku Onorarju tal-Katidral mill-Arċisqof Dom Mauro Caruana O.S.B.
Huwa miet fid-dar ta’ ħuh, Dun Mikiel, f’Ħ’Att**d (fejn dan tal-aħħar kien Kappillan)nhar is-6 ta’ Diċembru 1949 fl-età ta’ 62 sena.

Mario Formosa Holt

06/12/2025

06/12/2025

PASTURI MALTIN TAL-IMGĦODDI

Kull presepju sabiħ kemm hu sabiħ u kbir kemm hu kbir ma huwa xejn mingħajr pasturi. Ngħidu aħna qiesu ġisem ta’ bniedem mingħajr ruħ.
Illum f’pajjiżna ssib tixtri kull tip ta’ pasturi – ta’ kull daqs u għamla, xogħol irfinut u dettaljat, kemm maħduma minn pasturari Maltin kif ukoll impurtati (l-aktar mill-Italja jew minn Spanja).
Iżda fl-imgħoddi ma kienx hekk. Flus fil-but id-dilettanti ma tantx kellhom u bdew jinħolqu l-magħrufin ‘pasturi tas-sold’. Aktar t**d inħolqu pasturi ftit akbar, aktar irfinuti u b’ilbies Bibliku li kienu jinbiegħu tmien soldi. Tal-ewwel ġeneralment kienu jkunu b’ilbies tradizzjonali Malti kif ukoll li juru ċerta snajja. Ta’ min ifakkar li kuntrarju għal-lum, il-pasturi tal-imgħoddi dejjem inħadmu bit-tafal Malti.

L-aktar li teħodna ‘l bogħod l-istorja tal-pasturari Maltin hi lejn is-seklu dsatax. F’din il-kitba ser nillimitaw ruħna għal ftit minnhom.
Fost dawk bikrin jissemmew Ġanni Apap, il-Kappuċċin Patri Mamo, Duminku Busuttil u Fra Wiġi Poggi, Tereżjan.
Fra Wiġi kien Bormliż mogħni b’ħafna talenti sbieħ. Huwa kien magħruf fl-Ordni Tereżjan bħala Fra Luigi ta’ San Ġużepp. Hu kien responsabbli mir-rinnovament tas-Santwarju Marjan f‘Haifa ddedikat lil Marija Stella Maris. Apparti li kien responsabbli tax-xogħol strutturali u arkitettoniku tal-kunvent li kien imiss mal-istess Santwarju, huwa pitter il-koppla tal-istess lok Marjan. Nistgħu ngħidu wkoll li Fra Luigi ta’ San Ġużepp kien l-ewwel Malti li esporta l-presepji. Fil-fatt sal-lum wieħed għadu jista’ jammira presepju kbir mekanizzat li dan, ħuna Malti bħalna, kien ħadem fil-bidu tas-seklu għoxrin. Illum dan il-presepju jinsab għall-wiri fis-sagristija tal-istess Santwarju.

Fost l-ewlenin pasturari Maltin żgur li wieħed ma jistax ma jsemmix lil Kav. Wistin Camilleri (1885-1979). Wistin beda l-karriera brillanti tiegħu bħala statwarju permezz tal-pasturi li kien joħloq meta kien għadu żgħir. Dawn il-pasturi, nistgħu ngħidu, li kienu wittew it-triq għal kwantità kbira ta’ xogħolijiet artistiċi ta’ kull għamla u daqs li ħarġu minn idejn dan l-istatwarju prolifiku. Ta’ Wistin insibu diversi xogħolijiet fil-knejjes Maltin, fosthom anke vari tal-Ġimgħa l-Kbira. Fil-knisja ta’ Stella Maris insibu l-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju. Fil-festi Maltin insibu diversi statwi ta’ Qaddisin, Profeti u Anġli li jintramaw fit-toroq u l-pjazzez tagħna u li lkoll inħadmu minn Wistin Camilleri li baqa’ magħruf ukoll għall-kurċifissi sbieħ li kien jaħdem.

Dawn li semmejna kienu biss ftit mill-pasturari ewlenin Maltin. Jekk il-Bambin irid darb’oħra nsemmu xi wħud oħrajn.

Mario Formosa Holt

13/11/2025

Rev. Mons. Mikiel Balzan

Il-koppja Franġisku u martu Marija Balzan kienu joqogħdu f’numru 43 Triq il-Kbira Tas-Sliema. Iż-żwieġ tagħhom kien imbierek mill-Mulej bi tliet ulied aħwa, lkoll saċerdoti, tnejn minnhom djoċesani u l-ieħor patri Franġiskan.

