https://www.facebook.com/224181184379669/

Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα

Home
Greece
Víron
Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα

Κανονισμός Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα” και Ομάδων "Ομάδα Φίλων της Σελίδας Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα", "Παλιές Φωτογραφίες από την πόλη του Βύρωνα".

Η Σελίδα αυτή και οι Ομάδες, που αναφέρονται στην επικεφαλίδα, είναι αφιερωμένες στη μνήμη των Μικρασιατών που πρωτοκατοίκησαν τον Βύρωνα και έζησαν και πέθαναν σ’ αυτόν.΄
Η Σελίδα, όπως και οι Ομάδες, είναι καθαρά εκπαιδευτικού χαρακτήρα και όχι εμπ

ορικού.

Ειδικά για την «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”», απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει κάποιος μέλος της είναι ότι πρέπει να είναι πρώτα «Φίλος/Like» ή «Ακόλουθος» [σ.σ.: προστέθηκε 11.05.2026] της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα».
Εφόσον είναι ήδη «Φίλος/Like» ή «Ακόλουθος» της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα» κάνει αίτημα μέλους για την «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”», αλλιώς απορρίπτεται.

Τα δικαιώματα φωτογραφιών, βίντεο και λοιπών μέσων ανήκουν στις πηγές που αναφέρονται.
Επιλέγοντας να γίνετε «Φίλοι» ή «Ακόλουθοι» της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα» ή «Μέλη» της «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”» συμφωνείτε όπως το ψηφιακό υλικό, που αποστέλλετε στην «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”» ή μέσω άλλου τρόπου αποστολής, μπορεί να βελτιωθεί από την Διαχείριση με ειδικές εφαρμογές, προκειμένου να εμφανίζεται ένα καλό αποτέλεσμα αυτού και ότι το προϊόν αυτό, που προκύπτει μετά την επεξεργασία, θα φέρει το υδατόσημο της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα» και θα ανήκει πλέον στο αποθετήριο της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα» ή/και σε αυτό της «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”».

Εδώ μπορείτε να αναρτήσετε, να δείτε και να σχολιάσετε παλιές φωτογραφίες, βίντεο και ηχητικά ντοκουμέντα από και για τον Βύρωνα. Επίσης αποσπάσματα από έγγραφα, βιβλία και άρθρα από εφημερίδες ή περιοδικά, σχετικά με το παρελθόν του Βύρωνα.
Το υλικό από τα προσωπικά σας αρχεία αποτελεί ανεκτίμητο θησαυρό για τη Σελίδα.

Παρακαλούμε τους φίλους μας να ανεβάζουν υλικό στην Ομάδα Φίλων της Σελίδας μας, που να μην έχει ξανά αναρτηθεί στη Σελίδα. Οι φωτογραφίες πρέπει να αφορούν την θεματολογία της Σελίδας και να αναγράφετε το περιεχόμενο της φωτογραφίας ( περιοχή, πρόσωπα, γεγονότα κλπ.).

Οι διαχειριστές έχουν το δικαίωμα να αφαιρούν αναρτημένες φωτογραφίες :

1) όταν είναι διπλές.

2) Όταν είναι άσχετες με το θέμα της Σελίδας.

3) Όταν η κατάσταση των φωτογραφιών ή το αποτέλεσμα της αντιγραφής είναι κακό (φωτογραφίες θολές, κουνημένες κ.λ.π.)

Εάν σκοπεύετε να αναδημοσιεύσετε στο διαδίκτυο φωτογραφίες που βρήκατε σ' αυτή τη Σελίδα ή στις Ομάδες, θα πρέπει να μεταφέρετε επακριβώς την λεζάντα (με το γνωστό copy & paste) και οπωσδήποτε το link το οποίο οδηγεί στην εκάστοτε φωτογραφία της συλλογής της Σελίδας ή των Ομάδων.
Ειδική προσοχή στις φωτογραφίες από προσωπικά αρχεία. Φερθείτε τους με σεβασμό.
Όσο κι αν το διαδίκτυο μοιάζει να μην έχει κανόνες δεοντολογίας, ευγένειας και τακτ -για ορισμένους χρήστες- δεν ισχύει για όλους αυτή η ωμή και σοκαριστική αντίληψη.
Για όσους λοιπόν δεν συμμερίζονται τις παραπάνω απόψεις μας, να τους υπενθυμίσουμε ότι οι φωτογραφίες, οι λεζάντες και οι σημειώσεις προστατεύονται από πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα και απαγορεύεται οποιαδήποτε χρήση τους ή ανάρτηση τους χωρίς την γραπτή συγκατάθεση των δημιουργών ή κατόχων του εκάστοτε αρχειακού υλικού.

Η Σελίδα και οι Ομάδες δεν είναι σε καμία περίπτωση χώρος για πολιτική κουβεντούλα, εξύβριση θεσμών και ανθρώπων, και προσωπικής αυτοπροβολής, επίδειξης πλούτου, καταγωγής, κοινωνικής θέσης, μόρφωσης.

Συμφωνώντας σε αυτούς τους κανόνες, παρέχετε την διαβεβαίωση ότι δεν θα δημοσιεύσετε κανένα μήνυμα που να είναι ανήθικο, χυδαίο, με σεξουαλικό περιεχόμενο, ρατσιστικό, απειλητικό, προσβλητικό για φυσικό πρόσωπο ή που να παραβιάζει τον νόμο.

Να σημειώσουμε ότι οι διαχειριστές της Σελίδας και των Ομάδων σε καμιά περίπτωση δεν ευθύνονται για το υλικό που αναρτούν τα μέλη τους, ειδικότερα σε ότι αφορά τυχόν πνευματικά δικαιώματα ή σήματα κατατεθέντα τρίτων.

Σε περίπτωση που θεωρείτε ότι κάποια φωτογραφία, βίντεο ή δημοσίευση θίγει κατοχυρωμένα εμπορικά σήματα, λογότυπα ή άλλα πνευματικά δικαιώματα, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας ώστε να αφαιρεθούν άμεσα.

Η ιδέα, η κατασκευή και το όνομα της Σελίδας «ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟ ΒΥΡΩΝΑ» και των Ομάδων «ΟΜΑΔΑ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ "ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟ ΒΥΡΩΝΑ"», «ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΒΥΡΩΝΑ» ανήκουν στον Michael G. Concept, structure & name of page «ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟ ΒΥΡΩΝΑ» and Groups «ΟΜΑΔΑ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ "ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟ ΒΥΡΩΝΑ"» and «ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΒΥΡΩΝΑ» belongs to Michael G.

04/09/2026

✨Ιλεάνα Πανταζή – μια νεανική ζωή μέσα στη δίνη της Ιστορίας.
ΕΠΟΝίτισσα Βύρωνα (1926 – Μάης 1944).

Στον Βύρωνα της Κατοχής, εκεί όπου η Αντίσταση έπαιρνε σχήμα μέσα από τις αγωνίες και τα όνειρα των νέων, ξεχωρίζει η τραγική ιστορία της Ιλεάνας Πανταζή. Μιας 18χρονης ΕΠΟΝίτισσας, γεμάτης φως, χαρά και προσφορά, που βρέθηκε άδικα στο στόχαστρο μιας σκοτεινής εποχής. ✨
Η Ιλεάνα, μαθήτρια του 4ου Δημοτικού Βύρωνα και αργότερα του Δ’ Γυμνασίου Θηλέων Παγκρατίου, ζούσε με την οικογένειά της στην οδό Νεαπόλεως 4. Ήταν από εκείνα τα κορίτσια που κέρδιζαν αμέσως την εκτίμηση όσων τη γνώριζαν — δραστήρια, αγαπητή, με έντονη παρουσία στην ΕΠΟΝ του Βύρωνα.
Κι όμως, μέσα στη σύγχυση, τον φόβο και τις εσωτερικές εντάσεις της Αντίστασης, η Ιλεάνα κατηγορήθηκε άδικα για συνεργασία με τους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας. Οι μαρτυρίες των αποκομμάτων αποτυπώνουν το κλίμα εκείνων των ημερών: καχυποψία, βιαστικές κρίσεις, εσωτερικές συγκρούσεις, και μια ατμόσφαιρα όπου η παραμικρή υποψία μπορούσε να γίνει θανατική καταδίκη.
Παρά τις έντονες προσπάθειες σημαντικών στελεχών του ΕΑΜ, της ΕΠΟΝ, της ΟΠΛΑ και του ΕΛΑΣ στον Βύρωνα — ανθρώπων που γνώριζαν την Ιλεάνα, εμπιστεύονταν τον χαρακτήρα της και υπερασπίζονταν την αθωότητά της — η στενοκεφαλιά των ανωτέρων δεν κάμφθηκε. Ένα έκτακτο στρατοδικείο την έκρινε ένοχη χωρίς επαρκή στοιχεία.
Τον Μάη του 1944, η Ιλεάνα Πανταζή εκτελέστηκε μαζί με τη θεία της στο νεκροταφείο των Σκούρτων στην Πάρνηθα. Εκεί θάφτηκε, αφήνοντας πίσω της μια πληγή που σημάδεψε την τοπική κοινωνία και τους συντρόφους της. 🌿
Η ιστορία της δεν είναι απλώς μια τραγωδία της Κατοχής. Είναι μια υπενθύμιση για το πώς η Ιστορία μπορεί να συντρίψει αθώους ανθρώπους όταν κυριαρχούν ο φόβος, η σύγχυση και η αυθαιρεσία. Είναι επίσης μια πράξη μνήμης για όλους εκείνους που προσπάθησαν να τη σώσουν, αλλά δεν τα κατάφεραν.
Σήμερα, η Ιλεάνα Πανταζή στέκει ως σύμβολο της νεότητας που χάθηκε άδικα, της Αντίστασης που δεν ήταν ποτέ μονοδιάστατη, και της ανάγκης να θυμόμαστε — με σεβασμό, νηφαλιότητα και ανθρωπιά. 🕊️

📰Παραθέτουμε αυτούσιο το κείμενο από αποκόμματα της 3ης και 6ης σελίδας της εφημερίδας ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ της 1ης Απριλίου 1958 στο οποίο ο Καπετάνιος της Μεραρχίας Αττικής Ανδρέας Μούντριχας (Ορέστης) περιγράφει όλη την ιστορία της Ιλεάνας, όπως την έζησε.
📜Διαβάστε το, έχει ενδιαφέρον!

«Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ Ε. Λ. Α. Σ. ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΕΖΗΣΑ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟΝ ΠΟΛΕΜΟΝ ΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΑΣ
Ἡ Ἰλεάνα Πανταζῆ, γραμματέας τῆς Ε.Π.Ο.Ν. Βύρωνος καταγγέλλεται ὡς κατάσκοπος. Ἀλύγιστη ἀντιμετωπίζει τὸ ἀπόσπασμα. Ὁ λοχίας τῶν Τσολιάδων καὶ ἡ ἀγαπημένη του
ΟΜΙΛΕΙ Ο ΟΡΕΣΤΗΣ, ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ ΤΗΣ ΜΕΡΑΡΧΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ.

ΠΕΡΙΛΗΨΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ: Μεταξὺ τῶν ἄλλων περιπτώσεων κατασκοπίας ἐντός των τμημάτων τοῦ ΕΛΑΣ, δύο αἱ ὁποῖαι ἀπεκαλύφθησαν τὴν ἐποχὴν αὐτὴν (Ἰανουάριος 1944) εἰς τὰ Δερβενοχώρια εἶναι ἀρκετὰ χαρακτηριστικαί. Εἰς ἐθελοντὴς ἐξ ̓Αθηνῶν, ὀνόματι Γιάννης, ἀποκαλύπτει μετὰ μικρὰν πίεσιν, ὅτι ἀπεστάλη πρὸς κατάταξιν ἀπὸ τὸ στέλεχος τῆς γερμανικῆς ὁμάδος «Μποὺντ» Χίντζογλου, μὲ ἐντολὴν νὰ ζητήση μετὰ ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς κατατάξεως του καὶ μετὰ τὴν συλλογὴν πάσης χρησίμου πληροφορίας, τὴν ἀπόλυσιν του, λόγῳ τῆς κήλης ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἔπασχε. Οὗτος ἐβεβαίωνεν ὅτι ἐκτός του Χίντζογλου, εἰς τὴν ὁμάδα του ἀνῆκον καὶ ὁ ἀρτοποιός του Κολωνακίου Γκέκας ὡς καὶ ὁ «Βασιλεὺς τῶν Καμπαρντινῶν» Παλάσκας, οἱ ὁποῖοι καὶ τὸν ἐνίσχυον χρηματικῶς. Δύο ἡμέρας μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Γιάννη, ἀποστέλλονται εἰς τὰ Κρῶρα ἀπὸ τὴν Λιάτανην τρεὶς γυναῖκες πρὸς ἀνάκρισιν. Ἡ μικρὴ Ἐλενίτσα Σ. συνοδευομένη καὶ ἀπὸ τὴν μητέρα της, καταγγέλλει τὴν ἐξ ̓Αθηνῶν Ἰλεάναν Πανταζῆ δι ἀπόπειραν κατασκοπίας εἰς βάρος τοῦ ΕΛΑΣ. Τὴν ἀνάκρισιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως διεξάγει ὁ παρατυχῶν εἰς τὰ Κρῶρα κεντρικὸς ἐπίτροπος ΚΚΕ καὶ ἀρχηγὸς τῆς ΟΠΛΑ Στέργιος Ἀναστασιάδης, ὁ ὁποίος ἀργότερον ἔγινε καὶ μέλος τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου ὑπὸ τὸ ψευδώνυμον Πετρίτης, καταδικασθεὶς εἰς θάνατον καὶ ἐκτελεσθεὶς τὸ 1948.
Ἡ «ὑπόθεσις Ἰλεάνας» εἶχε ἀρχίσει την προηγουμένην, ὅταν ἡ Ἐλενίτσα Σ.. κατήγγειλε εἰς τὸν ἑαμικὸν ὑπεύθυνον τῆς Λιάτανης ὅτι ἡ Ἀθηναία ποὺ φιλοξενοῦσαν στὸ σπίτι τους, τῆς ζήτησε νὰ τὴν βοηθήση στὴν συλλογὴ πληροφοριῶν γιὰ τοὺς ἀντάρτες καὶ γιὰ τοὺς Ἐαμίτες τοῦ χωριοῦ καί, «θὰ βγάζανε καὶ οἱ δύο τους πολλὰ λεφτά». Φυσικὰ ὁ ὑπεύθυνος ἔσπευσε τὴν ἴδια στιγμὴ νὰ συλλάβη την καταγγελθεῖσαν. Μιὰ ἔρευνα ποὺ ἔγινε στὴν τσάντα καὶ τὴν βαλίτσα τῆς κομψῆς Ἀθηναίας δὲν ἔμεινε χωρὶς ἀποτέλεσμα. Στὶς μεταξωτὲς κάλτσες «Ἔλμπεὸ» ποὺ τῆς εἶχε φυλαγμένες στὴν τσάντα καὶ ὄχι στὴν βαλίτσα της, βρέθηκε καὶ τὸ πειστήριον τῆς ἐνοχῆς της. Ἕνα μικρὸ χαρτάκι ποὺ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἕνας ὑποτυπώδης κρυπτογραφικὸς κῶδιξ. Κάθε γράμμα του ἀλφαβήτου εἶχε ἀπέναντί του κάποιο ἄλλο, π.χ. α = λ. β = ε . κ.ο.κ. Δὲν εἶχε λοιπὸν καμμιὰ ἀμφιβολία ὁ ὑπεύθυνος Πανούσης, πὼς ἔπιασε ἕναν θηλυκὸ κατάσκοπο. Ἡ Ἐλεάνα Πανταζῆ ὅμως ὄχι μόνο δὲν τὰ ἔχασε παρὰ σχεδὸν γύρευε καὶ ρέστα :
-Πρόσεξε καλὰ σύντροφε, τοῦ ἀγρίεψε. Εἶμαι κομματικὸ στέλεχος τῆς Ἀθήνας καὶ πολὺ ἀνώτερο ἀπὸ σένα. Γι' αὐτὸ ἔχω μαζί μου καὶ κώδικα!
-Γι' αὐτὸ θὰ σὲ στείλω κι' ἔγω ἀπάνω ἦταν ἡ ἀπάντησις τοῦ Πανούση καὶ κάνε καλὰ μὲ τὸ Ἀρχηγεῖο. Ἔγω δὲν ζαλίζομαι μ' αὐτὰ ποὺ μοῦ λές.

