Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα

Directions

Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα Φωτογραφίες, βίντεο, ηχητικά ντοκουμέντα, αποσπάσματα Topouzis (Μιχαήλ Γ.Τοπούζη) © All rights reserved. Topouzis © All rights reserved.

Κανονισμός Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα” και Ομάδων "Ομάδα Φίλων της Σελίδας Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα", "Παλιές Φωτογραφίες από την πόλη του Βύρωνα".

Η Σελίδα αυτή και οι Ομάδες, που αναφέρονται στην επικεφαλίδα, είναι αφιερωμένες στη μνήμη των Μικρασιατών που πρωτοκατοίκησαν τον Βύρωνα και έζησαν και πέθαναν σ’ αυτόν.΄
Η Σελίδα, όπως και οι Ομάδες, είναι καθαρά εκπαιδευτικού χαρακτήρα και όχι εμπορικού.

Ειδικά για την «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”», απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει κάποιος μέλος της είναι ότι πρέπει να είναι πρώτα «Φίλος/Like» ή «Ακόλουθος» [σ.σ.: προστέθηκε 11.05.2026] της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα».
Εφόσον είναι ήδη «Φίλος/Like» ή «Ακόλουθος» της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα» κάνει αίτημα μέλους για την «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”», αλλιώς απορρίπτεται.

Τα δικαιώματα φωτογραφιών, βίντεο και λοιπών μέσων ανήκουν στις πηγές που αναφέρονται.
Επιλέγοντας να γίνετε «Φίλοι» ή «Ακόλουθοι» της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα» ή «Μέλη» της «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”» συμφωνείτε όπως το ψηφιακό υλικό, που αποστέλλετε στην «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”» ή μέσω άλλου τρόπου αποστολής, μπορεί να βελτιωθεί από την Διαχείριση με ειδικές εφαρμογές, προκειμένου να εμφανίζεται ένα καλό αποτέλεσμα αυτού και ότι το προϊόν αυτό, που προκύπτει μετά την επεξεργασία, θα φέρει το υδατόσημο της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα» και θα ανήκει πλέον στο αποθετήριο της Σελίδας «Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα» ή/και σε αυτό της «Ομάδα Φίλων της Σελίδας “Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα ”».

Εδώ μπορείτε να αναρτήσετε, να δείτε και να σχολιάσετε παλιές φωτογραφίες, βίντεο και ηχητικά ντοκουμέντα από και για τον Βύρωνα. Επίσης αποσπάσματα από έγγραφα, βιβλία και άρθρα από εφημερίδες ή περιοδικά, σχετικά με το παρελθόν του Βύρωνα.
Το υλικό από τα προσωπικά σας αρχεία αποτελεί ανεκτίμητο θησαυρό για τη Σελίδα.

Παρακαλούμε τους φίλους μας να ανεβάζουν υλικό στην Ομάδα Φίλων της Σελίδας μας, που να μην έχει ξανά αναρτηθεί στη Σελίδα. Οι φωτογραφίες πρέπει να αφορούν την θεματολογία της Σελίδας και να αναγράφετε το περιεχόμενο της φωτογραφίας ( περιοχή, πρόσωπα, γεγονότα κλπ.).

Οι διαχειριστές έχουν το δικαίωμα να αφαιρούν αναρτημένες φωτογραφίες :

1) όταν είναι διπλές.

2) Όταν είναι άσχετες με το θέμα της Σελίδας.

3) Όταν η κατάσταση των φωτογραφιών ή το αποτέλεσμα της αντιγραφής είναι κακό (φωτογραφίες θολές, κουνημένες κ.λ.π.)

Εάν σκοπεύετε να αναδημοσιεύσετε στο διαδίκτυο φωτογραφίες που βρήκατε σ' αυτή τη Σελίδα ή στις Ομάδες, θα πρέπει να μεταφέρετε επακριβώς την λεζάντα (με το γνωστό copy & paste) και οπωσδήποτε το link το οποίο οδηγεί στην εκάστοτε φωτογραφία της συλλογής της Σελίδας ή των Ομάδων.
Ειδική προσοχή στις φωτογραφίες από προσωπικά αρχεία. Φερθείτε τους με σεβασμό.
Όσο κι αν το διαδίκτυο μοιάζει να μην έχει κανόνες δεοντολογίας, ευγένειας και τακτ -για ορισμένους χρήστες- δεν ισχύει για όλους αυτή η ωμή και σοκαριστική αντίληψη.
Για όσους λοιπόν δεν συμμερίζονται τις παραπάνω απόψεις μας, να τους υπενθυμίσουμε ότι οι φωτογραφίες, οι λεζάντες και οι σημειώσεις προστατεύονται από πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα και απαγορεύεται οποιαδήποτε χρήση τους ή ανάρτηση τους χωρίς την γραπτή συγκατάθεση των δημιουργών ή κατόχων του εκάστοτε αρχειακού υλικού.

Η Σελίδα και οι Ομάδες δεν είναι σε καμία περίπτωση χώρος για πολιτική κουβεντούλα, εξύβριση θεσμών και ανθρώπων, και προσωπικής αυτοπροβολής, επίδειξης πλούτου, καταγωγής, κοινωνικής θέσης, μόρφωσης.

Συμφωνώντας σε αυτούς τους κανόνες, παρέχετε την διαβεβαίωση ότι δεν θα δημοσιεύσετε κανένα μήνυμα που να είναι ανήθικο, χυδαίο, με σεξουαλικό περιεχόμενο, ρατσιστικό, απειλητικό, προσβλητικό για φυσικό πρόσωπο ή που να παραβιάζει τον νόμο.

Να σημειώσουμε ότι οι διαχειριστές της Σελίδας και των Ομάδων σε καμιά περίπτωση δεν ευθύνονται για το υλικό που αναρτούν τα μέλη τους, ειδικότερα σε ότι αφορά τυχόν πνευματικά δικαιώματα ή σήματα κατατεθέντα τρίτων.

Σε περίπτωση που θεωρείτε ότι κάποια φωτογραφία, βίντεο ή δημοσίευση θίγει κατοχυρωμένα εμπορικά σήματα, λογότυπα ή άλλα πνευματικά δικαιώματα, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας ώστε να αφαιρεθούν άμεσα.

Η ιδέα, η κατασκευή και το όνομα της Σελίδας «ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟ ΒΥΡΩΝΑ» και των Ομάδων «ΟΜΑΔΑ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ "ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟ ΒΥΡΩΝΑ"», «ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΒΥΡΩΝΑ» ανήκουν στον Michael G. Concept, structure & name of page «ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟ ΒΥΡΩΝΑ» and Groups «ΟΜΑΔΑ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ "ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟ ΒΥΡΩΝΑ"» and «ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΒΥΡΩΝΑ» belongs to Michael G.

🏛️ Όταν ο Βύρωνας ανακήρυξε τον Μεταξά «Επίτιμον Πρώτον Πολίτην».Και όμως… Συνέβη κι αυτό στον Βύρωνα.Στις αρχές Αυγούστ...
23/10/2026

🏛️ Όταν ο Βύρωνας ανακήρυξε τον Μεταξά «Επίτιμον Πρώτον Πολίτην».

Και όμως… Συνέβη κι αυτό στον Βύρωνα.
Στις αρχές Αυγούστου του 1937, έναν μόλις χρόνο μετά την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, ο Βύρωνας βρέθηκε στο επίκεντρο των πανηγυρικών εκδηλώσεων του καθεστώτος. Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Ακρόπολις» (6 Αυγούστου 1937), ο συνοικισμός σημαιοστολίστηκε, πραγματοποιήθηκαν επίσημες τελετές και έκτακτη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου, κατά την οποία ο Ιωάννης Μεταξάς ανακηρύχθηκε «Επίτιμος Πρώτος Πολίτης Βύρωνος».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι την απόφαση αυτή εισηγήθηκε και υπηρέτησε ο τότε δήμαρχος Νικόλαος Φραγκιάδης, ο πρώτος εκλεγμένος δήμαρχος του νεοσύστατου Δήμου Βύρωνος, προερχόμενος από τον προσφυγικό κόσμο των Μικρασιατών που είχαν δημιουργήσει και αναπτύξει τη νέα πόλη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Η ιστορία μάς καλεί να εξετάζουμε τα γεγονότα μέσα στο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον της εποχής τους. Είναι δύσκολο να παραβλέψει κανείς ότι η Ελλάδα βρισκόταν τότε υπό δικτατορικό καθεστώς, όπου ο φόβος, η λογοκρισία και η πολιτική καταπίεση επηρέαζαν κάθε πτυχή της δημόσιας ζωής. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ο πρώτος δήμαρχος που εξέλεξαν οι πρόσφυγες του Βύρωνα βρέθηκε να ανακηρύσσει έναν δικτάτορα ως επίσημο πρώτο πολίτη της πόλης. 🤔

Το γεγονός αυτό δεν μειώνει την προσφορά των πρωτοπόρων προσφύγων που έχτισαν τον Βύρωνα, αλλά αποτελεί μια χαρακτηριστική υπενθύμιση του τρόπου με τον οποίο τα αυταρχικά καθεστώτα επιχειρούν να εξασφαλίσουν δημόσιες δηλώσεις νομιμοφροσύνης από θεσμούς και τοπικές κοινωνίες.

