23/06/2023
ΟΙ ΛΕΗΛΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΕΛΓΙΝ=Παράθεμα 1ο: Πρωτοδημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Εθνική" το 1891. Το κείμενο υπογράφει ο Κωνσταντίνος Καβάφης:
"Σπουδαίον περιοδικόν της Αγγλίας "ο 19ος Αιών" εδημοσίευσε την 1ην Μαρτίου άρθρον επιγραφόμενον "Ο Αστεισμός περί των Ελγινείων Μαρμάρων".
Οι φιλόμουσοι και φιλάρχαιοι αναγνώσται θα ενθυμώνται το κίνημα όπερ εγένετο τελευταίως εν Αγγλία ίνα αποδοθώσιν εις την Ελλάδα οι αρχαιότητες ας προ 80 ετών ο λόρδος Έλγιν,πρέσβυς της Αγγλίας παρά τη Υ.Πύλη,ήρπασεν -ίνα τας προφυλάξη δήθεν- εκ της Ακροπόλεως.
Ο λόγιος κ.Φρειδερίκος Χάρισον θερμώς υπεστήριξε το κίνημα,έγραψε δε εν τω "19ω Αιώνι" το περίφημόν του άρθρον "Απόδοτε τα Ελγίνεια Μάρμαρα".
Την απάντησιν εις το άρθρον αυτό γράφει ο Διευθυντής του Περιοδικού ισχυριζόμενος ότι ο κ.Χάρισον πραγματευθείς περί της επιστροφής των Ελγινείων μαρμάρων ηστείζετο απλώς,και κατέγινε περί το δοκιμάσαι την διορατικότητά του πνεύματος των συμπολιτών του,εάν τάχα θα είναι αρκετά έξυπνοι να εννοήσουν την ειρωνείαν του.Άλλως ηθέλησεν επίσης να περιπαίξη την συνήθειαν διαφόρων συγχρόνων ρητόρων οίτινες επινοούσι θέματα της ευφραδείας των ζητούσι να αποδείξωσι παραδοξολογίας και χειμαίρας.
Ούτω κρίνει ο κ.Τζαίημς Νώουλς,διευθυντής του περιοδικού ο "19ος Αιών".Μου φαίνεται όμως ότι ο παραδοξολογών είναι μάλλον αυτός ή ο κ.Χάρισον.
Το άρθρον που ουδέ λογικόν είναι,ουδέ γενναίον.Ειναι τόσον ξηρόν κατά το ύφος,έχει τοιαύτην πληθώραν πτωχής ή,μάλλον,ανόστου ειρωνείας ώστε πιστεύω ότι μόνοι οι Έλληνες,τους οποίους αφορά αμέσως το ζήτημα,θα έχωσι την υπομονήν να το αναγνώσωσιν ίνα σωθώσιν αι αμαρτίαι των.
Εν τη εξάψει του ο κ.Νώουλς τι δεν λέγει! Εκθειάζει του Έλγιν την αρπαγήν.Μυκτηρίζει τον Βύρωνα.Σχετίζει την ευτελή υπεξαίρεσιν των μαρμάρων,προς τα ένδοξα τρόπαια του Νέλσωνος.Φρονεί ότι εάν επιστραφώσιν αι αρχαιότητες αύται,πρέπει ν΄ αποδοθώσιν επίσης η Γιβραλτάρη,η Μελίτη,η Κύπρος,η Ινδική -λησμονών ότι η κατοχή των χωρών εκείνων λογίζεται αναγκαία εις το Αγγλικόν εμπόριον ως εις την ασφάλειαν ή ύπαρξιν του Αγγλικού κράτους,ενώ τα Ελγίνεια μάρμαρα εις ουδέν χρησιμεύουσιν άλλο ή εις τον ωραισμόν και πλουτισμόν του και άνευ αυτών ωραιοτάτου και πλουσιωτάτου Βρεττανικού Μουσείου.Ψέγει του κ.Χάρισον την ορθοτάτην παρατήρησιν ότι το κλίμα του Λονδίνου φθείρει τας γλυφάς των μαρμάρων και εκφράζει τον φόβον μη εάν μετακομισθώσιν εις Αθήνας καταστραφώσιν εν ενδεχομένη αναφλέξει του ανατολικού ζητήματος- λησμονών ότι ο φρόνιμος άνθρωπος οφείλει να διορθώνη το ενεστός κακόν πριν φροντίση περί του μέλλοντος.
