https://www.facebook.com/584395434751401/

Antipanahy Ramahery, Antananarivo (2026)

17/10/2025

Indrisy ry vakoka....
Natao inona, natao aiza..?
(somary lavalava)

Androany aho somary hivoaka amin'ny fizaràna mahazatra, ka mba hanao tora-po kely eto satria izao vao mba afaka maneho ny alahelo.
Ny volana jona 2024, tamin'ny fandalovana tany an-tanindrazana dia nikarakara fitsidihana narahim-panazavàna ho an'ny daholobe, izay niarahana tamin'ny Fikambanana Mamohaela tao Anatirova ny tena. Marihako fa tamin'io andro io no nidirako voalohany tao Anatirova taorian'ny nahavitàna sy ny nitokanana ny Lapa Manjakamiadana vaovao (*Vaovao hoy aho, satria amiko dia anarana sy ny firafitra ivelany sisa no maha-Manjakamiadana io Lapa io).
Efa fantatra mialoha ny nidirana tao ihany moa izany, ary ho ahy manokàna ny fomba nankaherezako tena sy nezahiko nampidirina tao an-doha dia hoe: "Izay efa lasa lavenona tsy hiverina intsony", ary ny atao hoe "fanarenana ny Rova" dia tsy ny fananganana ny vata-trano fotsiny ihany fa eo ihany koa ny famelomamaso ny tantara izay noraketiny, ka na tsy eo intsony aza ny Rova tena izy, ny tantara noraketiny kosa tsy ho levon'ny afo.
Dia nitohy ihany ny fitsidihana, ka tonga teo ambony atsinanana, izany hoe teo amin'ilay tokotany eo atsinanan'ny Lapa Manampisoa. Ny zavatra voalohany tazàn'ny masoko dia ilay "Kôlizea" nahabe resaka be. Izay aho vao nahita maso. Tsy haiko fa ny zavatra tena tsapako tao anatiko tao, ankoatran'ny alahelo, dia ny "HENATRA". Nahatsiaro menatra sy nanongo tena teo amin'ny toeran'ireo izay nanagana io zavatra tsy fampiseho masoandro io aho. Asa raha misy mahatadidy ireo izay nanatrika io tsidika io, fa nandritra ny fanazavana tantara izay nentiko tamin'io andro io niniako nodinganina,tsy nasiako teny akory fa nataoko toy ny tsy misy ny momba ny "Kolizeą" , mba entina nanehoana fa "Tsy ao anaty tantara io zavatra io", ka tsy mendrika ny handaniana fotoana ho resahina akory...Ny fomba nampitoniako ny saiko teto địa hoe: "Soa ihany fa mbola azo esorina io" (ary izaho manokana dia mankasitraka ny hanesorana azy hiala eo).......
Fa ity anakiray ity kosa no tena nampalahelo ahy indrindra, na dia tsy dia misy miresaka firy aza: Teo amin'io toerana izay nananganana io "Kolizea " io, no nisy ny fototra nananganana ilay Lapa saika naorin-dRanavalona III ho azy. Raha tsahivina kely ny tantara dia efa nisy lapa nataon-dRanavalona II teo izay nantsoina hoe "Masoandro", saingy noravàna tamin'ny taona 1890. Taorian'izay địa nampanao Lapa vaovao teo Ranavalona III. Efa nanomboka ny asa ary efa tafatsangana ny Fototra vato. Ireo vahoaka avy amin'Imerina enin-toko no nifarimbona nitaom-bato sy nanatanteraka ny raharaha rehetra izay natao. Rehefa raikitra ny ady tamin'ny Frantsay izay niafara tamin'ny faharavan'ny Fanjakan'Andriana, dia nijanona ny asa ary tsy vita intsony ny Łapa. Ilay fototra vato izay efa nijoro kosa dia nijanona teo ho "Vakoka manantantara". Eny, no iantsoana an'io satria vavolombelona nanamarika vanimpotoana iray lehibe teo amin'y Tantara. Nijoro teo foana io vakoka io, ary maro tamintsika no mbola nahita azy teo. Eny fa na ny Afo tamin'ny "Fahamaizan'ny Rova tamin'ny taona 1995 aza dia tsy nahalevona azy. Amiko dia io "Fototra vato" saika hanorenan-dRanavalona III ny lapany io no hany "vakoka" tao Anatirova tsy voakitiky ny afo.....Fa inona no nitranga, taona maromaro taty aoriana? Nisy olona anakiray tonga avy any, ary nanapakevitra tsotra izao fa ho ravàny sy ho fongorany teo ihany koa ity "vakoka sisa nijoro" ity. Toy ny miteny hoe mbola tsy ampy tsara ny nahamay ny Rova tamin'ny taona 1995, fa izay sisa tsy levon'ny afo koa mbola mila hongotana hatramin'ny fotony"....
Tsy haiko e, mba sain'inona loatra? Miała tsiny fa izao vao afaka miteny dia mba mamboraka ny alahelo...
Ajanoko eo aloha ny tora-po fa manantena aho fa mba tsy hiverina eto amin'ny firenentsika intsony ny toetra tsy mendrika manao zinona ny hasin'ny vakoka sy ny Tantara toy izany.