ΜΙΑ ΧΩΡΙΑΤΟΠΟΥΛΑ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Ἔτσι βρέθηκαν μπροστὰ στὸν Ἀναστασιάδη οἱ δύο κοπέλλες γιὰ νὰ συνεχίσουν τα «Ἐλενίτσα μου» καὶ τὰ «Ἰλιάνα μου».
Ἡ μικρὴ χωριατόπουλα τῆς Λιάτανης ὅμως δὲν ἐκάμπτετατο ἀπὸ τὶς ἐπικλήσεις τῆς κομψῆς Ἀθηναίας καὶ ἐξιστοροῦσε σὲ λίγο ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τὴν μικρή της περιπέτεια.
Ἡ θεία της Ἰλεάνας ἦταν παληὰ μαυραγορίτισσα γνωστὴ σ' ὅλο τὸ χωριό. Ἀγόραζε μοῦργες καὶ τηγανόλαδα καὶ ἔκανε σαπούνι. Πολλὲς φορὲς ἡ Ἐλενίτσα τὴν παρακαλοῦσε «Δὲ θὰ μὲ πάρης, καμμιὰ φορὰ μαζί σου νὰ δῶ τὴν Ἀθήνα καὶ τὴν ἀνεψιά σου, ποὺ λὲς πὼς εἶναι τόσο καλὴ καὶ ὄμορφη». Κάποια φορὰ τέλος ἔδέησε νὰ τῆς κάνει τὸ χατήρι ἡ μαυραγορίτσα. Τὴν πῆρε μαζί της στὴ Κοκκινιὰ ὅπου πιὰ ἀνέλαβε νὰ τὴν περιποιηθῇ ἡ Ἰλεάνα. Πῆγαν σὲ κινηματογράφο, στὸ Ζάππειο, τὴν πῆγε στὸ κομμωτήριο Χαμαράκη, τὴν διασκέδασε ὅσο μποροῦσε. Μιὰ φορὰ μόνο, ἕνα σούρουπο, τὴν δυσαρέστησε ἡ φιλενάδα της. Ἀπότομα τὴν κλείδωσε στὸ δωμάτιό της γιατί θὰ ἐρχόταν κάποιος. Περίεργη γι' αὐτὴν τὴν στάσι της ἡ μικρὴ κύτταξε ἀπὸ τὴν κλειδαρότρυπα. Τῆς φάνηκε πὼς αὐτὸς ὁ κάποιος, ὅπως πέρασε φευγαλέα ἀπὸ τὸ ὀπτικό της πεδίον, ἦταν ἕνας παπᾶς! Καὶ μὲ τὸ μυαλουδάκι της ἡ Ἐλενίτσα ἔκανε πολλὲς πονηρὲς σκέψεις.
Ἀργότερα ἡ Ἀθηναία ρώτησε τὴν Λιατανοπούλα ἂν θὰ τὴν δεχόταν κι' αὐτὴ γιὰ λίγες μέρες στὸ σπίτι της. Ἔτσι ξεκίνησαν μαζὶ σὲ δυὸ μέρες γιὰ χωριό. Καὶ στὸ δρόμο, στὴν Μαλακάσα, ἡ Ἰλεάνα, χωρὶς πολλὲς περιστροφές, τῆς ἔκανε τὴν πρόταση της :
-Εἶδες τί ὡραῖα εἶναι ἡ ζωὴ στὴν Ἀθήνα; Κι' αὐτὰ ποὺ εἶδες δὲν εἶναι τίποτα. Ἔχει κι ἄλλες χάρες, μὰ χρειάζονται λεπτὰ γιὰ νὰ τὴν γλεντήσης. Ἂν ἤθελες ὅμως μποροῦμε νὰ βγάλουμε πολλὰ λεπτά.
-Ἐγὼ Πῶς!
Κι' ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα ἀρχισε ἡ ἐξομολόγησις. Δὲν ἦταν παπᾶς ὁ φίλος της Ἰλεάνας. Ἦταν λοχίας στοὺς τσολιᾶδες, καὶ ὑπηρετοῦσε στὸ ἐπιτελείο. Καὶ θὰ παίρνανε πολλὰ λέφτὰ ἂν ἡ Ἐλενίτσα βοηθοῦσε την Ἰλεάνα νὰ μάθη μερικὰ πράγματα γιὰ τοὺς ἀντάρτες...
Ὅλη τὴ νύχτα ἡ μικρὴ ἔμεινε ἄγρυπνη. Καὶ τί δὲν εἶχε ἀκούσει στὸ χωριό της, γιὰ προδότες καὶ προδοσίες. Χωρὶς δισταγμὸ τὰ εἶπε ὅλα στὴ μάνα της τὸ πρωί, ποὺ κατατρόμαξε.
-Ὤχ φωτιὰ ποὺ ἔβαλες στὸ σπίτι μας μὲ τὰ ταξίδια σου καὶ τὶς Ἀθηναῖες σου. Δὲν καθόσουν ἐδῶ «νὰ φαρμακώνεις» μόνο μοῦ ἤθελες Ζάππειο καὶ κινηματογράφο;

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ ΒΥΡΩΝΟΣ
Τρέξανε μαζὶ στὸν ὑπεύθυνο μαζὶ μάνα καὶ κόρη, ὕστερα ἀναγκάσθηκαν μέσα στὰ χιόνια νὰ ἀνηφορίσουν τέσσερις ὧρες δρόμο ὡς τὰ Κρῶρα.
Παρὰ τὶς σαφέστατες ὅμως καταγγελίες ἡ Ἰλεάνα ἔμενε ἀκλόνητη στὴν ἄρνησί της, ἀνταποδίδοντας τὴν κατηγορία της μυθομανοῦς στὴν Ἐλενίτσα.
-Εἶμαι γραμματεὺς τῆς ΕΠΟΝ Βύρωνος, ἔλεγε καὶ ξανάλεγε, καὶ μέλος τοῦ Κόμματικού Γραφείου. Τὸν μικρὸ κώδικα τὸν εἴχαμε γιὰ συνεννόηση μεταξύ μας.
-Καὶ γιατί ὅλες τὶς μέρες ἔμενες στὴν Κοκκινιά.
-Γιατί στὸ Βύρωνα μὲ κυνήγησε ἡ Ἀσφάλεια καὶ ὁ Γερμανοί. Καὶ μένα καὶ ὅλους τοὺς συντρόφους τοῦ Γραφείου. Πιάσανε καὶ πολλούς.
Τώρα εἶναι ποὺ ἄρχισε νὰ κλονίζεται ὁ Ἀναστασιάδης. Αὐτὴν τὴν ζημιὰ τῆς τοπικῆς ὀργανώσεως τὴν ἤξερα. Καὶ ἡ κοπέλλα ἔδειχνε πραγματικὰ πὼς δὲν ἦταν ἕνα τυχαῖο μέλος τῆς ΕΠΟΝ ἄλλα ἕνα κομματικὸ στέλεχος. Φυσικὰ ὅμως ἐκεῖνος ὁ κλονισμὸς τοῦ «ἀρχηγοῦ τῶν παρανόμων», δὲν μποροῦσε νὰ συντελέση στὴν ἀπαλλαγὴ τῆς κατηγορουμένης. Δὲν ἦταν ἄλλωστε ἀδύνατη ἡ ἐπαλήθευσης ὅλων αὐτῶν ποὺ ἔλεγε καὶ τὴν ἄλλη μέρα κι' ὅλας, ὁ σύνδεσμος Θανάσης ἔπαιρνε εἰδικὸ σημείωμα γιὰ τὴν «ἀχτίδα τῶν Ἀνατολικῶν Συνοικιῶν». Ὥσπου νὰ ἔρθη ἡ ἀπάντησις, ἡ Ἰλεάνα ἔμενε στὰ Κρῶρα ὑπὸ τὴν εἰδικὴν ἐπίβλεψαν καὶ ἐπιτήρησιν τῆς «Τσολοῦς», τῆς γυναίκας δηλαδὴ τοῦ «Τσολιᾶ», ἑνὸς ἀντάρτη ποὺ κατέφθασε φουστανελλοφόρος ἀπὸ τὴν Ἀθήνα καὶ βαφτίστηκε ἀνάλογα. Εἴκοσι μέρες ἔμεινε μ' ἐκεῖνο τὸ μικρὸ τμῆμα καὶ λίγο - πολὺ κανένας ἀντάρτης δὲν ἔμενε ἀσυγκίνητος ἀπὸ τὴν παρουσία μιᾶς κομψῆς Ἀθηναίας στὴν ἐρημία τῶν βουνῶν καὶ τῶν καμένων χωριῶν. Οἱ μικροὶ «ἀνταρτοεπονίτες», ὁ Λαμπέτης ἀπὸ τὸ Καπαρέλι, ὁ Καπαρελιώτης ἀπὸ τὸ Κριεκούκι, ὁ Γιαννάκης ἀπὸ τὴν Μαζαρέϊκα, παιδιὰ 16-17 χρονῶν, ἀγράμματα χωριατόπουλα, εἶχαν θαμπωθῆ ἀπὸ τὴν Ἀθηναία ποῦ ὅλα τὰ ἤξερε, ἀκόμη καὶ ὅλα τὰ ἀντάρτικα τραγούδια!
Μὰ οἱ μέρες περνοῦσαν καὶ ἀπάντησις δὲν ἐρχόταν. Κάτι ἐπιχειρήσεις ποὺ μεσολάβησαν, γιὰ τὶς ὁποῖες θὰ γράψω ἐν συνεχεία, ἀνάγκασαν τὸν Ἀναστασιάδη νὰ γυρίση πίσω στὴν Ἀθήνα.

ΑΝ ΔΕΝ ΕΧΗΣ ΤΥΧΗ
Ὅταν γύρισα στὰ Δερβενοχώρια τὴν βρῆκα ἀκόμη ἐκεῖ. Μὰ τώρα πιὰ σὲ ἀρκετὰ κακό χάλι, εἶχε χάσει τόν Ἀθηναϊκὸ ἀέρα της. Ἦταν καταβεβλημένη καὶ στὰ πόδια της εἶχε βγάλει κάτι ἀπαίσιες φλύκταινες.
Ὁ γιατρὸς ποὺ φώναξα, εἶπε μὲ τὸ πρῶτο πὼς βρισκόταν σὲ προχωρημένο στάδιο φυματιώσεως, πὼς λίγες ἦσαν οἱ μέρες της. Τάχα γιὰ τὴν θεραπεία της νὰ ἤθελε τὰ λεφτά, ποὺ κανένα δισταγμὸ δὲν ἔννοιωθε γιὰ τὴν ἀπόκτησή τους;
Καὶ σὲ μένα πάντως ὡρκιζόταν πῶς δὲν εἶχε ἰδέα ἀπὸ τὶς καταγγελίες τῆς μικρῆς Λιαταναίας. Χωρὶς νὰ πεισθῶ βέβαια ἀπὸ τὶς βεβαιώσεις της, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἔβλεπα τὴν κατάστασιν της, ἀπεφάσισα νὰ τὴν ἀπολύσω. Τὴν παρέδωσα στὴν «Τσολοῦ» νὰ τὴν πάη ὡς τὴν Χασιά.
Τὴν ἴδια βραδιὰ ἀντιμετωπίσαμε πάλι ἐκκαθαριστικὴ ἐπιχείρηση τῶν Γερμανῶν καὶ σὲ δυὸ μέρες ξαναβρήκαμε μπροστά μας στὰ Σκούρτα την Ἰλιάνα.
Στὴν Χασιὰ τὴν εἶχε προλάβει ὁ σύνδεσμος Θανάσης καὶ τὴν γύρισε πίσω. Ἔφερνε ἐπὶ τέλους τὴν ἀπάντηση τοῦ ἴδιου του Ἀναστασιάδη τώρα, ὁ ὀποιος ἐπελήφθη τῆς ὑποθέσεως μόλις κατέβηκε στὴν Ἀθήνα.
«Ὅλα ὅσα κατήγγειλε ἡ μικρή της Λιάτανης εἶναι πραγματικὰ ἔγραφε. Ἡ Πανταζῆ εἶναι φοβερὴ καταδότρια. Αὐτὴ κάρφωσε ὅλα τὰ στελέχη τοῦ Βύρωνα. Ἔφυγε ὕστερα στὴν Κοκκινιὰ γιατι τὴν κυνηγοῦσε ἡ ΟΠΛΑ. Νὰ ἀνακριθῆ καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ»!
Δὲν ἄφησα ὅμως νὰ βασανισθῇ. Τῆς μήνυσα γιὰ τελευταία φορὰ νὰ σκεφθῇ τὰ χρόνια της νὰ ὁμολογήση καὶ θὰ τὴν γλύτωνα.
-Σκοτῶστε με, ἦταν ἡ μόνη ἀπάντηση, δὲν ἔχω νὰ σᾶς πῶ τίποτα!
Στὶς 17 Φεβρουαρίου, στὶς πιὸ κρίσιμες ὧρες γιὰ τὸν ΕΛΑΣ Ἀττικῆς, ἐκτελέσθηκε στὰ Σκούρτα χωρὶς καμμία ἐκδήλωση φόβου. Οὔτε ἕνα δάκρυ δὲν ἔτρεξε ἀπὸ τὰ μάτια της.

Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Δὲν πέρασε μῆνας καὶ εἴχαμε τὸν ἐπίλογο ἐκείνης τῆς ἱστορίας. Ὁ ἐργολάβος ἑνὸς δρόμου στὸ Σχηματάρι, κρυπτοεαμίτης Ζαχαρίας Βασιλάκης, εἰδοποίησε τὴν ὀργάνωση, ὅτι διετάχθη ἀπὸ τὴν διοίκηση τῶν Ταγμάτων Ἀσφαλείας, νὰ προσλάβη ὡς ἐργάτη κάποιον Γραμματικάκη, ποὺ ἐγνώριζε πὼς ἦταν «λοχίας τῶν τσολιάδων». Ὁ ψευδοεργάτης τοῦ δρόμου ἀπήχθη καὶ μᾶς τὸν ἔφεραν στὸν «Ἄη - Θανάση» σὲ ἐλεεινὴ κατάσταση ἀπὸ τὴν προανάκρισι. Ἦταν μορφωμένος καὶ εἶχε κάνει δεύτερος σὲ ἐμπορικὸ καράβι πρὶν ἀπὸ τὸν πόλεμο. Αὐτὸς δὲν ἀρνήθηκε τίποτα γιὰ τὴν ἐνοχή του. Καταλάβαινε πῶς ἦταν πιὰ χαμένος καὶ δὲν ἀπέκρουσε τίποτα παρὰ μονάχα ἕνα σημεῖον τῆς κατηγορίας: Γιὰ τὰ λεφτά!
-Μποροῦσα νὰ βγάλω χρήματα ἀλλοιῶς ἂν αὐτὸ ἦταν τὸ κίνητρο τῶν ἐνεργειῶν μου, ὄχι μὲ τὸ μισθὸ τοῦ λοχία. Ἔκανα ὅτι νόμιζα καθῆκον μου. Δὲν ζητῶ τὸν οἶκτο σας, οὔτε ἀμφιβάλλω γιὰ τὸ τέλος μου.
Ἕνα μονάχα δὲν μπόρεσα νὰ καταλάβω ἀπὸ ὅλην ἐκείνην τὴν ἱστορία. Ἡ Ἰλεάνα εἶχε παρασυρθῇ ἀπὸ τὸν Γραμματικάκη ἀπὸ ἔρωτα γι' αὐτόν, ἢ ἀπὸ τὰ ταξίματά του; Σ' αὐτὸ οὔτε καὶ ὁ ἴδιος μποροῦσε νὰ ἀπαντήση, ὅπως ἀκόμη δὲν ἤξερε καλά - καλὰ γιατί «ντύθηκε ἐργάτης» καὶ ἦρθε στὸ Σχηματάρι. Γιὰ νὰ ἐκτελέση τὶς ἐντολὲς τῶν προϊσταμένων του; Ἢ καὶ γιὰ ν' ἀνακαλύψη τὰ ἴχνη τῆς κοπέλλας μὲ τὴν ὁποίαν εἶχε συνδεθῇ, τὰ ἴχνη ποὺ πραγματικά τα ἀκουλούθησε ὡς τὸ τέλος....;
ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΟΥΝΤΡΙΧΑΣ
(ΟΡΕΣΤΗΣ) »

📚Πηγή Τεκμηρίων :
• Εφημερίδα ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ 3η σελίδα του φύλλου της 1ης Απριλίου 1958.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».
• Φωτογραφία Ιλεάνας Πανταζή από το βιβλίο του Απόστολου Κοκόλια « 90 ΧΡΟΝΙΑ ΒΥΡΩΝΑΣ. Στους πρόποδες του Υμηττού ».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

30/08/2026

🗞️ Η χθεσινή εορτή εις τον Βύρωνα — 6 Ιανουαρίου 1936.

Μια συγκινητική στιγμή ανθρωπιάς και συλλογικής μέριμνας στον συνοικισμό του Βύρωνος. Την παραμονή των Φώτων, ο Δήμος και οι τοπικές αρχές έντυσαν και υπόδησαν εξακόσια άπορα και ορφανά παιδιά, προσφέροντας χαρά και αξιοπρέπεια σε δύσκολους καιρούς. 👧🧒
Παρόντες εις την τελετήν ήσαν ο Νομάρχης κ. Καλαμάρας, ο Δήμαρχος κ. Γ. Φραγκίσκος, καθώς και μέλη του Λαϊκού Κόμματος και η κα Ναντίν Κ. Τσαλδάρη, οι οποίοι χαιρέτησαν την πρωτοβουλίαν και εξήραν το έργον της Δημαρχίας υπέρ των αδυνάτων.

🎶Εκτελέσθηκε κατόπιν ωραιότατον μουσικὸν πρόγραμμα απὸ τὴν χορωδία καὶ την μανδολινάτα της νυκτερινής Σχολής Βύρωνος, μαθήτριες και απόφοιτοι της οποίας έψαλλαν επίσης ωραιότατα τραγούδια. Ιδιαίτερα άρεσε τὸ τραγούδι της νεαράς δίδος Ιωάννας Μόρφη, η οποία καταχειροκροτήθηκε.
Στὴ γιορτὴ έλαβε μέρος καὶ Φιλαρμονικὴ του Δήμου Αθηναίων, η οποία έπαιξε διάφορα εμβατήρια.

📸 Άνωθεν, στιγμιότυπον εκ της τελετής. Μια φωτογραφία που διασώζει το πνεύμα της εποχής — εκεί όπου η φτώχεια συναντούσε την ανθρωπιά και η κοινότητα του Βύρωνα έλαμπε από φως και ελπίδα. ✨🌿

📰Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο της δημοσίευσης της εφημερίδας :
«Η ΧΘΕΣΙΝΗ ΕΟΡΤΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΒΥΡΩΝΑ
Μία ὡραία ἑορτὴ ἔγινε χθὲς εἰς τὸν συνοικισμὸν Βύρωνος καὶ εἰς τὰς αἰθούσας τοῦ Δημοτικοῦ καταστήματος μετὰ τὴν ὁποίαν ἐνεδύθησαν περὶ τὰ 600 ἄπορα καὶ ὀρφανὰ παιδιὰ τοῦ συνοικισμοῦ, εἰς τὰ ὁποῖα διενεμήθησαν εἴδη ρουχισμοῦ καὶ ὑποδήσεως. Εἰς τὴν ἑορτὴν ἐκ τῶν ἐπισήμων παρέστησαν ὁ Νομάρχης κ. Καλαμάρας, οἱ πολιτευταὶ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κ.κ. Βερροιόπουλος, Χέλμης, Ἀργυρόπουλος, Κτενίδης, ἡ κ. Ναντὶν Κ. Τσαλδάρη καὶ πλῆθος κόσμου.
Ἀρχομένης τῆς ἑορτῆς τὰ μικρὰ παιδάκια ἐνεφανίσθησαν φέροντα τὰς νέας, στολάς των πρὸ τῶν ἐπισήμων καὶ τῶν λοιπῶν προσκεκλημένων, ἀκολούθως δὲ ὠμίλησεν ἐκ μέρους τῶν δημοτῶν ὁ κ. Βέρσης, εὐχαριστήσας τὸν Δήμαρχον καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον διὰ τὴν μέριμναν τῶν ὑπὲρ τῶν ἀπόρων τοῦ Δήμου. Εἰς τὸν κ. Βέρσην ἀπήντησε καταλλήλως ὁ Δήμαρχος κ. Γ. Φραγκίσκος, μετ' αὐτὸν δὲ ὁμίλησεν ὁ νομάρχης κ. Καλαμάρας, συγχαρεῖς ἐπίσης τὸν Δήμαρχον διὰ τὴν δρᾶσιν του.
Ἐξετελέσθη κατόπιν ὡραιότατον μουσικὸν πρόγραμμα ἀπὸ τὴν χορωδίαν καὶ την μανδολινάταν τῆς νυκτερινῆς Σχολῆς Βύρωνος, μαθήτριαι, καὶ ἀπόφοιτοι τῆς ὁποίας ἔψαλλαν ἐπίσης ὡραιότατα τραγούδια. Ἰδιαιτέρως ἤρεσε τὸ τραγούδι τῆς νεαρᾶς δίδος Ἰωάννας Μόρφη, ἡ ὁποία κατεχειροκροτήθη.
Εἰς τὴν ἑορτὴν ἔλαβε μέρος καὶ Φιλαρμονικὴ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, ὁποῖα ἔπαιξε διάφορα ἐμβατήρια.
Ἀνωτέρω μία εἰκῶν ἀπὸ τὴν τελετήν».