Dun Mikiel Balzan twieled nhar it-23 ta’ Ottubru 1892 u ġie mgħammed jumejn wara fil-Knisja Parrokkjali ta’ Stella Maris. Hu ġie ordnat saċerdot nhar it-23 ta’ Settembru 1916 u nhar il-Ħadd l-1 ta Ottubru iċċelebra l-Prima Messa fil-Knisja Parrokkjali ta’ Stella Maris.

Hu okkupa diversi rwoli fi ħdan il-Parroċċa ta’ Stella Maris. Fl-1919 inħatar Prokuratur tal-imsemmija knisja – kariga li żamm sal-1932. (Irridu niftakru li sa żmien il-Kappillan Mons Gwido Calleja, il-Prokuratur tal-knisja ma kienx ikun il-Kappillan imma xi saċerdot ieħor u ġieli anke xi lajk.)

Bħala Prokuratur huwa ħabrek sabiex isiru diversi opri ġodda fil-knisja fosthom id-damask. Hu kien anke resposabbli mill-festi ċinkwantenarji tal-Parroċċa li nżammu fl-1930. F’din l-okkażjoni wkoll kienu żżanżu diversi opri ġodda bis-saħħa tiegħu.

Dun Mikiel Balzan serva wkoll fil-kariga ta’ Segretarju tal-Fratellanza tar-Rużarju u anke bħla Direttur Spiritwali tat-Terz’Ordni tad-Duluri.

Huwa serva wkoll bħala Direttur Spiritwali tas-Soċjetà Filarmonika Stella Maris, tant li siefer mal-Banda fil-mawra tagħha f’Noto fis-snin għoxrin tas-seklu l-ieħor.
Nhar il-25 ta’ Mejju inħatar Kappillan ta’ Ħ’Att**d fejn serva għal kważi 25 sena. Fi Frar 1957 ġie maħtur Kanonku Koadjutur tal-Katidral u sentejn wara ġie maħtur bħala Kanonku effettiv.

Huwa ħalla dan il-wied t-dmugħ nhar il-Milied tal-1965 fl-età ta’ 73 sena u ġie midfun fiċ-ċimiterju ta’ Ħ’Att**d.
Mario Formosa Holt

31/10/2025

OTTUBRU - IX-XAHAR TAR-RUŻARJU TA’ MARIJA

Fuq il-lemin tal-artal iddedikat lil Madonna tar-Rużarju, kemmxejn fil-għoli, wieħed isib kwadru mpitter mill-artist minn Turin, Mario Caffaro Rore. Dan kien ħa post ieħor li kien inqered bil-gwerra. F’dan il-kwadru l-Madonna, taħt it-titlu ta’ Stella Maris, tidher qed tħabbar ir-rebħa tal-flotta Nisranija fil-konfront tal-Qawwa tan-Nofs Qamar, liema battalja seħħet f’Lepanto fl-1571, jiġifieri sitt snin biss wara l-Assedju ta’ Malta tal-1565.

Fil-kwadru jidher il-Papa Dumnikan, San Piju V li attribwixxa din ir-rebħa tal-Insara fuq kollox għall-interċessjoni tal-Madonna, peress li hu kien ħeġġeġ lill-Insara kollha sabiex jitolbu bil-ħerqa kbira t-talba tar-Rużarju.
Kien il-Papa Piju V stess li waqqaf il-festa liturġika tas-7 ta’ Ottubru bħala l-festa tal-Madonna tar-Rużarju.

L-Ordni Dumnikan magħruf li sa mit-twaqqif tiegħu ħeġġeġ id-devozzjoni lejn ir-Rużarju ta’ Marija. Konferma ta’ dan kollu nsibuha fid-direttiva li ħareġ il-Kapitlu Ġenerali tal-Ordni Dumnikana tal-1576 biex, possibbilment fil-knejjes kollha Dumnikani, jitwaqqfu konfraternitajiet (aktar t**d magħrufa bħala fratellanzi) bit-titlu tar-Rużarju ta’ Marija.
Hu dokumentat, fil-fatt, li l-ewwel Fratellanzi tal-Madonna tar-Rużarju twaqqfu fil-knejjes Dumnikani tal-Madonna tal-Għar fir-Rabat, kif ukoll, f’dik iddedikata lil Marija Annunzjata fil-Birgu.
Bil-mod il-mod bdew jitwaqqfu Fratellanzi f’ġieħ ir-Rużarju ta’ Marija fid-diversi parroċċi tal-gżejjer tagħna.

Fil-parroċċa ta’ Stella Maris, il-Fratellanza f’ġieħ il-Madonna tar-Rużarju twaqqfet kanonikament fl-1896. Fl-1921 kienu saru festi kbar sabiex ifakkru l-Ġublew tal-Fidda mit-twaqqif ta’ din il-Fratellanza u dakinhar kienu żżanżnu ħafna opri ġodda li b’xorti tajba għadna ngawduhom sal-lum.