Misaotra namaky hatramin'ny farany

(Sary maneho ny endrik'ilay Fototra vato teo amin'ny toerana nanorenan-dRanavalona III ny Lapany )
Loharano: *ANTA - *Nolokoina

23/09/2025

Sary: Ingahy Tsaravahoaka: Randriambe sady Andriambaventy Antesakoana (eo afovoany), hotronin'ireo Antesakoana tao Voasary.

Mbola hijanona any amoron'i Matataña (Matitanana) sy ny Fanjakana Antemoro ihany isika ato anatin'ity ranty ity, ka ho resahintsika manokana ny mikasika ireo antsoina hoe , izay tsy iza fa anakiray tamin'ireo Fokon'Andriana .

Mba hahatsotsotra kokoa ny fahazoantsika ny tantara dia andeha ampatsahivina kely ny firafitry ny Fanjakana antemoro fahiny, na ny marimarina kokoa ny rafi-piarahamonina antemoro amin'ny ankapobeny mihitsy, izay nahitàna ireto fizaràna na ambaratonga dimy ireto: 1) Ny voalohany dia ny "Anteony", izay fitambaran'ireo Fokon'Andriana nitazona ny fahefana ara-pôlitika ; avy amin'ireo no nisafidianana ny Mpanjaka tao Ivato (Ndrianogny) izay Mpanjakan'ny Antemoro rehetra 2)Ny faharoa dia ny "Antalaotra" izay nitazona ny fahefana ara-panahy (pouvoir religieux), Tafiditra ato ry zareo Anakara, ny Antetsimeto sns; 3) Ny fahatelo dia ny "Fanarivoana" izay nantsoina ihany koa hoe "Ampanabaka", 4) Ny fahefatra dia ny " andevo "na "velombazaha" 5) Ary ny fahadimy dia ny "Antevolo" izay nahilika tanteraka tsy ho ao anatin'ny fiarahamonina, ary tsy noheverina ho olombelona akory aza .
Ireo sokajy isanisany ireo indray dia samy mbola nahitàna fizarazarana marobe, ka ny isantokony dia samy nanana ny satany sy ny anjara toerany avy.
Somary manahirana sy mahafanina kely mihitsy ny miresaka ny Tantaran'ny Antemoro indraindray noho ny fisian'ireo saranga marobe manao ambaratonga, izay nahatonga ireo mpandinika sasantsasany hampitovitovy azy amin'ny Société de castes (Varna) teo amin-dry zareo Hindous. Rehefa tena tomorina akaiky anefa dia toa sasanangy roa samihafa mihitsy ireo na dia toa misy fitoviana aza. Akatontsika hatreo angamba aloha iny fononteny iny, fa andeha hiverina amin'ny resaka Antesakoana.