📜 Μια μικρή, αλλά ιδιαίτερα αποκαλυπτική, σελίδα από την ιστορία του Βύρωνα, που μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τις αντιφάσεις και τις πιέσεις μιας δύσκολης εποχής.

📸Το δημοσίευμα της εφημερίδας δεν συνοδεύεται από κάποια σχετική φωτογραφία. Έτσι, για να αποδώσουμε οπτικά την ατμόσφαιρα της εποχής, δημιουργήσαμε μια σύνθεση με φωτογραφία του άρθρου της εφημερίδας και μιας φωτογραφίας του «επίσημου πρώτου πολίτη της πόλης μας».

📰Ακολουθεί αυτούσιο το δημοσίευμα της εφημερίδας :
«ΕΙΣ ΤΟΝ ΒΥΡΩΝΑ
Τὴν ἑσπέραν τῆς 3ης Αὐγούστου ἐγένετο ὁ σημαιοστολισμὸς εἰς ὁλόκληρον τὸν συνοικισμόν, προγράμματα καὶ προσκλητήρια φέϊ-βολὰν εἶχον γεμίσει τοὺς τοίχους καὶ τὰ καταστήματα. Τὴν 10ην μ. μ. τὸ δημοτικὸν συμβούλιον συνῆλθεν εἰς ἔκτακτον πανηγυρικὴν συνεδρίασιν καὶ ἀνεκήρυξε Α. Ε. ἀρχηγὸν κ. Ἰωάν. Μεταξὰν ἐπίτιμον πρῶτον πολίτην Βύρωνος. Εἰς τὴν συνεδρίασιν ὡμίλησε διὰ μακρῶν ὁ Δήμαρχος κ. Φραγκιάδης, ὁ πρόεδρος τοῦ συμβουλίου κ. Χατζησταύρου καὶ πολλοὶ ἄλλοι. Τὴν 4ην Αὐγούστου καὶ ὥραν 10 π. μ. ἐγένετο ἐν μὲσῳ ἐπισημόττητος ἡ δοξολογία εἰς τὸν Μητροπολιτικὸν ναὸν τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ὡμίλησαν ἐπίσης οἱ κ. κ. Κουκουλάκης, Καρναμπόπουλος, Χατζησταύρου, Ἀπαρτίδης καὶ ἄλλοι ».

📚Πηγή Τεκμηρίου : Εφημερίδα ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, 5η σελίδα του φύλλου της 6ης Αυγούστου 1937.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

📜 Τα «Αγαλματάκια» του Βύρωνα: ένα μνημείο που τίμησε τον μόχθο και γνώρισε την εγκατάλειψη. Στις 18 Μαΐου 1956, στην τό...
22/10/2026

📜 Τα «Αγαλματάκια» του Βύρωνα: ένα μνημείο που τίμησε τον μόχθο και γνώρισε την εγκατάλειψη.

Στις 18 Μαΐου 1956, στην τότε πλατεία Αναλήψεως του Βύρωνα, αποκαλύφθηκε ένα από τα πιο πρωτότυπα και τολμηρά μνημεία της μεταπολεμικής Αθήνας. Ήταν το περίφημο «Ηρώον της Εργασίας», ή αλλιώς το «Μνημείο της Δουλειάς», που οι Βυρωνιώτες αγάπησαν και γνώρισαν απλά ως τα «Αγαλματάκια». 🏗️👷‍♂️

Ο γλύπτης Κώστας Κλουβάτος δεν ακολούθησε τον συνηθισμένο δρόμο των ανδριάντων και των ηρώων που στέκουν ακίνητοι πάνω σε βάθρα. Δημιούργησε ένα «μνημείο με ζωντανή μιλιά», όπως εύστοχα το χαρακτήρισε η ποιήτρια και κριτικός τέχνης Ελένη Βακαλό. Ένα μνημείο αφιερωμένο όχι σε στρατηλάτες και βασιλιάδες, αλλά στον ανώνυμο εργάτη, στον άνθρωπο του μόχθου, στον πρόσφυγα που έχτισε ξανά τη ζωή του από τα ερείπια της Μικρασιατικής Καταστροφής. 🛠️🏠

Το εντυπωσιακό σύμπλεγμα αποτελούνταν από τρεις μπρούτζινες μορφές, έναν χτίστη, έναν μαραγκό και έναν σιδερά, τοποθετημένους πάνω σε διαφορετικά επίπεδα μιας συμβολικής οικοδομής. Γύρω τους αναπτύσσονταν σκαλωσιές, τοιχοδομές, φρίζες και πυλώνες, αποδίδοντας την ίδια τη διαδικασία της δημιουργίας. 🔨⚒️

Αναπόσπαστο μέρος του μνημείου ήταν και οι τέσσερις ανάγλυφες μπρούτζινες παραστάσεις με τους χαρακτηριστικούς τίτλους «Ευδαιμονία», «Καταστροφή», «Προσφυγιά» και «Αποκατάσταση». Μέσα από αυτές ξεδιπλωνόταν ολόκληρη η πορεία του Μικρασιατικού Ελληνισμού: από την ευημερία στις αλησμόνητες πατρίδες, στον ξεριζωμό και τελικά στην αναγέννηση μέσα στην Ελλάδα. 🕊️🏛️

Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τον Σμυρνιό ευεργέτη Μιχάλη Λάσκαρη, ο οποίος θέλησε να τιμήσει τόσο τον εργαζόμενο άνθρωπο όσο και τη μνήμη του δικού του πατέρα. Η επιγραφή που συνόδευε το μνημείο έγραφε:
«ΑΦΙΕΡΟΥΤΑΙ ΣΤΟΝ ΤΙΜΙΟ ΜΟΧΘΟ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΜΟΥ».
Κι όμως, αυτό το μοναδικό έργο τέχνης δεν έμελλε να έχει την τύχη που του άξιζε.
Κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας θεωρήθηκε από ορισμένους «ανεπιθύμητο» εξαιτίας του κοινωνικού και προσφυγικού συμβολισμού του. Απομακρύνθηκε από την πλατεία Αναλήψεως και οδηγήθηκε στην εγκατάλειψη. Οι τέσσερις ανάγλυφες μπρούτζινες παραστάσεις μεταφέρθηκαν σε δημοτικό χώρο και χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και ως δομικό υλικό για εγκαταστάσεις της καθαριότητας του Δήμου. 😔

Το 1974 η εφημερίδα «ΑΥΓΗ» κατήγγειλε δημόσια την καταστροφή μεγάλου μέρους του μνημείου, δημοσιεύοντας συγκλονιστικές φωτογραφίες από τις ζημιές που είχε υποστεί. Την ίδια στιγμή υπενθύμιζε ότι επρόκειτο για ένα έργο αφιερωμένο στους Μικρασιάτες πρόσφυγες και στον κόσμο της εργασίας, ένα έργο που θα έπρεπε να αποτελεί κόσμημα του Βύρωνα και όχι θύμα αδιαφορίας. 📰

Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, τα «Αγαλματάκια» ανασύρθηκαν από τις αποθήκες και μεταφέρθηκαν στο Άλσος της Αγίας Τριάδας. Όμως οι φθορές συνεχίστηκαν. Χάθηκαν εργαλεία, ακρωτηριάστηκαν τμήματα των μορφών και οι τέσσερις ιστορικές ανάγλυφες παραστάσεις χάθηκαν οριστικά. Μόνο φωτογραφίες διασώζουν πλέον την εικόνα τους. 📸