Δεν φαίνεται να δίδη πολλήν σπουδαιότητα εις τα δικαιώματα άτινα έχει επί των μαρμάρων "ο αναμεμιγμένος μικρός πληθυσμός όστις σήμερον κατοικεί επί των ερειπίων της αρχαίας Ελλάδος και υποθέτω ευρίσκει τα δικαιώματα του λόρδου Έλγιν και εαυτού μεγαλείτερα.Παρατηρεί ότι εάν ηκολουθείτο η συμβουλή του κ.Χάρισον και απεδίδοντο αι περί ου ο λόγος αρχαιότητες εις την Ελλάδα,τις οίδεν εάν καμμία εκ των ολιγοβίων κυβερνήσεών της δεν θα της επώλει αντί εκατομμυρίου λ. στ. εις την Γερμανίαν,ή αντί δύο εις την Αμερικήν,ή,χειρότερα,εάν δεν θα τας επώλει λιανικως,εις ένα έκαστον ολίγας.Ταύτα είναι ύβρις αδικαιολόγητος και εμφαίνουσα πολλήν ελαφρότητα εις την οποίαν η αρμόζουσα απάντησις θα ήτο -Ειμεθα Κύριοι να διαθέσωμεν ως θέλομεν τα ημέτερα.
Αλλ΄ας διαφωτισθή η άγνοια του ανδρός και ας μάθη ότι μέχρι τούδε αι ελληνικαί κυβερνήσεις,ολιγόβιοι ή μακρόβιοι,επεδείξαντο πολλήν ευλάβειαν και φροντίδα προς τα αρχαία μνημεία,ότι διάφορα μουσεία συνεστάθησαν εν Ελλάδι,ων η διοίκησις είναι αξιόλογος και ότι εν Αθήναις τα Ελγίνεια μάρμαρα θα τύχωσι της αυτής πιστής διαφυλάξεως και περιποιήσεως οίας και εν Αγγλία (Θεός φυλάξοι να κάναμε τα ίδια λέω εγώ).
Είναι δε νόστιμος ο κ.Νώουλς όταν μας αφήνει να ίδωμεν και την χρηματικήν άποψιν της υποθέσεως.Εις εν μέρος του άρθρου του λέγει,ότι η σημερινή αξία των μαρμάρων υπολογίζεται εις εκατομμύρια και εις άλλον πάλιν μέρος,ομολογεί ότι δια να τα αποκτήσηο λόρδος Έλγιν εξώδευσεν 14.000 λ.Τι καλή δουλειά!
Δεν αναγράφω περισσοτέρας εκ των παρατηρήσεων του κ.Νώουλς.Είναι της αυτής ποιότητος και αι επίλοιποι.Εξ άλλου δεν νομίζω πρέπον να τον θεωρήση τις υπεύθυνον δι΄όλα όσα γράφει.Ο ανήρ εις άλλας περιστάσεις απέδειξεν ότι δεν αμοιρεί παιδείας,ορθής κρίσεως,και άλλων φιλολογικών προσόντων.Όθεν τείνω να πιστεύω ότι πρέπει να αποδοθή το άτακτον της συνθέσεως και των κρίσεών του περί των Ελγινείων μαρμάρων εις την πνευματικήν σύγχυσιν ην τω επήνεγκεν η σκέψις ότι αι πολύτιμοι αύται αρχαιότητες -οι περικαλλείς αδάμαντες της Αττικής- ηδύναντο να ξεφύγουν από το Βλούμσβουρύ του.Το μισολέγει ο ίδιος μετά βουκολικής απλότητος εν μια περιόδω του άρθρου του - Τι ιδέα (δεν ενθυμούμαι αν ήναι ακριβώς αυταί αι λέξεις του) ενώ έχωμεν τας ωραίας αυτάς αρχαιότητας εδώ και εμπορεί ο λαός μας να πηγαίνη να τας θαυμάζη όποτε θέλει,τι ιδέα να τας στείλωμεν εις την άλλην άκραν της Ευρώπης!"...
Όσοι αντέξατε να το διαβάσετε πρέπει να καταλάβατε τι παιχνίδια παίζονταν τότε μέσα από οδηγίες προς τον Τύπο.. Κάτι που τελικά είναι διαχρονικό απ΄ό,τι βλέπουμε. Γιατί "ο καλύτερος τρόπος να ελέγχεις τον άλλον είναι να τον καθοδηγείς"..