Araka ny voalaza tetsy ambony dia sokajy anakiray ao anatin'ny Anteony ny . Eto aho dia te handiso kely ny voalazan'ny namana sasany izay misokajy ny Antesakoana ao anatin'ny "Antalaotra", toa ny Anakara sy ny Antetsimeto. Raha ny tantara sy ny tetiarana voatahiry anatin'ireo sorabe sy ny lovantsofina dia tena "Anteony" izy ireo, izany hoe taranaka mivantana avy amin-dRamakararo, razamben'ireo Anteony rehetra. , razamben'ny Antesakoana dia iray amin'ireo Zanaky ny Ndrianony (na Mpanjaka) Andriamarohala izay Mpanjaka voalohany nametraka ny fototra iorenan'ny rafi-panjakana antemoro. Ny fisian'ny fasan'Andriamandia sy ny taranany ao amin'ny Kiborin'ny Anteony fahiny ao Ivato dia manaporofo ny maha ny Antesakoana. Andriamandia razamben'ny Antesakoana no Mpanjaka faharoa nanjaka tao Ivato,saingy naongana noho ny fanararaotam-pahefana be loatra nataony. Taorian'izay dia nitsoaka sy nialokaloka tany amin-dry zareo Antesaka Andriamandia ary nony tafaverina indray dia nahilika tsy mahazo manjaka tao Ivato intsony izy sy ny taranany. Nisy ampahany betsaka tamin'ireo taranany no nifindra tao Voasary, niaraka tamin'ireo Antalaotra tao, ka izay angamba no nahatonga ireo olona sasany hampiditra ny Antesakoana ho isan'ny Antalaotra. Etsy andanin'izay koa, rehefa nesorina tamin'ireo Antesakoana ny fahefana amin'ny fitantanampanjakana dia nomena andraikitra amin'ny fitarihana ireo lanonana ara-drazana sy ny fombafomba fanao eny amin'ny fasan'Andriamarohala (iray amin'ny Razamben'ny anteony izay milevina eny Ambohabe) izy ireo. Izany andraikitra izany dia tokony ho andraikitry ny antalaotra raha ny tena izy, kanefa nomena ny Antesakaona, ka vao mainka koa nampitombo ny fampifangaroana azy ireo amin'ny Antalaotra.

Taty amin'ny faramparan'ny taonjato faha_19, izany hoe efa tafiditra tao anatin'ny Fanjakana merina ny fanjakana antemoro, dia nitrangana fifanolanana matetika teo amin'ireo samy Andriana Anteony, ary toy izany koa teo amin'ireo Andriana anteony sy ireo vahoaka Ampanabaka (Fanarivoana). Izany fifaqnolanana dia sady nanozongozona ny fahefan'ny Mpanjaka Anteony tao Ivato, nefa koa sady tsy nahamarin-toerana ny fahefan'ny Goverinora merina. Ho fandaminana dia nanendry solontena 30 avy amin'ny Anteony sy ny ampanabaka ity farany ho mpanelanelana sy ho Mpitondra ny teniny amin'ireo zanampoko antemoro isan-tsokajiny. I Tsaravahoaka (eo afovoany amin'ny sary) izay lehiben'ny foko Antesakoana no natao lehiben'ireo Andriambaventy niisa telopolo ireo. Safidy pôlitika ny an'Ingahy Goverinora raha nisafidy an'i Tsaravahoaka. Ny tanjony dia mba hakàna ny fon'ireo Antesakoana sy ny taranak'Andriamandia amin'ny ankapobeny izay nahatsiaro ho voahilika tamin'ny fitantanam-panjakana nandritra ny taona maro.

21/09/2025

Eo ankavia: Ny Lapa Fenovola tao Ivato-Matitanana (endriny fahiny)
Eo ankavanana: Ny Lapan'ny Governora merina tao Vohipeno
***Sary nolokoina***

Nb: Amin'ny fotoana manaraka ampiantsika tantara fa mbola somary maimaika kely

21/09/2025

VOHIPENO (ca.1890)

Rehefa nisavasava sary toy ny mahazatra aho dia ity no sary tranainy indrindra mampiseho ny Tanànan'i Vohipeno hitako. Misionera anglisy nantsoina hoe George Shaw no naka azy, tokotokony tamin'ny taona 1890. Teo antampon-tanànan'i Vohipeno no nisy ny Rova sy ny Lapan'ny Governora merina(Ingahy Rabenjamina no Governora tamin'ny fotoana nakana ny sary). Eo antampontananan'i Vohipeno ihany koa no misy an'i Vatomasina, tanànan'ny Anakara.