Tο σύμπλεγμα επανατοποθετήθηκε, οριστικά πια, στην Πλατεία Δ. Βαρουτίδη (πρώην Αναλήψεως).Οι καταστροφές βέβαια δεν αποκαταστάθηκαν και οι εντοιχισμένες τέσσερις ανάγλυφες παραστάσεις χάθηκαν οριστικά. Βρίσκεται εκεί, κουβαλώντας πάνω του όχι μόνο τη μνήμη των χαμένων πατρίδων και του εργατικού μόχθου, αλλά και τα σημάδια της δικής του περιπετειώδους διαδρομής μέσα στον χρόνο.
Τα «Αγαλματάκια» δεν είναι απλώς ένα γλυπτό σύνολο. Είναι ένα κομμάτι της ψυχής του Βύρωνα. Είναι η ιστορία των προσφύγων που δημιούργησαν ξανά τη ζωή τους. Είναι η ιστορία των ανθρώπων που έχτισαν σπίτια, γειτονιές και ελπίδες με τα χέρια τους. Και ίσως γι' αυτό εξακολουθούν να στέκουν εκεί, πληγωμένα αλλά όρθια, θυμίζοντάς μας ότι η μνήμη δεν γκρεμίζεται. ❤️🏛️

Ακολουθούν αυτούσια τα κείμενα των σχετικών άρθρων των εφημερίδων ΕΛΕΥΕΘΕΡΙΑ και Η ΑΥΓΗ :

📚Πηγή Τεκμηρίου : ΤΟ ΗΡΩΟΝ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, 2η σελίδα του φύλλου της 08.06.1956.
«Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΚΙΝΗΣΙΣ
ΤΟ ΗΡΩΟΝ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΕΝΑ ΜΝΗΜΕΙΟ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΒΥΡΩΝΟΣ.
Στον τόπο μας τα μνημεία δεν αφθονούν, θα μπορούσαμε μάλιστα να πούμε πώς είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Πράγματι, ἂν εἶχαμε τὴν περιέργεια να περιεργαστούμε λίγο την πολιτεία μας, θα διαπιστώναμε πως ἂν εξαιρέσουμε το χώρο του Ζαππείου, τη λεωφόρο των Ηρώων στο Πάρκο, το συγκρότημα Βιβλιοθήκη Πανεπιστήμιο – Ακαδημία καὶ ἐλάχιστες πλατείες, σχεδόν πουθενὰ ἀλλοῦ στὴν Αθήνα δὲ θὰ μπορέσουμε να συναντήσουμε έστω καὶ τὸ παραμικρό ἀγαλματάκι, ἐκτὸς βέβαια ἀπὸ… τὸ Α ́ Νεκροταφείο!... Αν επιμέναμε να μάθουμε καὶ τὰ ὀνόματα των καλλιτεχνών που δημιούργησαν τὰ ἔργα αυτά θα διαπιστώναμε επίσης πώς τά περισσότερα έχουν γίνει ἀπὸ τοὺς πρώτους γλύπτες της βασιλείας του Γεωργίου Α ́. Οι διαπιστώσεις αυτές είναι θλιβερές, γιατί αυτοί που κυβερνούν μια χώρα με τέτοια περίλαμπρη γλυπτική παράδοση, θα έπρεπε νὰ εἶχαν συναισθανθῆ πώς φέρνουν και ορισμένες ευθύνες. Ανεξάρτητα ἀπὸ τὴν έλλειψη αισθητικής καλλιέπειας που δείχνει ή σχεδόν ἀνυπαρξία γλυπτών σὲ μιὰ ὁλόκληρη πόλη. Η γύμνια αυτή δίνει επίσης τη σφαλερή εντύπωση πὼς δὲν ὑπάρχει νεοελληνική γλυπτική. Και θέλω να γίνω πιστευτός, πώς ή παρατήρηση δεν είναι δική μου, ἀλλὰ ξένου συναδέλφου που επισκέφθηκε τελευταία τὸν τόπο μας. Μέσα στις τεράστιες δαπάνες που γίνονται γιὰ τὴν ὁδοποιία καὶ τὴ διαμόρφωση ώρισμένων χώρων της πρωτεύουσας, διερωτώμαι γιατί ὥς τώρα κανένα σοφό μυαλὸ ἀπ' αὐτά ποὺ ἐκπονοῦν τὰ σχέδια δὲ σκέφτηκε να περικόψη ένα ελάχιστο ποσοστό (θὰ ἀρκοῦσαν 2-3.000) για να στηθούν και μερικά αγάλματα που θα στόλιζαν τους γυμνούς χώρους καὶ θὰ ἔδιναν, ἂν μή τι άλλο, κάποια ξεκούραση και χαρά στο μάτι. Με τον τρόπον αὐτόν θα υπήρχε ή δυνατότητα ν' αναπτυχθοῦν καὶ νὰ ζήσουν οι περισσότεροι γλύπτες μας καὶ νὰ δημιουργήσουν έργα για ζωντανοὺς καὶ ὄχι μονάχα για πεθαμένους, ὅπως γίνεται ως τώρα. Θὰ εἶχα ἀκόμα πολλὰ νὰ προσθέσω στο κεφάλαιο αὐτὸ καὶ γιὰ τὴν εὐθύνη που φέρουν επίσης οι τωρινοί μας οικοδόμοι.
Ελπίζω όμως νὰ ἐπανέλθω στο ζωτικό αυτό ζήτημα πολύ σύντομα,
Στις σκέψεις αὐτὲς μὲ ὡδήγησε μια εργασία που έχει επιτελεσθή χωρίς πολύ θόρυβο και δίχως τυμπανοκρουσίες. Είναι ένα απέριττο μνημείο, ένα πραγματικό μνημείο, που έχει στηθῆ σὲ μιὰ μικρή πλατεία στο συνοικισμὸ τοῦ Βύρωνα. Όχι βέβαια με καμμιά κρατική πρωτοβουλία. Ένας ἁπλός άνθρωπος, ἕνας ἀπὸ τοὺς πολλούς ξενητεμένους Έλληνες που ζούν χρόνια τώρα στην Αμερική, συνέλαβε την ίδέα. Ο Μιχάλης Λάσκαρις γυρίζοντας στον τόπο του θέλησε νὰ τιμήση τη μνήμη του πατέρα του όχι στήνοντας ἕνα ἐπιτάφιο μνημείο, μὰ ἕνα ἔργο που θα θύμιζε στα μάτια του κόσμου το μόχθο της δουλειάς. Γιατί ὁ πατέρας του, μετά ἀπὸ τὴ μικρασιατική καταστροφή, σὰν ἐργάτης ξανάρχισε τη ζωή του κ' έκτισε εκεί στο Βύρωνα ολόκληρη συνοικία. Το μνημείο συνεπώς που θα ορθωνόταν έπρεπε να είναι ένας ζωντανός ύμνος γιὰ τοὺς ἄγνωστους εκείνους που συμβάλλουν στο χτίσιμο τῆς ἑστίας τοῦ ἀνθρώπου, συγχρόνως όμως να θυμίζη και την τραγωδία μιας ολόκληρης γενιάς που ξεριζωμένη ἀπὸ τὰ χώματά της, ήρθε στην Ελλάδα και της έδωσε μαζί με την αγάπη της καινούργιο αίμα.
