13/06/2026
✦ Οι «Δέκα Βυρωνιώτες» στην Ελ Ντάμπα (1945).
180 χιλιόμετρα δυτικά της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου απλωνόταν το RAF El Daba, στρατιωτικό αεροδρόμιο και στρατόπεδο της Βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας. Η Ελ Ντάμπα είχε ήδη χρησιμοποιηθεί ως στρατόπεδο συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια της μάχης του Ελ Αλαμέιν, όπου οδηγήθηκαν Γερμανοί —και όχι μόνο— αιχμάλωτοι του πολέμου.
Στις 3 του Δεκέμβρη του 1944, ο Γεώργιος Παπανδρέου ανακαλεί την άδεια που είχε δώσει για το συλλαλητήριο του ΕΑΜ και παράλληλα δίνει εντολή επίθεσης της αστυνομίας και του παρακράτους εναντίον του άοπλου πλήθους, με τη συγκατάβαση φυσικά του Σκόμπυ. Αποτέλεσμα 24 νεκροί και 160 τραυματίες. Η κυβέρνηση Παπανδρέου, σε συνεννόηση με τους Άγγλους, αναζήτησε τρόπο να απομακρύνει από την Αθήνα τους ΕΑΜίτες και ΕΛΑΣίτες. Έτσι, το στρατόπεδο της Ελ Ντάμπα άνοιξε ξανά. Μοίρα βαριά έφερε εκεί 8.000–10.000 Έλληνες πατριώτες, φίλους ή μέλη του ΕΑΜ, που συνελήφθησαν στο μεγάλο πογκρόμ των ημερών.
Ακολούθησαν μαζικές συλλήψεις: από παιδιά μέχρι γέροντες, ανεξαρτήτως μόρφωσης ή πολιτικών πεποιθήσεων. Αρχικά οδηγήθηκαν στο Γουδί, έπειτα στο Χασάνι, που μετατράπηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.
Από εκεί, τρεις αποστολές μεταφέρθηκαν στην Ελ Ντάμπα μεταξύ 18/12/1944 και 4/1/1945 με τα πλοία «Μανίλγα», «Καμερόνια» και «Φρίντα». Ο ακριβής αριθμός των ομήρων δεν εξακριβώθηκε ποτέ, όμως οι ίδιοι οι ελνταμπίτες υπολόγισαν 8.000–10.000 μόνο για το συγκεκριμένο στρατόπεδο.
Οι Άγγλοι τους χώρισαν σε 25 κλωβούς (cages), περιφραγμένους με συρματοπλέγματα. Σκηνές, λάσπη, υγρασία, ψείρες, ψώρα, φυματίωση, πείνα. Καμία επικοινωνία με τους δικούς τους. Ένα ανθρώπινο απόθεμα για διαπραγματεύσεις. Μόνο μετά την έναρξη των συνομιλιών για τη Συμφωνία της Βάρκιζας οι συνθήκες χαλάρωσαν ελαφρά.
Είναι γνωστό ότι αρκετοί Βυρωνιώτες βρέθηκαν εκεί. Στο βιβλίο του Αλέξη Καρρέρ «ΕΛ-ΝΤΑΜΠΑ. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΜΗΡΙΑΣ», στη σελίδα 61, διαβάζουμε:
«Πολλοί έχουν την υπομονή και φτιάνουν χτιστά κρεβάτια μέσα στις σκηνές, από λάσπη και πέτρες. Άλλοι δένουν κάτω από την καλαμωτή τενεκεδάκια. Ο σκοπός είναι να μην κοιμηθεί κανείς χάμω γιατί τη νύχτα έχει μεγάλη υγρασία. Αυτή είναι η καινούργια μας κατοικία που έχει κιόλας ένα νούμερο ή ένα όνομα. Διαβάζει κανείς σε πολλές σκηνές: «Βίλα των Ρόδων» ή «Βίλα της Ερήμου». Οι κάτοικοί της είναι συναισθηματικοί. Άλλες σκηνές βαφτίζονται με ένδοξα ονόματα προσώπων ή γεγονότων του αγώνα: «Βίλα Στάλιγκραντ», «Βίλα Ελ-Αλαμέϊν», «Βίλα ΕΛΑΣ», «Ηρωική Κοκκινιά».
Πολλοί περιορίζονται στη γειτονιά τους, «Οι δέκα Βυρωνιώτες». Μα οι «δρόμοι», ανάμεσα στις σκηνές, έχουν όλοι ηρωικά ονόματα. Διαβάζεις, λόγου χάρη, με μεγάλα γράμματα με φούμο στη ράχη μιας σκηνής, «Οδός Σαράφη» ή «Οδός Άρη Βελουχιώτη» κ.λπ..»
Μια επιγραφή πάνω σε σκηνή, μέσα στην έρημο της Αιγύπτου, μαρτυρά την παρουσία τους. Μια μικρή «γειτονιά» του Βύρωνα, φτιαγμένη από ανθρώπους που πάλευαν να κρατήσουν την ταυτότητά τους μέσα στην ομηρία.
✦ Κάλεσμα Μνήμης και Μαρτυριών 🕊️📜
Η αναφορά στους «δέκα Βυρωνιώτες» ανοίγει ένα ακόμη παράθυρο στην ιστορία του Ηρωικού Βύρωνα. Κανείς τους πιθανότατα δεν βρίσκεται πια εν ζωή. Όμως οι μνήμες, οι αφηγήσεις, τα οικογενειακά ψήγματα ιστορίας ίσως επιβιώνουν ακόμη μέσα σε σπίτια, συρτάρια, κουβέντες παλιών.
👉 Αν κάποιος από εσάς έχει ακούσει ιστορίες για συγγενείς ή γνωστούς που βρέθηκαν στην Ελ Ντάμπα — έστω και μικρές λεπτομέρειες, ονόματα, περιγραφές, οικογενειακές αναμνήσεις — παρακαλούμε να τις μοιραστεί. Κάθε μαρτυρία, όσο μικρή κι αν φαίνεται, είναι πολύτιμη για να συμπληρωθεί αυτό το κομμάτι της συλλογικής μας μνήμης. Ας φωτίσουμε μαζί ακόμη μία σελίδα της ιστορίας του τόπου μας. ✨
📚 Πηγή τεκμηρίων: 📖Αλέξης Καρρέρ, «ΕΛ-ΝΤΑΜΠΑ. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΜΗΡΙΑΣ».
🎨 Η εικόνα της ανάρτησης: έργο του Μίμη Φωτόπουλου, ηθοποιού-ζωγράφου, ομήρου στην Ελ Ντάμπα, από το βιβλίο του «ΕΛ-ΝΤΑΜΠΑ».
📝 Ψηφιακή επεξεργασία & σχολιασμός: Μιχαήλ Γ. Τοπούζης