Ny tena ivo sady renivohitry ny Fanjakana Antemoro fahizay kosa dia tetsy , izay somary mbola misintaka kely amin'ny tanànan'i Vohipeno. Ao Ivato no misy ny Łapa Fenovola izay nonenan'ireo Mpanjakan'ny Antemoro na Ndrianony (samy hafa amin' ireo *Randriambe). Ao ihany koa no misy ny Fasana (Kibory) ilevenan'ireo Razan'ny Anteony antava izay nipoiran'ireo Mpanjaka antemoro nanjaka tao Ivato.

***Sary nolokoina***

20/09/2025

Miarahaba indray,

Somary variana kely aho androany nandinika ireto sary ireto. Tokotokony ho tany amin'ny fiandohan'ny taona 60 tany no nakàna ny sary. Ny toerana dia tany amin'ny faritra atsimo atsinanan'i Madagasikara, manakaiky ny reniranon'i Matitanana (Matataña), ary ao anatin'ny zaratanin'ny Antemoro moa izany, mazava ho azy. Tanàna telo samihafa no nakàna ny sary: Ny sary 1 sy sary 2 dia tao Andemaka sy Ilakatra izay samy tafiditra tao anatin'ny Fanjakan'ny Antemahazofotsy fahiny. Ny sary fahatelo kosa dia nalaina tao Vatanio, tanàna kely anakiray manakaiky ny Vinany izay hivarinan'ny reniranon'i Matitanana any amin'ny Ranomasimbe indiana, izany hoe tafiditra tao anatin'ny zaratanin-dry zareo Anteony Antava fahiny...
Fa izany eo ihany fa ny tena nahavariana ahy teto dia ny fomba firafitry ny tao-trano. Ankoatra ny fisian'ny tongotrano (pilotis) izay efa fahita mahazatra ihany dia eo indrindra indrindra ihany koa ny endriky ny tafotrano izay toa somary mirona misompirana mankaty anoloana. Diniho tsara anie e! Tsy dia tena mpandalina loatra ny resaka Tantaran'ny tao-trano aho fa avy hatrany dia nampatsiahy ahy ny endriky ny taotrano izay ahafantarana ireo foko Batak any Sumatra, Nosy indonezianina eo andrefan'i Java...

Dia lasa teo ihany moa ny saiko, ka tonga hatrany amin'ny tantaran'i sy ny . Ity Raminia ity dia voalazan'ny Tantara sy lovantsofina fa anakiray tamin'ny Razamben'ireo Mpifindramonina silamo tonga sy nanorim-ponenana tao amin'iny faritra atsimo atsinanan'i Madagasikara iny, rehefa avy nandalo tao Vohemar (na Iharambazaha). Ireo taranany, antsoina hoe Zafi-Raminia no nanangana ny fanjakana voalohany tao amin'ny Faritra manodidina ny reniranon'i Matataña (Matitanana), talohan'ny nahatongavan-dRamakararo (Razamben'ny Anteony) sy ireo mpiaradia taminy. Ny taranak'ireto farany indray no nanangana ny Fanjakana Antemoro avy eo ary nandroaka ireo Mpanjaka Zafi-Raminia izay nikisaka nianavaratra ka nanangana ny Fanjakana Antambahoaka (Mananjary). Nisy tamin'izy ireo ihany koa no nianatsimo ka nanangana ny Fanjakana tao Anosy.

Fa inona moa izany no tena hidiran'ny resaka Raminia sy Zafi-Raminia amin'ilay resaka tao-trano tetsy ambony? Mizarazara be ihany ny hevitr'ireo mpandalina mikasika ny tena fihavian-dRaminia. Ao ireo milaza fa arabo avy any LaMeka (La Mecque) izy ireo, ao koa anefa ireo milaza, toy an-dry Ingahy Paul Ottino sy ry Gabriel Ferrand, na koa ry Philippe Beaujard fa tsy arabo ary tsy avy any Arabia I Raminia sy ireo mpiaradia taminy fa Silamo (Islamisés) avy any Sumatra (Indonezia) no tonga teto Madagasikara. Maro moa ireo ohatra nanamarinan'ireto mpikaroka ireto ny heviny, fa rehefa mahita ireto tao-trano amin'ny sary ireto sy ny fitoviany amin'ireo "Trano Batak"any Sumatra aho dia vao mainka koa te hirona be be kokoa any amin'ity fijery farany ity... Asa mety hoe tsoa-kevitra maikamaika ihany ve ny ahy?