Ένας νεαρός καλλιτέχνης, ο Κώστας Κλουβάτος, ανέλαβε τη δύσκολη μεταφορά τῆς ἰδέας σε γλυπτική πραγματικότητα. Και κατώρθωσε - παρ' όλες τις λεπτομερειακές αδυναμίες που μπορεί να παρουσιάζη ένα τέτοιο σύνολο – να ξεφύγη ἀπὸ τὰ συνηθισμένα, ανιαρά ταφικά μνημεία καὶ νὰ δώση ένα πρωτότυπο έργο. Τα προβλήματα που είχε ν' αντιμετωπίση ήταν πολύπλοκα. Εφόσον δὲν ἐπρόκειτο ν' ακολουθήση την καθιερωμένη αντίληψη του μετωπικού ή περίοπτου στατικού πάντως μνημείου, ἀλλὰ νὰ δώση την αναπαράσταση της ζωής και ειδικά ένα συγκεκριμένο θέμα διάφορες φάσεις ἀπὸ τὴν ἀνοικοδόμηση ἑνὸς σπιτιοῦ, ἔπρεπε νὰ διαλέξη γιὰ τὶς φιγούρες στάσεις σε κίνηση, συγχρόνως όμως νὰ ἀποφύγη καὶ τὴ συγκέντρωσή τους. Η διαμόρφωση του χώρου, εξάλλου, έπρεπε νὰ εἶναι τέτοια ώστε να μπορή με ευχέρεια και κάποια οικειότητα νὰ τὸ πλησιάζη κανείς, νὰ εἶναι ορατὸ ἀπ' ὅλες τις πλευρές και νὰ μὴ μειώνεται ἡ ἀξία του απ' όποιοδήποτε μέρος της πλατείας κι' ἂν τὸ κυττάζωμε. Συγχρόνως έπρεπε σ' ὅλη αὐτὴ εἰκόνα, ποὺ ξεκινοῦσε ἀπὸ τὴν πιὸ ἄμεση πραγματικότητα, να ἀναχθῆ σὲ ιδέα, σε σύμβολο.
Ο νεαρός γλύπτης προσπάθησε να αντιμετωπίση τὰ πολλαπλά αυτά προβλήματα με διάφορες λύσεις, κατά κανόνα επιτυχείς, μερικές φορές λιγώτερο πετυχημένες. Διαρρύθμισε το χώρο της πλατείας σηκώνοντας ένα μεγάλο μέρος τῆς ἐπιφάνειάς της, ώστε να σχηματίζη ένα φυσικό πλακόστρωτο βάθρο. Στη μέση περίπου του βάθρου αὐτοῦ, τοποθέτησε μέσα σε ένα άνετο τριγωνικό χώρο τα διάφορα στοιχεία γλυπτικά καὶ ἀρχιτεκτονικά που συγκροτούν το μνημείο: στις τρεῖς γωνιές ἕνα χτίστη, ἕνα σιδερά κ ̓ ἕνα μαραγκό στη μια πλευρά. Ένα αρχινισμένο τοίχο που φέρει τέσσερις ἀνάγλυφες παραστάσεις και συνεχίζεται μὲ μιὰ πόρτα, σε δυο άλλες πλευρές συνδέονται μὲ τὴν πρώτη μὲ μιὰ σκαλωσιά. Το σύνολο δημιουργεί, μὲ ὡρισμένες νοητές προεκτάσεις, ένα πυραμιδοειδές σχήμα.
Η σύλληψη της Ιδέας αὐτῆς έχει κάτι το μεγαλειώδες. γιατί έγινε μια πρωτότυπη προσπάθεια ὥστε τὸ μνημειακό στοιχείο να λάβη μια προέκταση σε επιφάνεια καὶ νὰ σπάση συγχρόνως ή στατικότητα με την κίνηση που δημιουργούν οι στάσεις των εργατῶν καὶ τὸ παιγνίδισμα του κενού χώρου ή της σκαλωσιάς μὲ τὸ χτισμένο μέρος. Συγχρόνως, το μνημείο γίνεται πιο προσιτό, πιο οἰκεῖο. Ψυχολογικὰ δὲν ὑπάρχει απόσταση ανάμεσα στο θεατή καὶ τὸν πλαστικό κόσμο του γλύπτη. ἀλλὰ καὶ ἡ διάταξη είναι τέτοια ώστε να μπορή κανείς άνετα να κυκλοφορά «μέσα» στο μνημεῖο καὶ νὰ παρακολουθή, θα έλεγα, τη δουλειά του κάθε εργάτη.
Οι τρεις χάλκινες φιγούρες, γερές και καλοστημένες. Έχουν αποδοθή με απλοποιημένες φόρμες, τονίζοντας κυρίως τα χέρια που δουλεύουν και τα πόδια που στηλώνονται. Το ανάγλυφο, που κοσμεί σε σχήμα ορίζας το ένα μέρος του τοίχου, διηγείται σε τέσσερις συνεχόμενες εικόνες, την ξέννοιαστη ζωή στη Μικρασία, τὸ δράμα της καταστροφής και της προσφυγιάς καὶ τὴν ἀνοικοδόμηση και έγκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα. Είναι άξια κάθε επαίνου ή προσπάθεια του Κλουβάτου που με τόση αγάπη, σκέψη καὶ καλλιτεχνική αντίληψη μπόρεσε να διεκπεραίωση το δύσκολο και επίπονο αυτό έργο. Είναι όμως άξιος θαυμασμού καὶ εὐγνωμοσύνης ὁ Μιχ. Λάσκαρις, που χάρισε στον τόπο μας ένα τέτοιο μνημείο. Ας ευχηθούμε ή τέτοια γεναιόδωρη χειρονομία να χρησιμεύση σὰν παράδειγμα καὶ νὰ βρῆ μιμητές, γιατί πράξεις με τέτοια πνοή, δεν ἐξυψώνουν μονάχα αὐτὸν ποὺ τις πραγματοποιεῖ, ἀλλὰ δίνουν θάρρος και στους συνανθρώπους του.
ΤΩΝΗΣ Π. ΣΠΗΤΕΡΗΣ».