ΟΙ ΛΕΗΛΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΕΛΓΙΝ=Παράθεμα 2ο: Και αυτό πρωτοδημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Εθνική" το 1891 με την υπογραφή του Κωνσταντίνου Καβάφη:
"Ο θάνατος των πολιτικών ή διεθνών ζητημάτων είναι η λήθη.Ευτυχώς το ζήτημα περί αποδόσεως των Ελγινείων μαρμάρων εις την Ελλάδα δεν πέπρωται ακόμη να λησμονηθή.Πολύ δε συντείνει εις την αναζωπύρωσιν του ζητήματος η διάστασις εις την οποίαν ήλθαν επ΄αυτού δυο διακεκριμένοι λόγιοι Άγγλοι,ο κ.Φρειδερίκος Χάρισον και Τζαίημς Νώουλς,διευθυντής του περιοδικού ο "19ος Αιών".
Εν τω Λονδινείω περιοδικώ "Η Δεκαπενθήμερος Επιθεώρησις" ο Χάρισον απήντησεν εις τας κατακρίσεις τας εκτοξευθείσας κατ΄αυτού υπό του "19ου Αώνος".
Δεν θα αναγράψω όλα τα επιχειρήματα δι΄ων ο κ.Χάρισον υποστηρίζει την θεωρίαν του περί αποδόσεως των μαρμάρων.Εν άρθρω καταχωρισθέντι εν τη "Εθνική" της 30ης Μαρτίου κατέδειξα ήδη την ελαφρότητα των ισχυρισμών του κ.Νώουλς.Θέλω μόνον μεταφράση επεξηγήσεις τινάς ας δίδει ο κ.Χάρισον εν τω νέω του άρθρω.
Λέγει ρητώς ότι δεν καταδικάζει απολύτως τον λόρδον Έλγιν τον υπεξαιρέσαντα τας περί ου ο λόγος αρχαιότητας,εκθέτει όμως 4 λόγους δι΄ων αποδεικνύεται ότι η κατοχή των μαρμάρων υπό τε του λόρδου Έλγιν πρώτον,και του αγγλικού έθνους δεύτερον,αντίκειται εις τας αρχάς του δικαίου.
"α΄. ο λόρδος Έλγιν απέκτησε τα μάρμαρα του Παρθενώνος ουχί από τους Έλληνας,αλλά από τους δυνάστας αυτών Τούρκους.
β΄. Οι Έλληνες εναντιώθηκαν καθ΄όσον τοις ήτο δυνατόν εις την μετακόμισιν αυτών,και ουδέποτε έπραξάν τι προς βλάβην των.
γ΄. Οι άνθρωποι του λόρδου Έλγιν αφήρεσαν ό,τι ήθελαν άνευ της ελαχίστης μερίμνης δια το μνημείον όπερ απεγύμνωσαν
δ΄. Το Βρεττανικόν έθνος απέκτησε τα Ελληνικά μάρμαρα αντί ποσού μηδαμινού".
Άλλως παραδέχεται ότι ο λόρδος Έλγιν "πιθανόν εντίμως να εθεώρει ότι έσωζε δια την ανθρωπότητα τα πολύτιμα ταύτα κειμήλια".
Εις εκ των κυρίων ισχυρισμών των εναντιουμένων εις την απόδοσιν των Ελγινείων μαρμάρων είναι ότι δι΄αυτής η Αγγλία θα αναγνωρίση την αρχήν της αποδόσεως των κατά των μάλλον ή ήττον άνευ οριστικής ή ακριβούς νομιμότητος αποκτηθέντων και τότε πρέπει να γυμνωθώσιν αι αρχαιολογικαί συλλογαί της.Αλλά αυτή είναι η συνήθης υπεκφυγή (σαν να μην πε΄ρασε μια μέρα κυριολεκτικά όμως,δεν νομίζετε;) εκείνων οίτινες θέλουσιν ευσχήμως να αποφύγωσιν την εκτέλεσιν γενναίας πράξεως.Φοβούνται τας συνεπείας.Αλλά τέλος πάντων,ποίαι είναι αι συνέπειαι αύται;Μη είναι υποχρεωμένος τις να φέρη όλα μέχρις υπερβολής;Είναι υποχρεωμένος τις να εξακολουθή εφαρμόζων μίαν αγαθήν αρχήν μέχρις ότου δια της καταχρήσεως καταστή μωρά;Κατά την λογικήν ταύτην λοιπόν δεν πρέπει ποτέ να ελεή τις πτωχόν διότι αν ήτο να ελεήση όλους τους πτωχούς του κόσμου ήθελε καταστήση χιλιάκις πτωχότερους του πτωχοτέρου; Εξ άλλου η συνέπεια αύτη της γενικής αποδόσεως δεν απορρέει εκ της αποδόσεως των Ελγινείων μαρμάρων.Ο κ.Χάρισον,προς απόδειξιν τούτου επαναλαμβάνει όσα έγραψε πέρσι επί του αντικειμένου.