Dia izany sy izany daholo no sendra nandalo tato an-tsaiko teo am-pijerena ireto sary địa mba tiako zaraina eto. Mahaliana ny tantarantsika fa tena mbola feno misitery sy ankamantatra.

Tsetsatsetra tsy aritra: Ianareo ve amin'izao fotoana izao mbola mahita tafo-trano mitovy amin'ireto amin'ny sary ireto eto Madagasikara? Izaho mantsy tsy dia mahita loatra instony.

07/09/2025

Indro aseho an-tsary etoana ny endriky ny ZOMBA na TRANO VINTA (ivelany sy anatiny), izay fitahirizana ireo (reliques royales) ao Belo-Tsiribihina. Marihana fa ny taona 1934, izany hoe 91 taona lasa no nakàn'i Charles Poirier ireto sary ireto, izay nahazoany alàlàna tamin'ny Printsy Kamamy, izany hoe mety tsy mitovy intsony amin'ny endrika ahitana azy ankehitriny.

Tsara marihana ihany koa fa tsy ny manontolo akory no mandrafitra ny anakiray fa sombin-javatra voafantina manokana izay nalaina tamin'ireo Razan'Andriana sakalava , toy ny hohon'akihikely amin'ny tanana ankavanana, nify anakiroa, volo vitsivitsy, sombiny nalaina avy tamin'ny taolan-doha sns, ary ireo rehetra ireo dia efa misy fombafomba manokana hitahirizana azy.

Ho an'ireo Sakalava fahizay dia tsy misy "Zava-masina" mihoatra ireo "Dady" nalaina avy amin'ny Razan'andriana ireo, izay sady loharano manome ny fahefana ho an'ireo Mpanjaka mbola velona.

Tamin'ny fotoana nakàna ireto sary ireto dia nisy Sivy ireo notahirizina tao amin'ny Zomba tao Belo-Tsiribihina

07/09/2025

RAHARAHA AMBIKY: Inona no nitranga?

Koa satria naresaka tatoato ny famerenana ny Karandohan’ny Mpanjaka sakalava Toera dia heveriko fa ilaina ny mampahafantatra amin'ny ambangovangony ny zava-nisy mikasika io Tranga lehibe izay nanamarika ny tantaran’i Madagasikara io. Ezahina ny hahatsotra ny fitantarana mba ho azon’ny rehetra.

dia tanàna somary eo avaratry ny Reniranon’I Tsiribihina, ataoko hoe 30 km miala ny Lakandranon'i Môzambika, ary renivohitry ny anakiray tamin’ireo Fanjakana Sakalava tao . Raha tsahivina dia nizara telo lehibe ny Fanjakana Sakalava tao Menabe: Ny taty atsimo izay nanana renivohitra tao *Mahabo dia nahitàna ireo Mpanjaka maroseranana tera-dRamitraho (Rain-dRasalimo). Teo avaratr'io kosa indray no nisy ny Fanjakana tao Tsiribihina izay nanana ny Renivohiny tao Ambiky. ireo Mpanjaka maroseranana taranak’i Kelisambay (Andrianilahenarivo) no nanjaka tao. Ity fanjakana Sakalava tao Tsiribihina ity, izay marihina fa tanteraka talohan’ny nahatongavan’ny Frantsay, no ho resahintsika eto. Ny fahatelo dia ny Fanjakana tao Mahailaka izay nahitana ireo Mpanjaka maroseranana taranak’Imazoto (Andriamijotsoarivo).

Rehefa tonga teto Madagasikara ny Jeneraly Gallieni ny volana septambra 1896 dia anisan'ny vaindohan-draharahany ny fampandriantany hamongorana izay mety ho fanoherana ny fanjanahantany manerana ny Nosy. Ny tao afovoantany no nanombohany azy, ary rehefa nanomboka voafehy ny toe-draharaha tao dia ny fampandriantany tamin'ireo faritra hafa tany anindrantany indray no nimasohany.
Tafiditra tao anatin'izany ny nandefasany ny tafika hampanaiky ireo Sakalava tao Menabe izay mbola tsy nanaiky ny fahefan'i Lafrantsa. Ny Commandant Auguste Gérard, izay sady lehiben'ny Etamazaoron'ny tafika no voatondro hitarika izany.