📚Πηγή Τεκμηρίου : ΞΗΛΩΣΑΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΛΟΥΒΑΤΟΥ. Εφημερίδα Η ΑΥΓΗ, 2η σελίδα του φύλλου της 24.10.1974.
«ΚΑΙ ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ «ΕΙΡΗΝΗΣ» ΤΟΥ ΜΑΚΡΗ ΚΑΙ ΤΟΥ «ΕΠΙΤΑΦΙΟΥ» ΤΟΥ ΤΑΣΣΟΥ
Ξήλωσαν μικρασιατικό μνημεῖο τοῦ Κλουβάτου!
ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ
ΣΤΗ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΒΥΡΩΝΑ.
ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ απόφασης 311)1970 το Δημοτικό Συμβούλιο του Βύρωνα, μὲ τὸν διορισμένο δήμαρχο Χριστόφορο Λιάσκα καὶ τὸν ἀντιδήμαρχο Γρυλλάκη Μανούσο, ξήλωσε ἀπ' τὴν πλατεία Αναλήψεως τοῦ συνοικισμοῦ Βύρωνα το Μνημεῖο ποὺ ἔστεκε ἐκεῖ ἀπὸ τὸ 1955 καὶ ποὺ ἦταν ἀφιερωμένο στους Μικρασιάτες πρόσφυγες.
ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ έφτιαξε ο γλύπτης Κώστας Κλουβάτος μὲ δαπάνες τοῦ Ἑλληνοαμερικανού γουνέμπορου στο Σικάγο Κλήμη Λάσκαρη απ' τη Σμύρνη. Αποτελούσε σύνθεση από τρία χάλκινα αγάλματα ἕνα Σιδηρουργό, ἕνα Ξυλουργό, ἕνα Κτίστη καὶ ἀπὸ τέσσερεις παραστάσεις ἀναγλύφες ποὺ ἀπεικόνιζαν τη δραστηριότητα του Ελληνισμοῦ τῆς Μικράς Ασίας πρὶν ἀπὸ τὴν καταστροφή, σε συνέχεια τὰ πάθη τους, το διώξιμό τους, την καταστροφή τους, τον ερχομό τους ύστερα στην Ελλάδα καὶ τὴν ἐγκατάστασή τους. Πίσω από τα ἀγάλματα καὶ τὰ ἀνάγλυφα υπήρχε μια σκαλωσιά από σφυρήλατο καὶ τόξα καὶ σὲ μάρμαρο ἐπάνω γραμμένοι οι ωραίοι στίχοι τοῦ Παλαμᾶ:
Καὶ τῶν Πατρίδων ἡ ψυχὴ είμαστε ἐμεῖς πού ζούμε
Ἐμεῖς ποὺ ἀναπολούμε
Η απόφαση για το ξήλωμα στηρίστηκε (;) σε ένα υπόμνημα
ὁρισμένων κατοίκων της περιοχῆς. που ζητούσαν να μεταφερθεῖ ἀλλοῦ τὸ μνημεῖο. Διότι ἀπὸ τὸ μνημείο... εμποδιζόταν η κοινωνική τους επαφή, ἡ ψυχαγωγία τους καὶ τὰ παιδιά τους δεν μπορούσαν να παίξουν. Τὸ ὑπόμνημα αυτὸ ὁ κ. Γρυλλάκης εύρε δικαιότατο ''ομοφώνως'', μὲ ἄλλους ἐννέα συμβούλους του Δήμου. Και η Νομαρχία Αττικής μὲ ἀριθμὸ ἀπό φάσης 58508 /69 ενέκρινε την εἰσήγηση του Δήμου γιὰ τὸ ξήλωμα καὶ μὲ σκοπὸ νὰ ἐξωραΐστεί ἡ πλατεία καὶ νὰ γίνει επέκταση λεωφορειακής γραμμής. Η πλατεία βέβαια καταστράφηκε, στο μέρος ποὺ ἦταν τὸ μνημεῖο, λεωφορειακή γραμμή δὲν ἔγινε καὶ ἄλλο υπόμνημα ἀπὸ τοὺς κατοίκους δὲν προέκυψε... Είτε γιατὶ ἡ πλατεία δὲν ἐξωραΐστηκε, εἴτε γιατί δὲν ἔγινε λεωφορειακὴ γραμμή... Η πρωτοβουλία τῶν κατοίκων φαίνεται σταμάτησε ως τὴν καταστροφή... Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ποὺ συστήθηκε ἀπ ̓ τὸ ὑπουργεῖο Εσωτερικῶν μὲ ἀριθμὸ ἀπό φασης 1313)13/2/70 γιὰ τὴν διαμόρφωση τῆς πλατείας, ἡ ὁποία απαρτιζόταν ἀπὸ τοὺς κ.κ. Ευάγγελο Καλκετενίδη προϊστάμένο τεχνικῆς ὑπηρεσίας, ̓Ανδρέα Βρεττό ἀρχιτέκτονα της Νομάρχίας Αττικής, Νικόλαο Περαντινό γλύπτη διευθυντή Αρχαιολογικού Μουσείου ̓Αθηνῶν καὶ Γεώργιο Ματαράγκα ἐκπρόσωπο του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, σταμάτησε φαίνεται κι' αύτὴ ὡς τὴν μεταφορά...
Στα 1955 ὁ τότε δήμαρχος τοῦ Βύρωνα Άγγελος Κωνσταντιλιέρης διάβασε στο Συμβούλιο μια ἐπιστολὴ τῆς Ελένης Γκέκα, θυγατέρας τοῦ Κλήμη Λάσκαρι στὴν ὁποία ἔλεγε πώς ὁ πατέρας της δωρίζει στο Δήμο Βύρωνα μνημείο για τους Μικρασιάτες. Καὶ πῶς στὴν περίπτωση που ο Δήμος μιὰ μέρα θελήσει την κατεδάφιση του μνημείου ἢ τὴν πομάκρυνσή του ἀπὸ τὴν πλατεία ̓Αναλήψεως, αὐτὸ θὰ θεωρηθεῖ παράβαση τοῦ ὅρου τῆς δωρεάς και τὸ μνημεῖο ἐπιστρέφεται στὸν δωρητή.
Το μνημείο βέβαια κατεδαφήστηκε πρὶν ἀπὸ τρία χρόνια περίπου καὶ μεταφέρθηκε, ένα μέρος αὐτοῦ, σὲ ἄλλο τόπο, στὸ ἀλσύλιο της Αγίας Τριάδας που παραμένει ἀκόμα αδιαμόρφωτο για νὰ δοθεῖ στοὺς Βυρωνιώτες. Και στὸν δωρητὴ στάλθηκε μιὰ ἐπιστολὴ «γνωστοποίησις» 20.1.71 και ἀπ' ὅ,τι με πληροφόρησε ή κόρη του ὁ πατέρας της καταφθάνει προσεχῶς στὴν ̓Αθήνα καὶ θὰ διαμαρτυρηθεί στο Δήμο γιὰ τὴν καταστροφὴ καὶ ἱεροσυλία που έγινε στην δωρεά του καὶ γιὰ την παράβαση τῶν ὅρων τοῦ συμβολέου τῆς δωρεάς. Τα τρία ἀγάλματα ὁ κτίστης, ὁ σιδηρουργός, ὁ μαραγκός, ξηλώθηκαν ἀπ' τις μαρμάρινες βάσεις τους και κυριολεκτικά φυτεύτηκαν όπως διακρίνεται και στις φωτογραφίες, μέσα στο τσιμέντο, καὶ φυλακίστηκαν στὸ συρματοπλεγμένο καὶ μια μαντρογυρισμένο αλσύλλιο. Οἱ ἀνάγλυφες παραστάσεις καὶ ἡ σκαλωσιὰ ἀποθηκεύτηκαν (;) στο γκαράζ όπως μᾶς εἶπαν τοῦ Δήμου. Σε ποια κατάσταση κανεὶς δὲν γνωρίζει. Γιὰ τὰ ἀγάλματα υπάρχουν οι φωτογραφίες. Καὶ τώρα ἕνα μέρος ἀπὸ τὸ σκεπτικό τῆς ἀπόφασης, χωρίς σχόλια...
«Η όλη σκηνογραφική διάταξης τῶν συνθετικών στοιχείων τοῦ καλλιτεχνικού έργου καλύπτει ολόκληρον τὴν ὠφέλιμον ἐπιφάνειαν τῆς πλατείας, ἀποκλείουσα οὕτω πᾶσαν ἐλευθέραν λειτουργίαν ταύτης. Ήτοι της κοινωνικής επαφῆς τῶν κατοίκων, τῆς ψυχαγωγικῆς ἀποστολῆς καὶ τῆς δυνατότητος πρὸς παιδιάς. Γενικώτερον ἡ ἐπιτροπή παρατηρεί ότι, λόγω τῆς ἀλλαγῆς ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὴν χωροταξίαν τῆς πλατείας διὰ τῆς ἐμφανίσεως πολυορόφων κτισμάτων πέριξ ταύτης ἡ ὅλη σκηνογραφική σύνθεσις εὑρίσκεται ἐκτὸς κλίματος του περιβάλλοντος χώρου καὶ ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν διαμορφωθείσαν νέαν πολεοδομικὴν ἀρχιτεκτονικήν του τόπου».
Αὐτὰ καὶ μερικὰ ἀκόμα. Όταν πρὶν ἀπὸ 24 χρόνια έπεσε στην αντίληψή μου το ξήλωμα καὶ ἡ καταστροφή αυτού του άξιου καλλιτεχνικοῦ ἔργου και πήγα να ρωτήσω στο Δήμο γιατί, και κανεὶς δὲν ἤξερε νὰ μοῦ ἀπαντήσει ἀνέλαβαν νὰ μοῦ ἀπαντήσουν οι τοίχοι... του Δημαρχείου: «ΕΧΕ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙ ΚΑ ΧΕΡΙΑ».
Καὶ σὲ μιὰ κορνίζα:
Απρίλη ελευθερωτή, θεμελιωτή
Ειρηνευτή, νεεοπαναστάτη.
Η άγιά σου 21 σου εἶναι Θεοδοσμένη.
Η Θεία Δίκη. Ώ θείε Απρίλη, ̓Αξίωσες Σωτήρες τα ηρωικά παιδιά σου.