Ο κ.Νώουλς,λέγει,δαπανά πολλήν εύκολον ρητορικήν αριθμών διάφορα έργα ελληνικής τέχνης κατεχόμενα υπό της Αγγλίας,και ερωτά εάν πρέπει και αυτά να επιστραφούν. "Βεβαίως όχι! Εποίησα διάκρισιν φανερωτάτην.Έγραψα τα Ελγίνεια μάρμαρα διαφέρουσιν ολοτελώς από όλα τα άλλα αγάλματα.Δεν είναι αγάλματα.Είναι τεμάχια μοναδικού μνημείου,του περιφημοτάτου εν τω κόσμω μνημείου,όπερ είναι το εθνικόν σύμβολον και το παλλάδιον γενναίου λαού και χώρας προσκυνήσεως δια την πολιτισμένην ανθρωπότητα....Εις το Ελληνικόν έθνος την σήμερον τα ερείπια της Ακροπόλεως είναι πολύ σπουδαιότερα και ιερώτερα αφ΄ό,τι οιονδήποτε άλλο εθνικόν μνημείο εις οποιονδήποτε άλλων ναόν.Είναι το εξωτερικόν και ορατόν μνημείον της εθνικής υπάρξεως και αναγεννήσεως....Δεν υπάρχει παράδειγμα εν τω κόσμω όλω ενός έθνους διατηρούντος,ουχί δια κατακτήσεως αλλά δια προσφάτου αγοράς από δυνάστην,τα εθνικά σύμβολα άλλου έθνους.Εάν ο πρέσβυς μας είχεν αγοράση από το Βίσμαρκ,ότε οι Γερμανοί ήσαν εν Παρισίοις,τους εν Αγίω Διονυσίω τάφους των βασιλέων,τον τάφον του Ναπολέοντος...Πιστεύω ότι κάπως θα ωμιλείτο παραπάνω το πράγμα και ίσως ο κ.Νώουλς δεν θα είχεν όρεξιν να τραγουδή του "Βασίλευε Βρεττανία" επί τόνου τόσον προκλητικού.
Ιδού τι φρονεί περί της ασφαλείας ης απολαύσουσι τα Ελγίνεια μάρμαρα εν Αθήναις:
Η Ακρόπολις είναι άριστα προφυλαγμένη.Δεν είναι ολιγώτερον ασφαλής του Βρεττανικού Μουσείου."Αι Αθήναι την σήμερον είναι καλλιτεχνική σχολή όλων των εθνών, και αφ΄ότου ηνεώχθη ο σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης-Κωνσταντινουπόλεως έχουσιν όσους επισκέπτας και η Βενετία ή η Φλωρεντία.Είναι επίσης πλησίον της Ευρώπης της κειμένης προς νότον ή προς ανατολάς του Μονάχου όσο και το Λονδίνον.Η ιδέα την οποίαν φαίνεται να έχη ο κ.Νώουλς περί των Αθηνών ως μέρος τι απώτατον και άγριον,ομοιάζον το Βαγδάτιον όπου Αλβανοί και μεθυσμένοι ναύται κτυπωνται,όπου οι δρόμοι είναι είδος Πέττικοτ Λαίων και Ουαιτσάπελ,και όπου κάποτε φθάνει εις μιλόρδος μετά τους δραγουμάνου του και των σκηνών του,πηγάζει από τα ταξείδια της νεότητός του.Ας ερωτήση κανένα όστις ήτο εκεί τελευταίως και θα απορήση να μάθη ότι αι Αθήναι είναι τώρα μια πόλις επίσης πολιτισμένη,τακτική,ανεπτυγμένη καιπλήρης ευφυιών επισκεπτών,όσον οιαδήποτε πόλις της Γερμανίας,Ιταλίας η Γαλλίας.Ως κέντρον αρχαιολογικών σπουδών.... αι Αθήναι είναι σχολή πολύ σπουδαιοτέρα του Λονδίνου".