Ny alin'ny faha 29 aogositra hifoha 30 aogositra 1897, raha mbola resin-tory tsy nanampo na inona na inona iny ny iray tànana dia niditra tao Ambiky, renivohitry ny Fanajakana Sakalava tao Tsiribihina ireo Miaramila frantsay sy ireo milisy niaraka taminy ka nitifitra sy nandripaka tsy nisy antra ireo mponina tao. Nikararàna ny rà ary maro ireo faty niampatrampatra nanerana ny tanàna. Raha ny tatitra ôfisialy dia 97 no isan'ireo sakalava lavo, 150 naratra, 450 ireo nogadraina. (*Misy milaza fa nihoatra lavitra noho ireo no isan'ny maty).Anisan’ny novonoina nandritra izany ny Mpanjaka . Volana vitsivitsy tato aoriana dia nentina niondrana tany Lafrantsa ny karandohany mba ho mariky ny "fandresena". Novonoina niaraka taminy tao an-dapa ihany koa ny Mpanolotsaina azy akaiky (Karazana Praiministra) nantsoina hoe "Vongovongo".

Taorian’io fanafihana feno habibiana io dia maro ireo fanontaniana nifamahofaho, toy ny hoe: “Tena ady” tokoa ve no nitranga tao Ambiky sa “Vono-olona" tsotra izao? Tsy nisy fomba hafa azo natao mihitsy ve nisorohana izao faty olona mikararàna izao? Tena nilaina sy tsy maintsy natao ve ny famonoana ny Mpanjaka Toera ? sns...

Tetsy andaniny, ny tatitra ôfisialy nataon’ny Cdt Gérard tamin’ny Jeneraly Gallieni dia milaza fa noho ny fisian’ny tetika sy velam-pandrika nataon’ny Mpanjaka Toera no nahatonga ity fanafihana tampoka sy notanterahina tamin’ny andro alina izay nahafatesana olona maro ity. Ingahy Rainianjanoro izay anisan'ny nanaraka an'i Commandant Gerard tany Antsakalava, tao anatin’ny Boky nosoratany (Fampandrian-tany sy tantara maro samihafa nataon-dRainianjanoro) dia nanamafy ny fisian’io tetika velampandrika nataon’ny Ampanjaka Toera io, ary nolazainy tamin’izany fa *Ingereza rahalahin’ny Mpanjaka Toera ihany no tonga nanantona ny Frantsay andro vitsivitsy talohan’io sady nitoroka azy ka nahasarona ny "tetika" nataony.

Tetsy ankilany kosa, dia nisy tamin’ireo vavolombelona (Malagasy sy vahiny) no nilaza fa efa nivonona hilavo lefona ny Mpanjaka Toera andro vitsivitsy talohan’ity fanafihan’ny Frantsay tao Ambiky ity sady efa nanambara izany saingy tsy nahoan’ny Commandant Gérard, satria amin'ity farany dia tsy misy afa-tsy amin’ny fampisehoan-kery ihany no hampanaiky ireo Sakalava sy izay rehetra mbola mihevitra ny tsy hanaiky ny Fahefan’I Lafrantsa.
(Anisan'ny nanamarina izany koa i Sambilo, anisan'ireo Mpanolotsaina akaiky ny Mpanjaka Toera, araka ny resaka nifanaovany tamin'i Lt Col Septans)
Ny mahagaga tamin'ity raharaha ity dia na ny Jeneraly Gallieni aza, tao anatin’ny taratasy izay nosoratany dia nilaza ho tsy nankasitraka ity “Rà mandriaka” tao Ambiky nataon’ny Commandant Gérard sy ireo tafika nentiny ity.