📚Πηγή Τεκμηρίου : Εφημερίδα ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ 4η σελίδα του φύλλου της 6ης Ιανουαρίου 1936.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

25/08/2026

📰 Ο Βύρωνας του 1929 μέσα από τα μάτια του «Ημερησίου Τύπου».

Στις 27 Αυγούστου 1929, η εφημερίδα ΗΜΕΡΗΣΙΟΣ ΤΥΠΟΣ δημοσιεύει μια εκτενή έρευνα για τις συνοικίες της Αθήνας, επιχειρώντας να απαντήσει στο ερώτημα: «Πώς αι Αθήναι θα γίνουν πόλις;». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Συνοικισμός Βύρωνα —τότε ακόμη νεόδμητος και γεμάτος προσφυγικές οικογένειες— δεν παρουσιάζεται με τον συνήθη τρόπο που συναντούμε σε άλλες εφημερίδες της εποχής. Δεν υμνείται ως «ο καλύτερος συνοικισμός», ούτε ως πρότυπο οργάνωσης και προόδου. Αντίθετα, η εφημερίδα επιλέγει να φωτίσει τις σκιές του.

🏚️ Συνοικισμός Βύρωνα: μια εικόνα σκληρή και ωμή.
Το δημοσίευμα περιγράφει έναν συνοικισμό ασφυκτικά πυκνοκατοικημένο, με σπίτια «στριμωγμένα» ανάμεσα σε δύο δρόμους, όπου ο νόμος του αδιαχωρήτου έχει «παραβιασθεί αξιοθρηνήτως». Οι κατοικίες χαρακτηρίζονται «υγρές, ανθυγιεινές, έτοιμες να καταρρεύσουν», χωρίς κουζίνα, χωρίς πλυντήριο, χωρίς αποχωρητήριο. Το νερό φτάνει κάθε τρεις ή τέσσερις ημέρες. Το φως θεωρείται «περιττή πολυτέλεια». Η καθημερινότητα των κατοίκων περιγράφεται με λέξεις που σοκάρουν: «πνιγόμεθα, βρωμούμε, αρρωσταίνουμε και πεθαίνουμε».

💧 Λειψυδρία – το μαρτύριο μιας ολόκληρης κοινότητας
Ο πατέρας Χρυσόστομος, ιερατικός προϊστάμενος του συνοικισμού, μιλά με δραματικούς τόνους για την έλλειψη νερού. Δέκα χιλιάδες άνθρωποι ζουν χωρίς επαρκή πρόσβαση ούτε καν σε πόσιμο νερό. Τα βυτία του δήμου δεν επαρκούν ούτε για έναν τενεκέ ανά οικογένεια. Οι γυναίκες πλένουν στον δρόμο, δίπλα στα υπαίθρια αποχωρητήρια — μια εικόνα που αποτυπώνει την απόλυτη απουσία υποδομών.

🏫 Σχολεία υπόγεια, ανήλια, ασφυκτικά
Η εφημερίδα καταγράφει ότι 1.200 μαθητές στεγάζονται σε ένα και μόνο κτίριο, ενώ ένα από τα σχολεία λειτουργεί σε «υγρόν και ανήλιον υπόγειον». Η παιδική υγεία βρίσκεται σε διαρκή κίνδυνο, και η εκπαίδευση γίνεται μέσα σε συνθήκες που σήμερα θα θεωρούνταν αδιανόητες.

☠️ Η φυματίωση – η μεγάλη πληγή των προσφυγικών συνοικισμών
Εδώ το δημοσίευμα γίνεται ακόμη πιο βαρύ. Ο Βύρωνας του 1929 παρουσιάζεται ως συνοικισμός που μαστίζεται από τη φθίση (φυματίωση), όπως και όλοι οι μεγάλοι προσφυγικοί θύλακες της εποχής. Οι κακουχίες της Μικρασιατικής Καταστροφής, η πείνα, η φτώχεια, η έλλειψη ιατρικής φροντίδας και η συνωστισμένη διαβίωση δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μείγμα.
Η εφημερίδα καταγράφει ότι:
• 48 κάτοικοι βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο της νόσου, μέσα στα ίδια δωμάτια όπου ζει η οικογένειά τους.
• 150 ακόμη περιφέρονται στον συνοικισμό μεταδίδοντας άθελά τους την ασθένεια.
• Σε ένα μόνο σπίτι, μέσα σε έξι μήνες, πέθαναν δύο κοπέλες και ένας νέος.
• Ένας πατέρας έχασε τρία παιδιά και φοβάται ότι θα χάσει και τα υπόλοιπα.
Η κραυγή του ιερέα είναι συγκλονιστική: «Φωνάξατε, διαμαρτυρηθήτε· αλλέως δεν θα μείνει ούτε ένας μας ζωντανός.» 🕯️ Ένα κάλεσμα που συμπυκνώνει τον φόβο, την απόγνωση και την ανάγκη για άμεση παρέμβαση.

🏛️ Ένα δημοσίευμα διαφορετικό από τα άλλα
Ενώ πολλές εφημερίδες της εποχής παρουσιάζουν τον Συνοικισμό Βύρωνα ως πρότυπο οργάνωσης, ως «καλύτερο συνοικισμό» ή ως δείγμα επιτυχούς αποκατάστασης των προσφύγων, ο ΗΜΕΡΗΣΙΟΣ ΤΥΠΟΣ επιλέγει να δείξει την άλλη όψη: Την πραγματικότητα των ανθρώπων που ζούσαν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, υγειονομικής εγκατάλειψης και κοινωνικής περιθωριοποίησης.
Και αυτή η πραγματικότητα —όσο σκληρή κι αν είναι— αποτελεί πολύτιμο κομμάτι της ιστορίας του Βύρωνα. Μας θυμίζει από πού ξεκίνησε ο συνοικισμός, πόσο δύσκολος ήταν ο δρόμος των πρώτων κατοίκων του, και πόσο βαθιά χαραγμένη είναι η μνήμη της προσφυγιάς στην ταυτότητα της περιοχής.

✨Ο Βύρωνας του 1929 δεν ήταν μόνο ο συνοικισμός της ελπίδας. Ήταν και ο συνοικισμός της δοκιμασίας. Και μέσα από αυτές τις δοκιμασίες γεννήθηκε η δύναμη μιας κοινότητας που έμαθε να στέκεται όρθια, να αγωνίζεται και να προχωρά. 🕊️ Μνήμη, σεβασμός και γνώση — αυτά κρατάμε σήμερα.

Η δημοσίευση της εφημερίδας δεν είχε κάποια σχετική με τον Βύρωνα φωτογραφία. Έτσι, ζητήσαμε από την τεχνητή νοημοσύνη να κατασκευάσει για την Σελίδα μας μια σύνθεση, βασισμένη στα γραφόμενα του άρθρου.

📰Παρακάτω, παραθέτουμε αυτούσιο το κείμενο της δημοσίευσης της εφημερίδας :