Εις τας αυθαδείας του κ.Νώουλς περί του Ελληνικού έθνους απαντά ο κ.Χάρισον δια των εξής:
"Αναμφιβόλως οι φανατικοί φιλέλληνες εξέφρασαν ποτέ πολλάς ανοησίας.Αλλ΄η Ελλάς είναι τώρα ανεγνωρισμένον και ανεξάρτητον έθνος της Ευρώπης.Εαν δε την συγκρίνωμεν προς την Πορτογαλίαν,την Βραζιλίαν ακόμη και την Τουρκίαν και την Ρωσσίαν,η ευφυία,το βάσιμον και η πρόοδός της ουδόλως είναι άξια περιφρονήσεως.... Το Ελληνικόν έθνος είναι νέον.Αι δυσκολίαι του είναι μεγάλαι και η πολιτική του είναι άστατος,ως είναι η πολιτική μεγαλειτέρων εθνών άτινα έτυχον μακροτέρας πείρας.Με όλα ταύτα όμως το αν προσφερώμεθα προς το ελληνικόν έθνος ως προς άτακτα παιδιά τα οποία πρέπει να προσέχωμεν να μην κάμουν ανοησίας ή να μην χαλνούν τα πράγματα,να λέγωμεν ότι δεν δυνάμεθα να τους εμπιστευθώμεν τα ίδιά των εθνικά μνημεία,να λέγωμεν ότι ήθελαν τα πωλήση εις την Αμερικήν,είναι παράδειγμα βλακώδες και πρόστυχον της αυθαδείας του Τζων Μπουλ".
Εν άλλω μέρει του άρθρου του ο κ.Χάρισον παρατηρεί μετ΄ευχαριστήσεως ότι πολλοί σπουδαίοι άνδρες και σπουδαία φύλλα ενέκριναν την πρότασίν του.
"Η "Σημαία" ήτο η πρώτη σπεύσασα εν κυρίω άρθρω να εγκρίνη την πρότασιν και το άρθρον έκαμεν εντύπωσιν εν Ελλάδι....Υπήρξαν...οι υποστηρίξαντες εκάστην λέξιν μου. Άριστον άρθρον εμφορούμενον υπό του αυτού πνεύματος εφάνη εν τω Daily Graphic και διάφορα άλλα φύλλα,εν τε Αγγλία και εν τη αλλοδαπή ενέκριναν την έκκλησίν μου.Ο κύριος Ξάου-Λεφέβρ,εν πολυτίμω άρθρω επί της σημερινής Ελλάδος,προεσετέθη εις την αυτήν πολιτικήν,και πιστεύω ότι υποστηρίζεται εν αυτή και υπό άλλων μελών της Βουλής...Δύο εντιμότατοι και σπουδαίοι πολιτικοί σύλλογοι,άνευ κομματικής αποχρώσεως,απευθύνθησαν προς εμέ με τον σκοπόν να ενεργήσωμεν διάβημά τι εν τη Βουλή ή αλλαχού...
"Παρά τας διαβεβαιώσεις ταύτας,δεν πιστεύω η Ελλάς να έχη πολλήν τύχην να επανίδη τας ωραίας γλυφάς του Παρθενώνος.Το κόμμα το οποίον εναντιούται εις την απόδοσιν των Ελγινείων μαρμάρων είναι πολυάριθμον.Όσοι θέτουσι τον εγωισμόν υπεράνω της γενναιότητος ανήκουσι εις το κόμμα εκείνο- οι δε τοιούτοι άνθρωποι είναι πολλοί και εν Αγγλία,ως δυστυχώς είναι πολλοί πανταχού".
Όπως και αν έχη - είτε επιτύχη ο αγών περί αποδόσεως των Ελγινείων μαρμάρων είτε αποτύχη - εις τον Φρεδερίκον Χάρισον οφείλεται ευγνωμοσύνη και τιμή,ου μόνον εκ μέρους των Ελλήνων,αλλά και εκ μέρους πάντων των ανεπτυγμένων ανθρώπων ως ο προσήκων μισθός των θαραλλέως τα ορθά λεγόντων...."
Και με αυτή την δημοσίευση έκλεισα τον κύκλο της λεηλασίας των μαρμάρων/γλυπτων από τον "λόρδο" (ουδέν σχόλιον) Έλγιν..
Από όλα αυτά θα κρατήσω την πρώτη ακριβώς πρόταση : "Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ Η ΔΙΕΘΝΩΝ ΖΗΤΗΜΑΤΩΝ ΕΙΝΑΙ Η ΛΗΘΗ"..
Δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας και τα επαναλαμβάνουμε,απλά και μόνο για να επιβεβαιώσουμε τη ρήση "η ιστορία επαναλαμβάνεται"..
Καλημέρα σε όλους!
Από το τουήτερ της