Καὶ σὲ ἄλλη κορνίζει επίσης:
'Οταν ὑπομένης πᾶσαν ἀταξίαν, πᾶσαν ἀνωμαλίαν, πᾶσαν ἀπροσεξίαν, εἰς τόπον καὶ χρόνον, πᾶσαν ἐνόχλησιν, αὐτὸ εἶναι ΝΙΚΗ.
Εκ της Πνευματικής υποθήκης τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως τῶν Ελλήνων Γεωργίου Β ́.
(Κωνσταντίνε, γιατί αργείς Βρὲ παιδί μου ναρθείς;).

Υ.Γ.: Δὲν ξέρω, ἀλλὰ λέτε νὰ ὑπῆρξε στὴν ἑπταετία γενική εντολή «ξηλώστε καὶ σπάστε ὅλα τὰ ἄξια ἔργα τέχνης; Καὶ ἀφήστε μονάχα τὸν Ιωάννη Μεταξᾶ;». Τούτη ή περίπτωση είναι η τρίτη κατά σειρά που γράφεται στην «ΑΥΓΗ» καὶ ἀπ ̓ ὅ,τι πληροφορούμαι κι' ἄλλες ἐφημερίδες θὰ ἀποκαλύψουν κα ἄλλες καταστροφές.
ΜΗΤΣΟΣ ΚΑΣΟΛΑΣ»

📚Πηγή Τεκμηρίων :
• ΤΟ ΗΡΩΟΝ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, 2η σελίδα του φύλλου της 08.06.1956.
• ΞΗΛΩΣΑΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΛΟΥΒΑΤΟΥ. Εφημερίδα Η ΑΥΓΗ, 2η σελίδα του φύλλου της 24.10.1974.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

📜 Βύρωνας 1925: Η πόλη των προσφύγων που άνθισε στις πλαγιές του Υμηττού.📰 Ξεφυλλίζοντας τις κιτρινισμένες σελίδες του Ε...
18/10/2026

📜 Βύρωνας 1925: Η πόλη των προσφύγων που άνθισε στις πλαγιές του Υμηττού.

📰 Ξεφυλλίζοντας τις κιτρινισμένες σελίδες του Ελεύθερου Λόγου της 8ης Νοεμβρίου 1925, συναντάμε ένα μοναδικό οδοιπορικό στο Παγκράτι και τους προσφυγικούς συνοικισμούς.

Αν και ο συντάκτης ξεκινά από το Παγκράτι, τη «νέα πόλη» των 70.000 κατοίκων με τα καταστήματα, τα εστιατόρια, τα θέατρα και τη ζωντανή κοινωνική ζωή, η ματιά του στέκεται με ιδιαίτερη συγκίνηση στον Βύρωνα. ❤️

Εκεί, μόλις τρία χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, έχουν εγκατασταθεί περίπου 20.000 πρόσφυγες. Ο δημοσιογράφος αντικρίζει μια πραγματική κοσμοπλημμύρα. Οι δρόμοι είναι γεμάτοι ζωή, οι αγορές σφύζουν από κίνηση και τα καταστήματα εντυπωσιάζουν για την καθαριότητα και την οργάνωσή τους. 🛍️☕🍰

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στις προσφυγοπούλες του Βύρωνα. Κορίτσια που έφτασαν από τη Σμύρνη έχοντας χάσει τα πάντα, αλλά με αξιοπρέπεια και δύναμη ψυχής αγωνίζονται να σταθούν ξανά στα πόδια τους. Άλλες με τη βελόνα, άλλες στη γραφομηχανή, όλες με το ίδιο πείσμα για επιβίωση και προκοπή. ✨🧵⌨️

Ο Βύρωνας του 1925 δεν είναι απλώς ένας προσφυγικός συνοικισμός. Είναι μια κοινότητα που ξαναχτίζεται από την αρχή. Με τα μπακάλικα, τα καφενεία, τα ζαχαροπλαστεία, τις μπυραρίες, τα χοροδιδασκαλεία και τη θρυλική «Ριβιέρα», γίνεται τόπος συνάντησης, ψυχαγωγίας και ελπίδας. 🎶💃🏽🏘️

Κι όμως, πίσω από τα γλέντια και τους χορούς, ο συντάκτης διακρίνει κάτι βαθύτερο: τη νοσταλγία. Στα πρόσωπα των ανθρώπων βλέπει την ανάμνηση των χαμένων πατρίδων, των μικρασιατικών ακρογιαλιών που άφησαν πίσω τους και δεν ελπίζουν να ξαναδούν. 🌊💔

Η πιο συγκλονιστική εικόνα έρχεται στο τέλος του άρθρου. Από ψηλά, καθώς πέφτει το σκοτάδι, τα προσφυγικά σπίτια και οι σκηνές των αστέγων μοιάζουν στον δημοσιογράφο με τσακισμένα καράβια που, χτυπημένα από τη φουρτούνα, ξέβρασε η μοίρα στους πρόποδες του Υμηττού. 🚢⛰️

Και όμως, μέσα από αυτά τα «τσακισμένα καράβια», γεννήθηκε ο Βύρωνας που γνωρίζουμε σήμερα. Μια πόλη χτισμένη από ανθρώπους που έχασαν την πατρίδα τους, αλλά δεν έχασαν ποτέ την αξιοπρέπειά τους, την εργατικότητά τους και την πίστη τους στη ζωή. 🌿🕊️

🚢Την ανάρτησή μας κοσμεί το σκίτσο της δημοσίευσης, εμπνευσμένο από τον επίλογο του άρθρου :
«…Ἀπὸ ἐδῶ ψηλὰ φαίνεται ἡ θάλασσα. Καθὼς σκοτεινιάζει οἱ σταχτιὲς στέγες τῶν προχείρων αὐτῶν σπιτιῶν τοῦ συνοικισμοῦ, μαζὶ μὲ κάτι τσαντήρια σπαρμένα ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, ὅπου κάθονται ἀκόμη οἱ ἄστεγοι, μοῦ κάνουν ἐντύπωσι καραβιῶν, ποὺ ξεκίνησαν ἀπὸ κάπου μακρυά, ἀπὸ μερικὰ ἄλλα ἀκρογιάλια καὶ δαρμένα ἀπὸ τὴ φουρτούνα, ἐπέσαν ἐδῶ τσακισμένα, ἄραξαν ἢ μᾶλλον ἐξώκειλαν στὰ πόδια τοῦ θείου Ὑμηττοῦ».

Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο της δημοσίευσης :
«ΠΕΝΙΕΣ ΚΑΙ ΣΚΙΤΣΑ
ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΣ
Τὸ Παγκράτι καὶ οἱ συνοικισμοί.- Ὁ Μικρασιατικὸς πολιτισμός.
Ἐλᾶτε νὰ πάρουμε τὸ αὐτοκίνητο τῆς συγκοινωνίας νὰ πᾶμε στὸ Παγκράτι. Ἑβδομῆντα χιλιάδες κάτοικοι! ἀπίστευτο. Ὅσους δηλαδὴ εἶχε ἀπάνω κάτω ὅλη ἡ Ἀθήνα ἐπὶ τῆς δευτέρας Βασιλείας. Ἂν ρωτᾶτε πόσους κατοίκους εἶχε ἡ Ἀθήνα ἐπὶ Ὄθωνος; οὔτε σαράντα χιλιάδες.
Περνᾶμε τὴν γέφυρα τοῦ Ἰλισσοῦ καὶ εὑρισκόμεθα de l'autre coté de l'eau, ἀπὸ τὰ ἄλλο μέρος τοῦ νεροῦ, εἰς τὴν ἄλλην ὄχθην, ὅπου τὸ περίφημον Βατραχονήσι, διὰ τὰς ὡραίας τοῦ ὁποίου ἡ λαϊκὴ Μοῦσα ἐνεπνεύσθη τὸ γνωστὸ παλαιὸ τραγούδι:
Πᾶρε μὲ Ἀντριάνα μου,
νὰ σὲ βοηθῶ στὴν πλύσι
καὶ νὰ σοῦ κουβαλῶ νερό
ἀπ' τὸ Βατραχονήσι.
Ὅσω ὅμως προχωροῦμε βλέπουμε ὄχι πειὰ σπίτια, μὰ παλάτια ὁλόκληρα, μαγαζιὰ πολυτελείας καὶ ὅ,τι θέλεις. Μία νέα πόλις. Εἰς τὸ τέρμα του τρὰμ μπύρες καὶ ρεστωρὰν πολυτελέστατα. Βαφεῖα -σὲ ὅλη τὴν Ἀθήνα πρὸ δέκα ἐτῶν ὑπῆρχε μόνον ἕνα βαφεῖο - καὶ ὅ,τι μπορεῖς νὰ φαντασθῆς πὼς ἔχει μία πόλις. Τὸ καλοκαίρι θέατρο καὶ τώρα τὸ χειμῶνα κινηματογράφο. Χοροδιδασκαλεία δὲ ὅσα θέλεις.

Βλέπομεν εἰς ἕνα ὡς εἶδος περιβολάκι ρεστωρὰν καὶ ἀρκετὸ κόσμο μία δὲ ἐπιγραφὴ: «Ἐδῶ ὑπάρχει ρετσίνα Μεσογείων». Τὸ Ἀττικὸν αὐτὸ ποτὸν μᾶς τραβάει καὶ καθόμαστε. Ἔχει ἕνα κοκκινέλι ἔκτακτο. Ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν αὐτοῦ διάφοροι μπεκρῆδες τῆς γειτονιᾶς τραγουδᾶνε μὲ κιθάρες. Ψάλλουν τὰ προσόντα τῶν θηλυκῶν τῆς γειτονιᾶς.
Εἰς τὸ Παγκράτι ὅλες
τρελλὲς καὶ κουτσομπόλες
Εἶνε Κυριακὴ καὶ τὸ ἴδιο γίνεται καὶ σ' ὅλα τὰ πλαγινὰ μαγαζιά. Ὅλο τὸ Παγκράτι γλεντάει καὶ τραγουδάει, Ὄξω φτώχεια!