«Η ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ «ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΤΥΠΟΥ»
ΠΩΣ ΑΙ ΑΘΗΝΑΙ ΘΑ ΓΙΝΟΥΝ ΠΟΛΙΣ
ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΕΙΣ ΤΑΣ ΣΥΝΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥΣ. Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΣ
ΠΟΙΑΣ ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΑΣ ΑΝΑΓΚΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ
ΚΑΛΟΥΜΕΝ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΑΣ ΕΙΣ ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΝ ΣΥΝΑΓΕΡΜΟΝ - ΟΜΙΛΟΥΝ ΟΛΟΙ ΟΣΟΙ ΠΟΝΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΛΙΝ
11oν
ΕΙΣ ΤΟΝ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΝ ΒΥΡΩΝΟΣ
Δὲν γνωρίζομεν ποῖοι ὑπῆρξαν οἱ μηχανικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐσχεδίασαν καὶ ἐξετέλεσαν τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ὕπερθεν τοῦ Παγκρατίου προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ, τοῦ τιμηθέντος μὲ τὸ ὄνομα τοῦ μεγάλου φιλέλληνος ποιητοῦ λόρδου Βύρωνος. Ἀσφαλῶς ὅμως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν θὰ ἐπρόκειτο νὰ κατοικήσουν ἐκεῖ ποτὲ οἱ ἴδιοι.
Σπήτια στριμωγμένα μεταξὺ τῶν δύο μοναδικῶν δρόμων οἵτινες διασχίζουν τὸν συνοικισμὸν προσπαθοῦν συνωθούμενα νὰ σχηματίσουν τετράγωνα. Ἂν ὑπάρχη ἀνθρώπινος συνοικισμὸς εἰς τὸν οποῖον ἔχει παραβιασθῇ ἀξιοθρηνήτως ὁ νόμος τοῦ ἀδιαχωρήτου, εἶνε ὁ συνοικισμὸς αὐτὸς τοῦ Βύρωνος. Χίλιαι ὀκτακόσιαι πολυμελεῖς οἰκογένειαι ὑπεχρεώθησαν καὶ ἐξαναγκάζονται ἐπὶ πενταετίαν ὁλόκληρον νὰ ζοῦν ἢ μᾶλλον νὰ πεθαίνουν εἰς 1300 περίπου ἑτοιμόρροπα ὑγρὰ καὶ ἀνθυγιεινὰ σαράβαλα. Δὲν λέγω σπίτια διότι ὑπάρχει φόβος νὰ ὑποθέσῃ κανεὶς ὅτι πιθανὸν νὰ πρόκειται πραγματικῶς περὶ κατοικησίμων χώρων. Κάθε ἄλλο. Δύο δωμάτια σκοτεινὰ χωρὶς κουζίνα, χωρὶς πλυντήριον, χωρὶς ἀποχωρητήριον... Νερὸ δὲν ὑπάρχει καὶ ὁ φωτισμὸς ἐθεωρήθη ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους ὅπως καὶ οἱ δρόμοι περιττὴ πολυτέλεια.
ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΗΣ ΛΕΙΨΥΔΡΙΑΣ
Ὁ ἱερατικὸς προϊστάμενος τοῦ συνοικισμοῦ ΠΑΤΕΡ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ, τὸν ὁποῖον ἠρωτήσαμεν σχετικῶς μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἐλλείψεις τοῦ συνοικισμοῦ μᾶς περιέγραψε μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα τὴν ὄντως φρικώδη κατάστασιν τοῦ συνοικισμοῦ.
Δὲν ἔχομεν νερό, μᾶς λέγει. Ξέρετε τὶ θὰ πῇ δέκα χιλιάδες ἄνθρωποι νὰ μὴ ἔχουν νερό, ὄχι νὰ πλυθοῦν, νὰ καθαρίσουν τὰ ροῦχα τους, ἀλλὰ νὰ πιοῦν. Τὸ νερὸ ἔρχεται κάθε τρεῖς καὶ πολὺ συχνὰ κάθε τέσσαρες ἡμέρες. Εἰς τὸ ἐνδιάμεσον διάστημα στέλλει ὁ δῆμος μερικὰ βυτία τὰ ὁποῖα δὲν μποροῦν νὰ δώσουν οὔτε ἕνα τενεκὲ νερὸ σὲ κάθε οἰκογένειαν.
Δὲν ἔχομεν φῶς, συνεχίζει ὁ σεβαστὸς συνομιλητής μας. Διὰ νὰ ἔλθετε τὴν νύκτα τὸν χειμῶνα εἰς τὸ συνοικισμὸν πρέπει νὰ πάρετε μαζί σας σωσίβιον καὶ νὰ κάμετε καὶ τὴν διαθήκην σας. Ἂλλὰ προπαντὸς κύριοι ἔχουμε συνωστισμό, πνιγόμεθα, βρωμοῦμε, ἀρρωσταίνουμε καὶ πεθαίνουμε. Σᾶς φαίνεται, κύριε, ἴσως ἀπίστευτον, ἐλᾶτε μαζί μου. Πράγματι στὴν ἴδια αὐλὴ μέσα σὲ μιὰ μοναδικὴ τρώγλη κάθεται ὁ κ. Βασιλειάδης μὲ τὴν γυναῖκα του καὶ τὰ δύο ἐναπομείναντα παιδιά του.
ΠΩΣ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!
Ἐδῶ μέσα -μᾶς λέγει ὁ. κ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ- κάθομαι πέντε χρόνια, ἐδῶ μέσα ἔχασα τρία παιδιά μου καὶ κινδυνεύω νὰ χάσω καὶ τὰ ἄλλα μου δύο. Ἐδῶ μέσα ἠσθένησαν, ἐδῶ ἐνοσηλεύθησαν καὶ ἐδῶ ἀπέθαναν.» Γιατὶ τολμῶ νὰ τὸν ἐρωτήσω δὲν τὰ ἐπήγατε εἰς τὸ Νοσοκομεῖον.» Ποῦ εἴδατε σεῖς κύριε τὸ Νοσοκομεῖον μοῦ ἀπαντᾶ. Δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς ἐπιβεβαιώνει ὁ ἀρχιμανδρίτης οὔτε ἕνα λαϊκὸν ἰατρεῖον. Ἐπανειλημμένως ἐζητήσαμεν νὰ γὶνῃ δημοτικὸν Νοσοκομεῖον ὁ ἐπάνω ὄροφος τοῦ οἱκήματος τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ καὶ κανεῖς ἁρμόδιος δὲν μᾶς ἐπρόσεξε. Εἶναι ποτὲ δυνατόν -συνεχίζει ὁ Πάτερ Χρυσόστομος- μὲ αὐτὴν τὴν κατάστασιν νὰ διατηρηθῶμεν εἰς τὴν ζωήν; Τεσσαράκοντα ὀκτὼ ἀκριβῶς κάτοικοι τοῦ Βύρωνος εὑρίσκονται αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατάκειτοι εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς φθίσεως μέσα στὸ ἴδιο δωμάτιο μὲ τὴν λοιπὴν οἰκογένειάν των, καὶ ἀλλοι 150 περίπου περιφέρονται ἀνὰ τὸν συνοικισμὸν μεταδίδοντες τὴν ἐπάρατον νόσον. Τὸ βλέπετε, μᾶς λέγει, αὐτὸ τὸ διπλανὸ σπίτι; Μέσα σ' αὐτὸ καὶ εἰς διάστημα μόνον ἐξ μηνῶν ἀπέθαναν δύο κοπέλλες σὰν τὰ λουλούδια καὶ ἕνας νέας ποὺ μόλις ἐτελείωσε τὸ γυμνάσιον.
ΝΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΘΟΥΝ ΟΙ ΑΡΡΩΣΤΟΙ
Ἐὰν δὲν ληφθῆ μέριμνα τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἀπομόνωσιν τῶν ἀσθενῶν αὐτῶν θὰ θρηνήσωμεν, μᾶς λέγει ὁ συνομιλητής μας πάρα πολλὰ θύματα καὶ ὁ συνοικισμὸς θὰ ὀνομάζεται μετ ̓ οὗ πολὺ ὄχι συνοικισμὸς Βύρωνος ἀλλὰ συνοικισμὸς τῶν φθισικῶν.
Ὅπως εἰς τὸν Ποδονίφτην, εἰς τοὺς Ποδαράδες ἔτσι καὶ εἰς τὸν Βύρωνα οἱ γυναῖκες ὅταν ἔχουν νερὸ πλένουν ἔξω ἀπὸ τὰ σπίτια στὸ δρόμο δίπλα εἰς τὸ ἀποχωρητήριο, γιατί τὰ τελευταῖα αὐτὰ διὰ λόγους δὲν γνωρίζωμεν ποίους εἶνε τοποθετημένα εἰς τοὺς δρόμους. Μὰ ἀφοῦ ὑπάρχει διὰ κάθε τετράγωνον καὶ πλυντήριον ἐρωτῶ τὸν συνομιλητήν μου γιατί νὰ συμβαὶνῃ αὐτό; «Ἁπλούστατα διὰ λόγους ὑγείας ἀλλὰ καὶ ἠθικῆς. Τὰ πλυντήρια εἶναι κατὰ τοιοῦτον τρόπον κατασκευασμένα ὥστε τὸν χειμῶνα ἀπὸ τὸ κρύο νὰ μὴ εἶνε δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθοῦν. Εἶναι σχεδὸν ἀνοιχτὰ καὶ καταλαβαίνετε ὅτι κανεὶς δὲν θὰ ἔστεργε νὰ στεὶλῃ τὴ γυναῖκα νὰ πλὲνῃ ἐκεῖ. Ἔτσι τὸν χειμῶνα ὁ κόσμος πλένει μέσα στὴ μοναδική του κρεββατοκάμαρα.
ΣΧΟΛΕΙΑ ΑΝΗΛΙΑ ΥΠΟΓΕΙΑ
Ἔχετε τοὐλάχιστον σχολεῖα ;
Ἔχομεν δύο ἀρρένων, δύο θηλέων καὶ μίαν νυκτερινὴν σχολήν.
Τό ἕν ἐκ τῶν πρώτων στεγάζεται εἰς ἕνα ὑγρὸν καὶ ἀνήλιον ὑπόγειον. Σᾶς ἐρωτώ, μᾶς λέγει, οἱ πόρτες καὶ τὰ παράθυρα τοῦ ὑπογείου αὐτοῦ ὅταν σκεβρώσουν τί μποροῦν νὰ πάθουν τὰ κοκκαλάκια τῶν παιδιῶν; Τὸ προσωπικόν των ἀρκετὸν καὶ πολὺ καλὸν ἀλλὰ τί νὰ κάμη ὅταν 1200 μαθηταὶ στεγάζονται εἰς ἕνα καὶ μόνον κτίριον ;
Λουτρὰ ἔχετε; ἐρωτῶ.
Ἀστειεύεσθε; μοῦ ἀπαντὰ ὁ συνομιλητής μου. Σᾶς εἴπαμε δὲν ἔχουμε νερὸ νὰ πιοῦμε πὼς θέλετε οἱ ἁρμόδιοι νὰ φροντίσουν διὰ λουτρά ;
Βιομηχανικὴ κίνησις, ἐμπορική, ἄθλητισμός, καλλιτεχνική; ἐρωτώ.
Ἔχομεν ἕνα Ταπητουργεῖον, ἕνα ἔργαστήριον χειροτεχνημάτων, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῆς κ. Δημαρά. Ἡ ἀθλητικὴ κίνησις ἀρκετὰ καλὴ ἀλλὰ δὲν ἔχομεν γήπεδον, ἐμπορικὴ νεκρωμένη καὶ ἡ καλλιτεχνικὴ εἶνε ἄγνωστος. Ὑπάρχει μόνον ἕνας κινηματογράφος θερινός.
Η ΦΘΙΣΙΣ!
Καὶ ὁ καλὸς ἱερεὺς ἐπιλέξει :
Φωνάξατε, κύριε, διαμαρτυρηθῆτε: Ἀραίωσης - φῶς - νερό - ἀπομόνωσις φθισικῶν. Ἀλλέως δὲν θὰ μεὶνῃ οὔτε ἕνας μας ζωντανός.
Τί χρειάζεται νὰ προσθέσωμεν ἡμεῖς ;».