Tao aorian'io vono olona tao Ambiky io dia nahazo vahana indray ny fanoherana ny fanjanahantany tany amin'ny Faritra Sakalavan'ny Menabe ary tsy voafehy izany raha tsy efa tamin'ny taona 1902.
(Jereo eo amin'ny sary tsirairay ny fanampim-panazavana)

08/08/2025

***NY TRANON-DRADOFINA TEO AVARATR'ANDOHALO*** ( / Famerenana)

Trano mety efa tazanao matetika ihany izy ity rehefa mandalo eo Andohalo. Mifanila somary atsinanana amin'ny "Paroisse internationale" Avaratr'Andohalo no misy azy ary eo avaratry ny Kianjan'Andohalo. Tokotokony tamin'ny taona 1880 no niorina tamin'izao endrika ahitana azy izao ity trano ity, ary izany Ramatoa Mpanankarena nantsoina hoe izany no tompony.
Radofina dia tsy iza fa vehivavy anakiray izay niara-niaina naharitra tamin'Ingahy Jean Laborde . Mpanampy azy tamin'ireo asa tao an-trano no niatombohany kanefa dia nanjary natokisany sy akaiky azy tokoa taty aoriana, ary nanjary lasa vadikeliny mihitsy. Rehefa maty i Jean Laborde dia anisan'ny nandova ny ampahany tamin'ny fananany Radofina,ka anisan'izany ny tany izay nanorenany ity trano ity. Tsy tena nipetraka tato anefa Radofina fa teo Avaratra kelin'ny Sekoly Maria Manjaka ankehitriny no nitoerany. Ity trano ity kosa dia nampanofainy ka ny tena nipetraka maharitra tato dia ilay Mpandraharaha Frantsay mpitrandraka volamena avy amin'ny Kompaniam-barotra Roux de Fraissinet nantsoina hoe Léon Suberbie. Izay no nahatonga ity trano ity natao hoe "Tranon'i Suberbie". Nisy fotoana natao Trano fisakafoana na restaurant izy ity, tany amin'ny taona 1902 tany ho any. Ankehitriny tsy dia fantatro loatra izay tompony sy ny ampiasaina azy. Ny azo lazaina dia anisan'ireo trano tranainy mbola voatazona amin'ny ampahany betsaka tamin'ny endriny fahiny ity trano ity.

***Sary nolokoina***

Alefako eo amin'ny Kômantera eo ambany ny sarin-dRamatoa Radofina Josephine sy ny fasana hilevenany

08/08/2025

Anisan'ireo toerana azo lazaina ho "symbolique"izay nanamarika ny Fanjakan'Andriana tao Imerina toa ny Kianjan'Andohalo sy Imahamasina ihany koa ity toerana ity. Eo Ambodinandohalo, ampita andrefan'ny Sekolin'ny Frera katôlika ankehitriny no misy azy. Ny tena nampiavaka sy nahafantarana azy kosa dia ny fisian'ireto Tafondro maromaro mitandahatra izay mitodika miankandrefana ireto. Ingahy C. Savaron dia milaza fa tamin'ny andron-dRadama I no nametrahana azy ireo teo, ary fanomezana avy amin'ny Anglisy ho Mariky ny fahavitàn'ny Fifanarahana hampitsaharana ny fanondranana Andevo mankany ivelany. Manamarina izany hoy ity Mpanoratra ity dia ny fisian'ny Mari-pamantarana ny Mpanjaka britanika George III teo amin'ireo tafondro sasany. Tsy miombon-kevitra amin'Ingahy Savaron kosa ireo mpanoratra sasantsasany hafa, izay manamafy fa tamin'ny andron-dRanavalona I no nametrahana ny tafondro ary anisan'ireo tafondro izay namboarin'Ingahy Jean Laborde tao Mantasoa izy ireo. Izaho manokana dia somary mametraka fisalasalana kely ihany amin'ny filazàn'Ingahy Savaron tetsy ambony, noho ny tsy fisian'ny filazàna momba ireo tafondro ireo tamin'ny rakitsoratra talohan-dRanavalona I voatahiry , na koa tamin'ny fitantarana nataon'ireo vahiny nandalo teto Antananarivo tamin'ny andron-dRadama I, toa an-dry Hastie, Coppalle ...
Na izany na tsy izany dia averina ihany fa nanana ny tantarany sy ny anjaratoerany tokoa ireto tafondro ireto. Tsy dia natao hiarovana ny tànana anefa no nametrahana azy ireo teo fa izy ireo no napoaka rehefa misy fotoandehibe nanamarika ny Fanjakan'Andriana (ohatra: Kabarin'Andriana, ny fivoahan'ny Andriana, fandroan'Andriana sns) Nametrahana tafondro toy izany koa tao Anatirova. Ankoatra izay moa dia sady noheverina ho haingontanana ihany koa. Noho izy mahakasika manokana ny Fanjakan'Andriana sy ny Andriamanjaka izay dia noheverina ho masina izy ireo. 12 no voalaza ho tena isan'ireo tafondro tany amboalohany. Nisy anakiray tamin'ireo tafondro izay lehibe indrindra tamin'ny rehetra, nantsoina hoe "BESAKAFO" (tsy haiko na hita eto amin'ny sary na tsia). Io Besakafo io no fahanam-banja sy hapoaka Isaky ny hanomboka hikabary ny Mpanjaka. Tamin'ny volana Oktôbra 1889 dia nakodian'ireo miaramila frantsay Mpiambina ny Résident général tao i Besakafo ka nitarika sahotaka izay nivadika ho "Raharaham-panjakana" mihitsy (Ambatomanosika no anarani'ilay hantsana feno kirihitra eo andrefan'ny tafondro). Voatery nanao fialantsiny tamin'ny Mpanjaka mihitsy moa Ingahy Maurice Bompard (résident général) tamin'izany vao nilamindamin-dratsy ny raharaha.