Ἂς προχωρήσωμεν ὅμως καὶ πρὸς τὸν συνοικισμὸν τοῦ Βύρωνος, ὅπου ἐγκαταστάθησαν περίπου εἴκοσι χιλιάδες πρόσφυγες. Τί εἶνε αὐτό; Τί κοσμοπλημμύρα! Εἰς συνοικισμὸν εὑρισκόμεθα ἢ εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου εἰς ἡμέρας Ἀπόκρεω; Συνοικισμὸς εἶνε ἐδῶ προσφύγων ἢ Ντωβὶλ ὅπου οἱ κυρίες ἐπιδεικνύουν τὶς τουαλέττες των; Τὰ κακόμοιρα τὰ κορίτσια, ἦρθαν μὲ τὸ πουκάμισο ἀπὸ τὴ Σμύρνη καὶ τώρα μὲ τὴ δουλειά τους ἄλλη μὲ τὴ βελόνα, ἄλλη μὲ τὴ γραφομηχανὴ κλπ. πολεμᾶνε νὰ ζήσουν καὶ νὰ κρατήσουν καὶ ἀξιοπρέπεια. Νοικοκυροκόριτσα βλέπεις, καλομαθημένα. Μιὰ παροιμία λέει: «Καὶ τὰ δαχτυλίδια νὰ πέσουν, μένουν στὰ δάχτυλα τὰ σημάδια».
Ἂς προχωρήσωμεν ὅμως πρὸς τὴν Ἀγοράν. Ἄλλη ἔκπληξις μᾶς περιμένει. Τί μπακάλικα καὶ μανάβικα εἶνε αὐτὰ ποὺ τίποτα δὲ λείπει! Τί ἄλλα παντὸς εἴδους μαγαζιά, καφενεῖα, ζαχαροπλαστεῖα, μπυραρίες καὶ ὅ,τι ἄλλο βάλει ὁ νοῦς σου. Καὶ τί καθαρὰ ὅλα καὶ σερβίρισμα τέλειον. Ἂς ἔρθουν ἐδῶ οἱ καταστηματάρχες της πρωτευούσης γιὰ νὰ μάθουν λίγο πολιτισμό!
Κόσμος πολὺς σὰν σὲ πανηγύρι σ ὅλα αὐτὰ τὰ μαγαζιά. Γλεντάει τὴν Κυριακὴ τοῦ γιατί αὔριο πάλι ἀρχίζει τὸ μαγκανοπήγαδο, ἡ καθημερινὴ δουλειά.

Πόσα ντάνσιγκ καὶ χοροδιδασκαλεία νομίζεται πὼς ἔχει ὁ συνοικισμός; Τρία παρακαλῶ, χωρὶς νὰ λογαριάσουμε καὶ τὴ Ριβιέρα, ἕνα κέντρον ἀπάνω στὸ ψήλωμα τοῦ λόφου, ἔξω ἀπὸ τὸ συνοικισμό, ὅπου τὸ καλοκαίρι πήγαιναν τοῦ κόσμου τ' αὐτοκίνητα καὶ γινόταν κίνησις μεγάλη.
Μά ἂς προχωρήσουμε τέλος πάντων νὰ δοῦμε τὰ εἶνε καὶ αὐτὴ ἡ ξακουστὴ Ριβιέρα, ὅπου τὸ καλοκαίρι πήγαιναν οἱ Ἀθηναῖοι γιὰ νὰ δοῦν τὶς κόρες τῆς Ἰωνίας νὰ χορεύουν.
Στὸ ὕψωμα ἀπάνω μιὰ ταράτσα ὅπου μπορεῖ νὰ γὶνῃ χορὸς τὸ καλοκαίρι καὶ μιὰ ἀρκετὰ μεγάλη σάλα. Κάνει ἀρκετὴ ψυχρίτσα γιατί εἶνε καὶ ψηλὸ καὶ ὁ περισσότερος κόσμος ἔχει μαζευτεῖ τώρα μέσα ἐκεῖ. Μιὰ ὀρχήστρα στὴ γωνιὰ καὶ ζευγάρια χορεύουν ταγκὸ καὶ φόξ- τρότ.

Σὲ ὅλων ὅμως τὰ πρόσωπα θὰ δῆς μὲ ὅλο τὸ γλέντι, ὅλο τὸ χορό, πὼς ὅλα αὐτὰ τὰ κάνουν γιὰ νὰ ξεχάσουν, γιὰ νὰ βροῦν τὴ λησμονιά, σὲ ὅλων τὰ πρόσωπα θὰ δῆς μιὰ νοσταλγία γιὰ κάποια μακρυὰ ἀκρογιάλια ποὺ δὲν ἐλπίζουν νὰ ξαναϊδούν.
Μερικὰ παιδιὰ παίζουν στὸ δρόμο καὶ ἔρχονται ὡς ἐδῶ ἀπάνω οἱ φωνές των. Εἶνε τὰ πιὸ εὐτυχισμένα. Μέσα στὴν ἀφροντισιά τους δὲν συλλογίζονται τὰ περασμένα. Ὅταν ἔγινε ἡ καταστροφὴ ἦταν τόσο μικρά, μωρὰ ἀκόμη. Ἀκόμη πιὸ εὐτυχισμένα ὅσα γεννήθηκαν ἐδῶ.

Ἀπὸ ἐδῶ ψηλὰ φαίνεται ἡ θάλασσα. Καθὼς σκοτεινιάζει οἱ σταχτιὲς στέγες τῶν προχείρων αὐτῶν σπιτιῶν τοῦ συνοικισμοῦ, μαζὶ μὲ κάτι τσαντήρια σπαρμένα ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, ὅπου κάθονται ἀκόμη οἱ ἄστεγοι, μοῦ κάνουν ἐντύπωσι καραβιῶν, ποὺ ξεκίνησαν ἀπὸ κάπου μακρυά, ἀπὸ μερικὰ ἄλλα ἀκρογιάλια καὶ δαρμένα ἀπὸ τὴ φουρτούνα, ἐπέσαν ἐδῶ τσακισμένα, ἄραξαν ἢ μᾶλλον ἐξώκειλαν στὰ πόδια τοῦ θείου Ὑμηττοῦ.
Ο ΓΥΡΙΣΤΗΣ».

📚Πηγή Τεκμηρίου : ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΣ. ΤΟ ΠΑΓΚΡΑΤΙ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΙ. Ο ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΛΟΓΟΣ, 3η σελίδα του φύλλου της 8ης Νοεμβρίου 1925.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

📜 Η... Μάχαιρα ! 🔪😄Ξεφυλλίζοντας τις κιτρινισμένες σελίδες της Βραδυνής του 1934, συναντά κανείς ένα απολαυστικό χρονογρ...
17/10/2026

📜 Η... Μάχαιρα ! 🔪😄

Ξεφυλλίζοντας τις κιτρινισμένες σελίδες της Βραδυνής του 1934, συναντά κανείς ένα απολαυστικό χρονογράφημα του Τζογέ με τίτλο «Η... Μάχαιρα».
Ο αρθρογράφος αφηγείται την ιστορία μιας παλιάς μάχαιρας που είχε αποσυρθεί από την «ενεργό υπηρεσία», ώσπου κάποιο και ένας κάτοικος του Βύρωνα την ξανάφερε στο προσκήνιο! Η μάχαιρα περνά από χέρι σε χέρι, γίνεται αφορμή για παρεξηγήσεις, ερωτικές ιστορίες, ακόμη και για έναν απίθανο διάλογο γεμάτο λαϊκό χιούμορ.
Μέσα από την αφήγηση ξεπροβάλλει ο Βύρωνας της δεκαετίας του 1930: οι γειτονιές όπου όλοι γνωρίζονταν μεταξύ τους, οι αυλές, οι παρέες, τα πειράγματα και οι καθημερινές ιστορίες που μετατρέπονταν εύκολα σε ανέκδοτα της γειτονιάς.
Ο Τζογές, με τη χαρακτηριστική σατιρική του πένα, καταφέρνει να μετατρέψει ένα απλό αντικείμενο σε πρωταγωνιστή μιας μικρής λαϊκής κωμωδίας, χαρίζοντάς μας σήμερα μια σπάνια εικόνα της εποχής και του τρόπου ζωής των ανθρώπων των συνοικισμών αλλά και του Βύρωνα πριν από σχεδόν έναν αιώνα.