📚Πηγή Τεκμηρίου : Εφημερίδα ΗΜΕΡΗΣΙΟΣ ΤΥΠΟΣ, 1η και 2η σελίδα του φύλλου της 27ης Αυγούστου του 1929.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

20/08/2026

✨Ο Κοπάνας του 1933 — Μια γειτονιά που πάλεψε για ζωή.

Στις παρυφές της παλιάς Αθήνας, εκεί όπου η πόλη τελείωνε και άρχιζε η σκληρή καθημερινότητα των προσφυγικών συνοικισμών, γεννήθηκε μια γειτονιά χάρη στην επιμονή και το όραμα ενός Αθηναίου παπά. Η εφημερίδα ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, στο φύλλο της 12 Νοεμβρίου 1933, αφιερώνει ένα συγκλονιστικό ρεπορτάζ στη συνοικία Κοπανάς, φωτίζοντας τις δυσκολίες αλλά και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων της.
🏚️ Οκτακόσια σπίτια χωρίς νερό και φως. Οι κάτοικοι παλεύουν καθημερινά για τα αυτονόητα: ένα τενεκέ νερό, λίγη ασφάλεια στο σκοτάδι, μια συγκοινωνία που δεν έρχεται ποτέ. Η περιγραφή της «ομηρικής μάχης» για το νερό αποτυπώνει με δραματικό τρόπο την πραγματικότητα μιας γειτονιάς που ζούσε στο περιθώριο, μα ποτέ δεν έχανε την ψυχή της.
🚸 Τα παιδιά του Κοπανά, όπως τα απαθανάτισε ο φωτογραφικός φακός της εποχής, στέκονται χαμογελαστά μπροστά στις πρόχειρες αυλές τους. Μέσα στη φτώχεια, η παιδική αθωότητα γίνεται το πιο δυνατό φως μιας συνοικίας που πάλευε να σταθεί στα πόδια της.
⛪ Πίσω από όλα αυτά, η μορφή του παπά που «έφτιαξε μια συνοικία» δεσπόζει ως σύμβολο κοινωνικής προσφοράς. Με πείσμα και πίστη, κατάφερε να δημιουργήσει έναν τόπο για ανθρώπους που είχαν χάσει τα πάντα.
✨ Το δημοσίευμα του 1933 δεν είναι απλώς μια περιγραφή δυσκολιών. Είναι ένα ντοκουμέντο για το πώς γεννιούνται οι γειτονιές, πώς οι άνθρωποι χτίζουν ζωή μέσα από το τίποτα, πώς η συλλογική προσπάθεια μπορεί να μεταμορφώσει έναν άγονο λόφο σε κοινότητα.
📜 Με τέτοια τεκμήρια, η μνήμη του παλιού Βύρωνα και των γύρω συνοικισμών παραμένει ζωντανή — όχι ως νοσταλγία, αλλά ως υπενθύμιση της δύναμης των ανθρώπων που τις δημιούργησαν.

💫Όσο για τον «Αθηναίο παπά», τον Ηλία Πατρονικόλα, μπορείτε να πληροφορηθείτε γι' αυτόν και τα καμώματά του από την παλαιότερη ανάρτησή μας «Ηλίας Πατρονικόλας, ένας τσιφλικάς ιερέας» πηγαίνοντας στην διεύθυνση :
https://www.facebook.com/photo/?fbid=644151623806790&set=a.2317249728406127.
📜Και για την ιστορία, τελικά ο Συνοικισμός Κοπανά υπήχθη και ενσωματώθηκε την 30η Ιουνίου 1935 στον Δήμο Βύρωνος.

Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο της εφημερίδας δημοσίευσης :
«ΕΙΣ ΤΑ ΚΡΑΣΠΕΔΑ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΠΑΠΑΣ ΕΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΜΙΑΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑΝ
Ο ΚΟΠΑΝΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ
ΟΚΤΑΚΟΣΙΑ ΣΠΙΤΙΑ ΧΩΡΙΣ ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΦΩΤΙΣΜΟ. ΤΟ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΛΥΕΤΑΙ ΠΟΤΕ. - ΟΜΗΡΙΚΗ ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΕΝΑ TENEKE ΝΕΡΟ. – ΤΟ ΣΚΟΤΟΣ ΠΟΥ ΚΑΘΙΣΤΑ ΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑΝ ΑΠΡΟΣΙΤΟΝ.