Mario Formosa Holt

02/09/2025

Il-Festa tal-Eżaltazzjoni tas-Salib

Nhar il-15 ta’ Settembru ta’ kull sena issir it-tifkira ta’ Marija Addolorata, Reġina tal-Martri. Jum qabel, jiġifieri nhar l-14 ta’ Settembru l-Knisja universali tiċċelebra l-festa liturġika tal-Eżaltazzjoni tas-Salib Imqaddes. Din il-festa tiġbor fiha tliet ġrajjiet importanti li huma:
1. Is-sejba tas-Salib Imqaddes għelm tas-salvazzjoni tagħna l-bnedmin permezz tal-Imgħallem Divin. Kien fi żmien l-Imperatur Kostantinu meta feġġet il-paċi fil-Knisja, li ommu, Sant’Elena imbarkat fuq vjaġġ lejn l-Art Imqaddsa. Hemmhekk hi kienet akkumpanjata mill-Isqof ta’ Ġerusalemm, San Makarju, u flimkien sabu l-Qabar ta’ Kristu, il-Kalvarju u s-Salib Imqaddes. Dan seħħ għall-ħabta tas-sena 327 A.D.
2. It-tifkira ta’ meta, fis-sena 335 saret id-dedikazzjoni tal-Bażilika tal-Qabar ta’ Kristu li nbniet fuq il-postijiet qaddisa fejn seħħet il-fidwa tal-bniedem.
3. Ir-ritorn tas-Salib Imqaddes fis-sena 629 mill-Imperatur Biżantin Erakliju, li kien ħadu minn idejn il-Persjani.

Ta’ min jinnota li sa’ l-1960 kienu jiġu iċċelebrati żewġ festi separati: nhar it-3 ta’ Mejju konna nfakkru s-sejba ts-Salib Imqaddes u nhar l-14 ta’ Settembru d-dedikazzjoni tal-Bażilika. Il-Knisja Kattolika ġabriethom f’jum wieħed, l-14 ta’ Settembru.

Mario Formosa Holt

06/08/2025

Lulju – ix-xahar iddedikat lill-Madonna tal-Karmnu

Kif ilkoll nafu, Lulju huwa dedikat lill-Madonna tal-Karmnu. Id-devozzjoni lejn il-Madonna taħt dan it-titlu hi mxerrda sew fil-gżejjer Maltin. Fil-parroċċa ta’ Stella Maris tmur lura b***a snin ukoll.

Meta tlesta t-tkabbir tal-knisja ta’ Stella Maris, kif nafuha llum, jiġifieri f’Diċembru tal-1877, l-artali tal-korsija nbidlulhom it-titulari tagħhom. Wieħed ġie dedikat lil Patroċinju ta’ San Ġużepp u l-ieħor lill-Madonna tal-Karmnu.
L-artal tal-Madonna tal-Karmnu kien ġie mħallas mis-sur Ġakkinu Ellul u xhieda ta’ dan, fit-taraġ ta’ dan l-artal (li biż-żmien tneħħa sabiex saret in-niċċa l-ġdida li fiha tpoġġiet il-Vara Titulari ta’ Stella Maris) kien hemm l-arma tal-familja tad-donatur.
Il-kwadru titulari, li juri lill-Madonna bil-Bambin f’idejha qed tippreżenta l-labtu lil San Xmun Stock, tpitter mill-artist Salvatore Azzopardi Preziosi fl-1895. Sa fejn hu magħruf, hu l-uniku kwadru li dan l-artist pitter għal xi knisja.

Biż-żmien il-popolarità ta’ din id-devozzjoni Marjana tant kibret fil-viċi parroċċa ta’ Stella Maris li saħansitra bdiet issir festa fil-Ħadd tal-Ottava tas-16 ta’ Lulju, jum il-festa liturġika. Bdiet issir ukoll festa esterna bis-sehem tal-baned.

Sabiex il-festa ma tkunx limitata għal waħda esterna biss, ir-Rettur Dun Karm Casha Gerada kien ressaq talba lill-Vatikan sabiex f’jum il-festa, il-quddies kollu li jsir fil-knisja jkun il-propju tal-Madonna tal-Karmnu skont il-Missal Ruman. Din it-talba ġiet milqugħa u nhar il-11 ta’ Mejju 1876 ħareġ digriet li jġib il-firma tal-Kardinal Patrizi.

Biż-żmien din id-devozzjoni bdiet tnin u llum l-unika xhieda tagħha nsibuha fil-kwadru titulari tal-istess artal, li jinsab f’dik li nsibuha bħala ‘is-sagristija tad-Duluri’.
Ta’ min iżid ukoll li l-iżgħar qanpiena mis-sett ta’ ħamsa, li nsibu fil-kampnari tagħna jisimha Carmela – Teresa - Raffaela.