🏘️✨ Μικρές ιστορίες σαν κι αυτήν μας θυμίζουν ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από μεγάλα γεγονότα, αλλά και από τις καθημερινές στιγμές, τα πειράγματα και τις ανθρώπινες σχέσεις που έδιναν ζωή στις γειτονιές μας.

🖼️Το δημοσίευμα της εφημερίδας δεν συνοδεύεται από κάποια σχετική φωτογραφία. Έτσι, για να αποδώσουμε οπτικά την ατμόσφαιρα της εποχής, ζητήσαμε τη συνδρομή της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία δημιούργησε την εικόνα της ανάρτησής μας.

📜Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο του χρονογραφήματος της εφημερίδας :
«Η ΣΤΗΛΗ ΤΟ ΤΖΟΡΕ
H...MAXAIPA
Αὐτὲς τὶς μέρες ἡ μάχαιρα, τὸ μαυρομάνικο, τὸ δίκοπο μαχαίρι ξαναβγῆκαν στὴν ἡμερησία διάταξη, ρὲ Κατινάκι μου.
Τόσον καιρὸ ἡ μάχαιρα εἶχεν ἀποστρατευτῇ, εἶχε μπῇ στὸ χρονοντούλαπο, στὸ ράφι, στὸ συρτάρι καὶ περίμενε σκουργιασμένη νὰ μπῇ ὄχι πιὰ σὲ ἀνθρώπινο κορμί, ἀλλὰ σὲ κανένα Μουσεῖο! Ὅταν πρῶτος πρῶτος ἕνας καλόγερος ἀπὸ τὴν Πάτρα, ρὲ Κατινάκι μου, ἀποφάσισε νὰ ἐπαναφὲρῃ στὴν ἐνεργὸ ὑπηρεσία τὸ μαχαίρι, νὰ τὸ ματοβὰψῃ καὶ νὰ ἀσχοληθῇ μαζύ του τὸ ἀστυνομικὸ δελτίο. Μετὰ τὸν καλόγερο ποὺ σκότωσε διὰ μαχαίρας ἔνανε ἀντεραστή του ἔρχονται κατὰ σειρὰ μιὰ χήρα ποὺ σκότωσε τὸν ἀφεντικό της στὴν Κοκκινιὰ διὰ μαχαίρας, ἕνας ἀδερφὸς ποὺ καθάρισε τὴν ἀδερφή του διὰ μαχαίρας στὸ Βύρωνα, μιὰ ἀπόπειρα φόνου διὰ λόγους κληρονομικοὺς διὰ μαχαίρας πάλι καὶ μία αὐτοχτονία διὰ λόγους ἐρωτικοὺς διὰ μαχαίρας καὶ δαύτη εἰς τὸν Πειραιᾶ προχτές.

Τὸ τελευταῖο μαχαιρόκρουσμα, ρὲ Κατινάκι μου, εἶνε λιγουλάκι περίεργο. Ὁ μεταχειρισθεῖς τὴν μάχαιραν διὰ νὰ θέση τέρμα στὴ ζωή του καὶ στὰ βάσανα αὐτῆς ἤτανε χασάπης. Τὸν λένε, ἢ μᾶλλον δὲν τὸν λένε, ἀλλὰ τὸν λέγανε Νῖκο. Ὁ Νῖκος λοιπὸν παιδὶ θερμόαιμο καὶ συνηθισμένο στὰ αἵματα ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του ἀγάπησε μιὰ σκορδόπιστη μέχρι διαρρήξεως ἱματίων, μὰ αὐτὴ παράσταινε τὴν Μελπομένη καὶ κύτταζε κι' ἀλλοῦ. Τώρα τελευταίως ἡ σκορδόπιστη τὸ παράκανε μὲ κάποιον ἄλλον καὶ ὁ Νῖκος ἀντὶ νὰ χὺσῃ αἷμα ξένο ἀποφάσισε νὰ χὺσῃ τὸ δικό του. Ἔγραψε μιὰ ἐπιστολὴ αἰματοβαφῆ στὴν σκορδόπιστη καὶ τῆς ἔλεγε, ὅτι «δὲν μπορεῖ νὰ τὴν βγὰλῃ ἀπὸ τὴν καρδιά του», καὶ ὕστερα λαβὼν τὴν μάχαιραν του τὴν χασάπικην τὴν ἔμπηξε μέσα στὴν καρδιά του καὶ εὐθὺς ἀνεχώρησε διὰ τὸν ἄλλον κόσμο ἔνθα οἱ ἐρωτευμένοι ἀναπαύονται. Πῶς;
Τώρα, ρὲ Κατινάκι μου, ἂς στρίψουμε ἀπὸ τὸ ζήτημα τοῦ μαχαιριοῦ καὶ ἂς σχολιάσωμε ἐπὶ τῇ εὐκαιρὶᾳ τὴν αὐτοχτονία τοῦ Νίκου τοῦ χασάπη.

Ὁ Λάθουρας ὁ καρδιολόγος τῆς παρέας μας σχολιάζοντας τὸ ζήτημα λέει στὴν παρέα:
-Ρὲ παιδιά, αὐτὸς ὁ Νῖκος δὲν θὰ τὴν ἀγάπαγε ποσῶς τὴν σκορδόπιστη, γιὰ νὰ αὐτοχτονὴσῃ ὅπως αὐτοχτόνησε.
Γιατί; Ρωτάει ὁ Νίκουρδας.
-Γιατί, ρὲ κορόϊδα, στὴν ἐπιστολὴ ποὺ τῆς ἄφισε δὲν τῆς ἔγραφε ὅτι τὸ «δἐν μπορεῖ νὰ τὴν βγὰλῃ ἀπὸ τὴν καρδιά του» καὶ γιὰ δαῦτο αὐτοχτονεῖ;
-Νάι!
-Καὶ πῶς ηὐτοχτόνησε;
-Ἔμπηξε μιὰ χασάπικη μαχαίρα στὴν καρδιά του.
-Εἶδες λοιπόν. Ἀφοῦ ἡ πὲρὶ ᾖς ὁ λόγος σκορδόπιστη ὑπῆρχε «ἐντὸς τῆς καρδίας του» ὅπως ὁ ἴδιος λέει μὲ τὴν μαχαιριὰ πούμπηξε στὴν καρδιά του δὲν σκότωσε καὶ δαύτην;...
Καὶ ὁ Νίκουρδας δὲν ἀπήντησε!...
Δι' ὁ καὶ ὁ Λάθουρας μερακλωθεὶς ἅρπαξε τὴν κιθάρα του καὶ ἀμέσως ἄρχισε νὰ τραγουδάῃ τὸ ἐπίκαιρό του τραγούδι σχετικὸ μὲ τὴν κουβέντα.
«Στὴν πονεμένη μου καρδιά
Θέλω νὰ μπήξω μαχαιριά
Γιὰ πάντα νὰ γλυτώσω
Μὰ δὲν μπορῶ τὴ μαχαιριὰ νὰ δώσω.

Γιατ ̓ ἔχω «Ἐκείνη», βρὲ παιδιά,
Κλεισμένη μέσα στὴν καρδιὰ
Καὶ δὲν βαστάω ὡς τόσο
Αφοῦ τὴν ἀγαπῶ... νὰ τήνε μαχαιρώσω!»

Πολὺ σωστά...
Ὁ Τζογές».

📚Πηγή Τεκμηρίου : Η ... ΜΑΧΑΙΡΑ. Εφημερίδα Η ΒΡΑΔΥΝΗ, 2η σελίδα του φύλλου της 20ης Ιουνίου 1934.
Από το Αρχείο των «Ψηφιακών Συλλογών της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων».

📝Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και σχολιασμός : Μιχαήλ Γ. Τοπούζης.

Address

Víron

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Πάλαι ποτέ στο Βύρωνα posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category