Ὁ Κοπανᾶς εἰς τοὺς πλείστους τῶν Ἀθηναίων θὰ εἶνε ἴσως γνωστὸς ἀπὸ τὰ περίφημα λατομεῖα ποὺ τροφοδοτοῦν ὁλόκληρον τὴν πρωτεύουσαν μὲ πέτρες, χαλίκι, ἄμμο καὶ ἀσβέστη. Καὶ δι' αὐτὸ ἴσως πολλοὶ θὰ ἔχουν ἀκόμη τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ ξηρᾶς καὶ πετρώδους ἐκτάσεως, ὅπου δὲν ὑπάρχει ψυχὴ ζῶσα. Καὶ ὅμως ὁ Κοπανᾶς εἶνε σήμερον ὁλόκληρος συνοικία, ἀριθμοῦσα ἀνω τῶν 800 σπιτιῶν τὰ ὁποῖα ἐκτίσθησαν ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐγτεῦθεν ἀπὸ γηγενεῖς καὶ πρόσφυγας.
Λέγεται ὅτι ἡ δημιουργία τῆς τεραστίας συνοικίας τοῦ Κοπανᾶ εἶνε ἔργον τοῦ ἐπιχειρηματικοὺ πνεύματος ἑνὸς παπᾶ, τοῦ αἰδεσιμωτάτου Ἠλία Πετρονικόλα [σ.σ.: τὸ σωστὸ ὄνομα εἶναι Πατρονικόλας], ὁ ὁποῖος τυγχάνει καὶ ἰδιοκτήτης μεγάλων ἐκτάσεων εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν. Ὁ παπᾶς αὐτός, ἐπωφελούμενος τῆς δημιουργηθείσης μετὰ τὴν συρροὴν τῶν προσφύγων τρομακτικῆς κρίσεως τῆς στέγης, ἐσκέφθη νὰ οἰκοπεδοποιὴσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν του. Ἔβαλε μηχανικούς, ἐχάραξε δρόμους, πλατεῖες καὶ ἄρχισε νὰ προσελκὺῃ ἀγοραστάς. Εἰς τοὺς πρώτους οἰκιστὰς προσετέθησαν ἄλλοι, τοὺς ὁποίους διεδέχθησαν ἄλλοι καὶ ἔτσι ἡ συνοικία Κοπανᾶ ἀριθμεῖ σήμερον, ὅπως ἀνεφέραμεν ἀνωτέρω, ὑπὲρ τὰ 800 σπίτια. Πῶς ζῇ ἡ νέα αὐτὴ συνοικία τῶν ̓Αθηνῶν, ποῖαι εἶνε αἱ ἀνάγκαι καὶ αἱ ἐλλείψεις της καὶ πῶς ἀναπτύσσεται σὺν τῷ χρὸνῳ χωρὶς νὰ ἐκδηλώνεται κανὲν ἐνδιαφέρον τῶν ἁρμοδίων ὑπὲρ αὐτής; Ἰδοὺ αἱ ἀπορίαι ποὺ μᾶς ἦνάγκασαν νὰ ἐπισκεφθῶμεν τὸν Κοπανᾶν. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς συνοικίας Κοπανᾶ εἶνε προικισμένοι μὲ Ἰώβειον ὑπομονὴν, ἀφοῦ κατορθώνουν ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα νὰ ζοῦν ἀγογγύστως στερούμενοι καὶ τῶν στοιχειωδεστέρων μέσων ποὺ προϋποθέτει ἡ ἀνθρωπίνη διαβίωσις καὶ εἰς τὸν πλέον πρωτόγονον συνοικισμόν.
Καὶ ἐν πρώτοις 5000 κάτοικοι τῆς συνοικίας Κοπανᾶ δὲν ἔχουν συγκοινωνίαν. Τὰ ὀλίγα λεωφορεῖα ποὺ ἐξυπηρετοῦσαν εποχικῶς τὴν συνοικίαν αὐτὴν ἔπαυσαν νὰ ἐργάζωνται μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι δὲν τὰ συμφέρει. Ἔτσι συγκοινωνία Κοπανᾶ δὲν ὑπάρχει σχεδὸν καὶ οἱ κάτοικοι ἐξυπηρετοῦνται μὲ τὰ λεωφορεῖα τοῦ συνοικισμοῦ Βύρωνος, ὁ οποῖος ἀπέχει περὶ τὰ 2 χιλιόμετρα ἀπὸ τὴν συνοικίαν.
Ἔτσι εξυπηρετοῦνται κάπως μόνον οἱ πλησιέστερον εὑρισκόμενοι πρὸς τὸν συνοικισμὸν Βύρωνος. Ἄλλ' ὁ Κοπανᾶς καταλαμβάνει τεραστίαν ἔκτασιν, ἡ ὁποία φθάνει μέχρι τῆς Ἠλιουπόλεως. Διὰ τοὺς κατοίκους αὐτοὺς τὸ πρόβλημα τῆς συγκοινωνίας εἶνε σοβαρὸν καὶ πρὸ πάντων τὸν χειμῶνα μὲ τὸ ἐπικρατοῦν βαθὺ σκότος καὶ τὴν κυριαχοῦσαν ἀπελπιστικὴν λάσπην. Διὰ τὴν λύσιν τοῦ κεφαλαιώδους αὐτοῦ προβλήματος κανένας ἁρμόδιος δὲν ἐνδιεφέρθη μέχρι σήμερον καὶ ἔτσι κατήντησε ἄλλαι συνοικία τῶν ̓Αθηνῶν νὰ ἔχουν διπλῆν συγκοινωνίαν καὶ ὁ Κοπανᾶς νὰ μὴν ἔχῃ καμμίαν.
Ἂλλὰ μήπως εἶνε μόνον τὸ πρόβλημα τῆς συγκοινωνίας ποὺ ἀπασχολεῖ τοὺς κατοίκους του Κοπανᾶ; Ἀρκεῖ μία ἐπίσκεψις εἰς τὴν συνοικίαν αὐτὴν μετὰ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου διὰ νὰ ἀντιληφθῇ κανεὶς πόσα χρόνια πίσω βρίσκεται ἡ συνοικία ἐν σχέσει μὲ τὴν πρωτεύουσαν ἀπὸ ἀπόψεως φωτισμοῦ.
Βεβαίως δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ τὰ περιμὲνῃ ὅλα κανεὶς ἀπὸ τὸν Δῆμον Ἀθηναίων, ὁ ὁποῖος ἔχει νὰ ἀντιμετωπὶσῃ πλείστας ὅσας ἀνάγκας τοῦ τεραστίου τραγελάφου, ὁ ὁποῖος λέγεται πρωτεύουσα, πάντως ὅμως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τοποθετηθοῦν μερικοὶ λαμπτῆρες διὰ νὰ ἐκπολιτισθῇ καὶ ἡ συνοικία αὐτὴ κάπως, ἡ ὁποία σήμερον ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον ἀπρόσιτα κράσπεδα τῶν ̓Αθηνῶν.
ΣΚΟΤΩΜΟΣ ΔΙ' ΕΝΑ ΤΕΝΕKE NEPO.
Ἄλλ' ἐκεῖνο ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἡ συνοικία Κοπανᾶ ὑποφέρει κυριολεκτικῶς καὶ ὑφίσταται τὰ πάνδεινα, εἶνε τὸ νερό.
Ὁλόκληρος ἡ συνοικία, κατὰ τὸ καλοκαίρι ἰδίως, μεταβάλλεται εἰς ἀπέραντον κόλασιν, μέσα εἰς τὴν ὁποίαν οἱ ὑποφέροντες δυστυχεῖς κάτοικοι ματαίως ἀναμένουν τὸν Λάζαρον ποὺ θὰ σπεὺσῃ νὰ τοὺς δροσὶσῃ μὲ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου του, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ τὸν ἀντικρύζουν. Οἱ περισσότεροι ὑδρεύονται ἀπὸ πηγάδια, τῶν ὁποίων τὸ νερὸ φυσικὰ κάθε ἄλλο παρὰ πόσιμον εἶνε. Ἂλλὰ καὶ τὰ ὀλίγα πηγάδια ποὺ ἔχουν πόσιμο νερὸ δὲν ἐπιθεωρούνται καθόλου καὶ ἔτσι πολλάκις δημιουργοῦνται διάφορες ἐπιδημίες, αἱ ὁποῖαι δεκατίζουν τοὺς κατοίκους. Ὁ δῆμος ἐπανειλημμένως ὑπεσχέθη νὰ τοποθετὴσῃ βρῦσες εἰς τὴν συνοικίαν, ἀλλὰ μέχρι σήμερον μόνον 3-4 ἐτοποθέτησε καὶ αὐτὲς δὲν τρέχουν παρὰ μέρα παρὰ μέρα, μόλις μία ὥρα. Τὸ κυρίως πόσιμο νερό των οἱ κάτοικοι Κοπανᾶ τὸ προμηθεύονται ἀπὸ τὸ μοναδικὸν δημοτικὸν βυτίον ποὺ ἀποστέλλεται ἐκεῖ κάθε δύο ἡμέρες. Τὸ τί γίνεται γύρω ἀπὸ τὸ βυτίον αὐτὸ δὲν περιγράφεται. Ὁλόκληρη ὁμηρικὴ μάχη δι' ἕνα δοχεῖον, ἡ ὁποία πολλὲς φορὲς καταλήγει σὲ φιλονικίες καὶ συμπλοκές, κάποτε δὲ καὶ σὲ δυστύχημα. Πρὸ μηνὸς μία γυναῖκα συνεθλίβη μέσα εἰς τὸν συνωστισμὸν ποὺ ἐδημιουργήθη γύρω ἀπὸ ἕνα δημοτικὸν βυτίον καὶ ἐξέπνευσεν ἐπὶ τόπου. Ἔτσι κάθε κάτοικος πὸὺ ἑτοιμάζεται νὰ πὰῃ νὰ πὰρῃ νὲρὸ ἀπὸ τὸ βυτίον ἔχει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πηγαίνει στὸν πόλεμο καὶ κάμνει τὸν σταυρό του, διότι δὲν ξέρει ἂν θὰ γυρὶσῃ σῶος. Ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ πιστεύωμεν ὅτι τόση λειψυδρία εἰς μίαν τόσον πυκνοκατωκημένην συνοικίαν δὲν δικαιολογεῖται ἐφ' ὅσον τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῆς πρωτευούσης ἔχει λυθῆ ριζικῶς. Φανταζόμεθα ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ Δῆμος, ἀντὶ ἑνὸς βυτίου νὰ στὲλνῃ περισσότερα ἐφ' ὅσον δὲν ὑπάρχουν εὐτυχῶς ἄλλαι συνοικίαι ποὺ νὰ στεροῦνται τὸ νερό. Οἱονδήποτε παράπονον δι οἱανδήποτε ἔλλειψιν δικαιολογεῖται κάπως, ἀλλὰ παράπονα δι' ἔλλειψιν νεροῦ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχουν. Καὶ δι' αὐτὸ οἱ κάτοικοι πιστεύουν, ὅτι ὅταν ὁ κ. Μερκούρης μὰθῃ ἀπὸ τὴν «Ἀκρόπολιν» τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν τῆς συνοικίας Κοπανᾶ θὰ σπεὺσῃ νὰ λὰβῃ μέτρα διὰ τὴν ἄμεσον θεραπείαν της.
Χάρις εἰς τὴν φιλαλληλίαν καὶ τὴν δραστηριότητα τῶν κατοίκων Κοπανᾶ, ἡ συνοικία βαίνει άλματωδῶς πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν της. Οὕτω ἐκτὸς τῶν διαφόρων συλλόγων κοινῆς ὠφελείας, ποὺ ἔχουν ιδρυθῆ ἐκεῖ, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἡ Ἕνωσις προσφύγων Κοπανᾶ καὶ ὁ Καλλωπιστικὸς καὶ ἀλληλοβοηθητικὸς Σύλλογος, ὑπάρχει καὶ μία ἐκκλησιαστικὴ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐργάζεται δραστηρίως διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἐκεῖ ἐνορίας. Χάρις εἰς τὰ φιλόθρησκα αἰσθήματα τῶν κατοίκων καὶ τὴν ἀξιέπαινον προσπάθειαν τῆς ἐνοριακῆς ἐπιτροπῆς, ὁ Κοπανᾶς ἀπέκτησε καὶ μεγαλοπρεπῆ ναὸν τῆς Μεταμορφώσεως, ὁ ὁποῖος εἶνε μὲν εἰσέτι ἡμιτελής, λειτουργεῖ ὅμως κανονικῶς. Λέγεται ὅτι ὁ Κοπανᾶς, λὸγῳ τῆς ἀποστάσεως τοῦ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, θὰ ἀποσπασθῇ ἀπὸ τὸν Δῆμον Ἀθηναίων καὶ θὰ ἀνακηρυχθῇ εἰς Κοινότητα.
Δὲν γνωρίζομεν ἐὰν οἱ κάτοικοι τῆς συνοικίας αὐτῆς ἐπιδοκιμάζουν τὸν χωρισμόν των ἀπὸ τὸν Δῆμον Ἀθηναίων. Πάντως ἕν εἶνε βέβαιον ὅτι οἱ γηγενεῖς ὅσον καὶ οἱ πρόσφυγες, ποὺ διαβιοῦν εἰς τὴν ἀπομεμακρυσμένην αὐτὴν συνοικίαν ὑπὸ τὰς πλέον εἰρηνικὰς καὶ ἀδελφικὰς συνθήκας εἶνε ἄξιοι κάθε προόδου καὶ κάθε ὑποστηρίξεως».

📚Πηγή Τεκμηρίου : ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΠΑΠΑΣ ΕΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΜΙΑΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑΝ. Ο ΚΟΠΑΝΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ. Εφημερίδα ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ 5η και 6η σελίδα του φύλλου της 12.11.1933.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

Address

Víron

Website

facebook.com

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Want your museum to be the top-listed Museum in Víron?