Iġġib skrizzjoni bil-Latin, li b’ilsienna tgħid hekk:

“Jiena nitlob lill-Madonna tal-Karmnu u ngħidilha
Ħares o Marija mis-sema, żur id-dielja tiegħek u saħħaħha –
Lil Teresa ta’ Lisieux nitlobha -
O għarusa ta’ Kristu –
xerred fuqna lkoll ix-xita ta’ dak il-ward li qatt ma jitbiel –
Ma’ San Rafel intenni dawk il-kelmiet li ġurnata qal lill-familja ta’ Tobija –
Faħħru ‘l Alla tas-Smewwiet.”

Mario Formosa Holt

06/08/2025

ĠUNJU U D-DEVOZZJONI LEJN IL-ĠISEM U D-DEMM
TA’ SIDNA ĠESÙ KRISTU

Ix-xahar ta’ Ġunju hu marbut waħda sew ma’ żewġ festi kbar – dik ta’ Corpus Domini u dik tal-Qalb ta’ Ġesù. Mingħajr ma jrid wieħed imur lura fiż-żmien u jiftakar meta l-Fratellanza tas-Santissmu Sagrament kienet attiva fil-parroċċa tagħna u li ħabirket mhux ftit sabiex tkabbar id-devozzjoni lejn l-Ewkaristija Mqaddsa.

L-ewwel Fratellanza tas-Santissmu Sagrament twaqqfet f’Ruma fil-Knisja Dumnikana ta’ Santa Maria sopra Minerva fl-1538. Kien żmien meta r-riforma Luterana kienet fl-eqqel tagħha. Kien il-pirjol tal-Patrijiet Dumnikani tal-istess knisja, Patri Tommaso Stella O.P. li ħabrek ħafna sabiex titwaqqaf din l-ewwel Fratellanza tas-Sagrament nhar it-30 ta’ Novembru 1539.

Lejn it-tieni nofs tas-Seklu Sittax, jiġifieri ftit wara l-Assedju l-Kbir, intbagħat Malta bħala Delegat tas-Santa Sede, Mons Pietro Paolo Duzina. Hu serva kemm bħala Inkwiżitur kif ukoll bħala Viżitatur Apostoliku. L-Isqof ta’ Malta dak iż-żmien kien Mons Fra Martino Royas li minħabba kwistjoni li kellu mal-Gran Mastru La Cassiere, ma kienx Malta.
Dlonk Mons Duzina ta bidu għall-Viżta Pastorali li mhux biss għamlet tant ġid f’pajjiżna dak iż-żmien, imma li wkoll bis-saħħa tagħha sirna nafu minjieri sħaħ ta’ informazzjoni dwar l-istat reliġjuż ta’ Malta f’dak iż-żmien.

Il-ħatra ta’ Mons Duzina bħala Viżitatur Apostoliku ġġib id-data tal-1 ta’ Diċembru 1574 u beda l-Vizta Apostolika tiegħu f’Malta nhar id-29 ta’ Diċembru tal-istess sena. Hu innota li l-Ewkaristija Mqaddsa ma kenitx qed tingħata l-qima meħtieġa. Għal dan il-għan, hu għamar li f’kull parroċċa għandha titwaqqaf fratellanza li tħeġġeġ fil-qima u d-devozzjoni lejn is-Sagrament Imqaddes.

F’inqas minn xahar kienu diġà twaqqfu erbatax-il fratellanza f’daqstant parroċċi differenti. Fost il-ħidmiet li l-imseħbin kienu msejħin għalihom, barra li jxerrdu d-devozzjoni lejn l-Ewkaristija Mqaddsa, kien hemm dik li jakkumpanjaw lis-saċerdoti meta jkunu ser imorru jqarbnu lill-morda ġo djarhom.
Biż-żmien, fil-parroċċi kollha tal-gżejjer Maltin twaqqfu l-Fratellanzi tas-Santissmu Sagrament. Fil-parroċċa ta’ Stella Maris twaqqfet f’Awwissu tal-1879, jiġifieri tmin xhur biss wara t-twaqqif tal-istess Parroċċa fil-Milied tal-1878.

L-uffiċċjali ewlenin kienu r-Rettur, żewġ Assistenti tar-Rettur, is-Segretarju u l-Prokuratur. Naturalment magħhom irid jiżdied id-Direttur Spiritwali li dejjem kien ikun il-Kappillan, bħalma jidher f’dan ir-ritratt Dun (Mons) Ġużeppi Inguanez mal-imseħbin tal-istess Fratellanza.

Mario Formosa Holt