Tamin'ny fiandohan'ny fanjanahantany dia mbola nisy fotoana izay nitazonana ireo tafondro ireo teo, saingy Ny Jeneraly Gallieni kosa no nandidy ny Administrateur Maire teto amin'ny tanànan'Antananarivo tamin'izany (Toa Ingahy Estèbe angamba no Administrateur maire tamin'izany) mba hampihohoka ireo tafondro. Io didy io dia Fanapahankevitra pôlitika toy ny nanaovana ny Kianjan'Andohalo ho lasa zaridaina (Place Jean Laborde), ny Kianjan'i Mahamasina ho lasa vélodrome sy fanaovam-pety (Place Richelieu), na koa toy ny namindrana ireo Razan'Andriana teny Ambohimanga ho eny Anatirova Antananarivo izay lasa Mozea. Ny tanjon'ny Fanjakana tamin'izany dia ny hanamafisana fa efa nivalona tanteraka izany Fanjakan'Andriana teto Imerina izany.

Toa mbola nijanona naharitraritra teo ihany ireto tafondro mihohoka ireto (jereo ao anaty Komantera eo ambany ny sarin'ireo tafondro nahohoka) 👇)

(ca.1890)

03/08/2025

LAPA MANJAKAMIADANA : Toy izao indray ny endriky ny iray tamin'ireo tohatra tao anatin'ny Lapa Manjakamiadana talohan'ny nahamay azy. Nisy roa ny tohatra tao Manjakamiadana dia teo amin'ny zoro avaratra andrefana (ity amin'ny sary ity) sy ny teo amin'y zorony atsimo andrefana. Tsara marihana aloha fa ireto tohatra ireto dia tao anatin'ny Trano hazo, izany hoe efa teo talohan'ny nanaovan'i James Cameron ny rindrimbato sy ny tilikambo efatra manodidina ny lapa. Hitantsika eto fa niangaliana tokoa ny nanaovana azy, ary raha mahatsikaritra isika dia natao somary iva ireo antanan-tohatra tsirairay fa tsy avo tahaka ny mahazatra. Izany no natao dia ny mba nanamorana ny filanjana ny Mpanjaka Ranavalona I (izay nampanao ny Lapa) rehefa miakatra sy midina ny tohatra. Hita taratra eto ny fiheveranana ny Andriamanjaka ho toy ny "Andriamanitra hita maso " fa "Tsy olombelona mandia tany" ka na efa ao anaty Lapa aza dia mbola lanjaina (na babena).

03/08/2025

Toy izao no endrik'ilay Trano mankadiry vita tamin'ny hazo teo ANDAFIAVARATRA izay natsangan-dRainiharo. Noravàn-dRainilaiarivony tanteraka ity trano ity ary nosoloina ilay Trano be misy tilikambo efatra (araka ny endriny ahafantarantsika azy ankehitriny) . Ny volana Septambra 1872 no nanokanana ilay Trano lehibe izay nasolo ity hitantsika eto ity.

Antipanahy Ramahery

17/10/2025

23/09/2025

21/09/2025

21/09/2025

20/09/2025

07/09/2025

07/09/2025

08/08/2025

08/08/2025

03/08/2025

03/08/2025

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category