Στον δυτικό πολιτισμό των νεώτερων χρόνων και της βιομηχανικής επανάστασης, χρειάστηκε να έρθει ο 19ος αιώνας για να συναιστανθεί η αστική τάξη το χωροχρονικό της πλαίσιο – και αμέσως, ως αντανακλαστική αντίδραση να αναζητήσει το όνειρό της, το όνειρο στον τόπο και στον χρόνο. Οι συνθήκες ήταν ώριμες για την μορφοποίηση του καινούριου: όπως γράφει και ο Τζίλμπερτ Χάιετ «ο 19ος αιώνας ήταν άσχημος
από υλική άποψη». Πράγματι: οι καταπράσινες κοιλάδες γίναν μέσα σε δύο δεκαετίες βιομηχανικές ζώνες, εμφανίστηκαν οι πρώτες άθλιες αισθητικά πολυκατοικίες (οι οποίες ήσαν κατά κύριο λόγο κατοικίες των φτωχών και των εξαθλιωμένων), οι ποταμοί γέμισαν λύματα από τις ακαθαρσίες των υπονόμων, ο αέρας γέμισε από τους καπνούς των εργοστασίων. Μέσα σε αυτό το κλίμα ο ρομαντισμός έδειχνε να πνέει τα λύσθια και ο συμβολισμός να περιχαρακώνεται μέσα σε διανοουμενίστηκα παιχνίδια. Είχε έρθει η ώρα για τον εξωτισμό.
Ο 19ος αιώνας ήταν ο αιώνας που ο ρομαντισμός μετεξελίχτηκε σε εξωτισμό. Εξάλλου για πολλούς (και όχι άδικα) οι δύο άμεσοι πρόγονοι του εξωτισμού ήταν οι δύο στυλοβάτες του ρομαντισμού σε λογοτεχνία και ζωγραφική: ο λόρδος Μπάιρον και ο Ευγένιος Ντελακρουά. Δεν χωρά αμφιβολία: τάση φυγής εξέφρασε ο Μπάιρον όταν έφτασε στην επαναστατημένη Ελλάδα, τάση φυγής εξέφρασε ο Ευγένιος Ντελακρουά ζωγραφίζοντας βεδουίνους και φελλάχες στην Ταγγέρη. Τάση φυγής προς τον κόσμο του τρόμου του εξέφρασε και ο τελευταίος του ρομαντισμού και εισηγητής του εξπρεσιονισμού: ο Έντγκαρ Άλαν Πόε. Έτσι ο Κάρολος Μποντλέρ εισήγαγε στο ήδη διαμορφωμένο μεταρομαντικό πλαίσιο, το κύριο χαρακτηριστικό του ρομαντισμού: τη μελαγχολία (δηλαδή: τη μελανή χολή), το κλίμα του spleen (ρεύμα που γεννήθηκε από τον τίτλο του βιβλίου του Μποντλέρ Η μελαγχολία του Παρισιού). Η μελαγχολία στάθηκε ένα συστατικό που σημάδεψε την ποίηση μέχρι σήμερα: διαβάζοντας τους καταραμένους ποιητές, τον Μποντλέρ, τον Ρεμπό, τον Βερλέν, τον Μαλαρμέ, αλλά (για να φτάσουμε και στα ελληνικά γράμματα) και τον Καρυωτάκη και τον Ουράνη και τον Καββαδία και τον πρώτο Σεφέρη νιώθουμε πως η άρνηση του κόσμου είναι κάτι περισσότερο απο δυσθυμία ή απελπισία. Είναι μια στάση ζωής, σωστότερα μια στάση αναμονής. Ο στίχος του Γιώργου Σεφέρη από τον «Ερωτικό Λόγο» (δημοσιευμένο στην πρώτη του συλλογή, την Στροφή του 1931) είναι χαρακτηριστικός ετούτου του αιτήματος: δεν θα βρεθεί ένας ποταμός να είναι για εμάς πλωτός;
Ετούτη η αναμονή γέννησε τον νέο κόσμο που σε αντίθεση με τις παλιές ουτοπίες (του Πλάτωνα ή του Τόμας Μουρ) ήταν μια ουτοπία των αισθήσεων. Τον κόσμο του οριενταλισμού...
