10/03/2026
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΣΤΑΥΡΙΑΝΟΣ:
Ο ΒΙΛΛΑΝΟΒΙΑΤΗΣ ΗΡΩΑΣ ΔΥΟ ΠΟΛΕΜΩΝ.
Στην 1η Νοεμβρίου 1918, σκοτώνεται στην Meuse Argonne, στην Βόρειο Γαλλία, από γερμανικά πυρά, μόλις δέκα ημέρες πριν την λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, σε ηλικία μόλις 28 ετών, ο στρατιώτης του Αμερικανικού στρατού και ήρωας δύο πολέμων, από την Βιλλανόβα (σημερινό Παραδείσι) της Ρόδου, ο Σταμάτης Σταυριανός, γεννημένος το 1890, γιός του Χατζή-Νικόλα Σταυριανού και της Χατζη-Ελένας Παπαμανώλη.
Ίσως το πιο ανήσυχο πνεύμα, που γέννησε η σκλαβωμένη Βιλλανόβα!
Αυτός ο πλέον μορφωμένος νέος της γενιάς του, με σπουδές εκτός Ρόδου και γνώστης της γαλλικής γλώσσας, φτάνει ως μετανάστης, για πρώτη φορά στις ΗΠΑ, στο Long Island, το 1909 και εγκαθίσταται για εργασία στην βιομηχανική πόλη Lowel της Μασαχουσέτης, όπου τον βρίσκει στα 1912, το ξέσπασμα των Βαλκανικών Πολέμων.
Αμέσως εγκαταλείπει την δουλειά του, κατατάσσεται στο Σώμα των Εθελοντών Μεταναστών, έρχεται στην Ελλάδα και πολεμάει εθελοντικά ως το 1914, για την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τον οθωμανικό ζυγό!
Είναι εκεί, στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στις 26-10-1912!
Με το τελείωμα των Βαλκανικών Πολέμων, κατεβαίνει στο χωριό του, την Βιλλανόβα της Ρόδου, τον Μάρτιο του 1914, όπου την τουρκική σκλαβιά τεσσάρων αιώνων, την είχε ήδη διαδεχθεί από τον Μάιο του 1912, η ιταλική κατοχή των Δωδεκανήσων και όπου ο πατέρας του, ο χατζή-Νικόλας Σταυριανός, ήταν ήδη δήμαρχος Βιλλανόβας, από το 1912.
Επικεφαλής ομάδας νέων Βιλλανοβιατών, υψώνουν την Ελληνική Σημαία πάνω στο καμπαναριό του Αγίου Νικολάου Βιλλανόβας! Γίνονται αντιληπτοί από τους Ιταλούς, που τους κυνηγούν χωρίς αποτέλεσμα και αρχίζουν τις ανακρίσεις, για να βρουν τους ενόχους.
Φεύγει εσπευσμένα και κρυφά από τη Ρόδο και τον Απρίλιο του 1914, φτάνει για δεύτερη φορά στο Long Island στις ΗΠΑ, όπου αυτή τη φορά, εγκαθίσταται στην πόλη Saint Louis του Missouri.
Εκεί, είναι ο πρώτος από όλους τους Βιλλανοβιάτες μετανάστες που ασχολείται με το εμπόριο: ανοίγει παντοπωλείο, με το όνομα “Golden Rule” («Χρυσός Κανόνας»), στο οποίο προσλαμβάνει συγχωριανούς του για εργαζόμενους, όπου αφού τους διδάξει την δουλειά, μετά, τους βοηθάει να ανοίξουν τα δικά τους καταστήματα, δανείζοντας τους χρήματα!
Γίνεται έτσι, ο πρωτεργάτης, αυτός που έσπειρε τον σπόρο, του οικονομικού-επιχειρηματικού θαύματος που δημιούργησαν στα αμέσως επόμενα χρόνια οι Βιλλανοβιάτες μετανάστες, στο Saint Louis του Missouri, της απολύτως πρωτοποριακής - για τα δεδομένα της εποχής εκείνης-, συνεταιριστικής αλυσίδας Super Markets “Gold Star Markets” («Αγορές του Χρυσού Αστέρος»), συνολικά 35 στον αριθμό, που κατείχαν στο κέντρο του Saint Louis, αποκλειστικά και μόνον Βιλλανοβιάτες!
Σε αυτό το διάστημα, κάνει μια πολύ μεγάλη δωρεά: δωρίζει δύο σύγχρονα μεταλλικά μάγγανα στο ελαιοτριβείο της εκκλησίας, της γενέτειρας του Βιλλανόβας!
Εν τω μεταξύ, ξεσπάει ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και το 1918, ο Σταμάτιος Σταυριανός κατατάσσεται στον Αμερικανικό στρατό.
Μετά από την ολιγόμηνη εκπαίδευση του στις ΗΠΑ και στην Αγγλία, το φθινόπωρο του 1918 τον βρίσκει να πολεμάει ενάντια στους Γερμανούς, στην Βόρειο Γαλλία, εκεί όπου δόθηκαν οι πιο σκληρές μάχες των χαρακωμάτων, στην ιστορία της ανθρωπότητας!
Πολεμάει γενναία, έχοντας ήδη και την εμπειρία των Βαλκανικών Πολέμων, και σκοτώνεται από γερμανικά πυρά, την 1η Νοεμβρίου του 1918, μόλις δέκα μέρες πριν την ανακωχή και την λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, που έγινε την 11η -11-1918.
Θάβεται στο αμερικανικό στρατιωτικό νεκροταφείο της Meuse Argonne, στη Βόρειο Γαλλία, όπου αναπαύεται έως σήμερα!
Ήταν μόλις 28 χρονών και είχε ήδη προφτάσει να κάνει τόσα πολλά!
Ήταν αδερφός της προγιαγιάς μου Δέσποινας Σταυριανού-Παπακωνσταντίνου.
Μεγάλωσα με τα κατορθώματα του, που με θαυμασμό και υπερηφάνεια, μου τα διηγούνταν η ανηψιά του και γιαγιά μου, Μαρία Παπακωνσταντίνου-Παναή.
Μεγάλη πιά, έκανα όλη την ιστορική έρευνα, η οποία, εκτός από τα επιπλέον στοιχεία που απέφερε, επιβεβαίωσε όλα όσα η γιαγιά μου, μου έλεγε.
Η πλήρης βιογραφία του, με όλο το φωτογραφικό υλικό, εκτίθεται στην θεματική γωνία «Ήρωες του Παραδεισίου», στο «Μουσείο Παράδοσης και Αγροτικής Ζωής», που δημιούργησα εντός του ξενοδοχείου μας, “Living History Filoxenia Hotel Tholos ”.
Η φωτογραφία αυτή του Σταμάτη Σταυριανού, (από το αρχείο Γιάννη και Τσαμπίκας Παπαμανώλη, τους οποίους ευχαριστώ), είναι η τελευταία της ζωής του!
Την έβγαλε στην Γαλλία, μόλις δύο μήνες πριν σκοτωθεί!
Αθάνατος!
Ευαγγελία Μ. Παναή
Φιλόλογος - Επιχειρηματίας
Παραδείσι Ρόδος
Πράγματι, πριν μερικά χρόνια, έκανα πάρα πολλές ενέργειες, ώστε εν όψει τότε, των εκατό χρόνων από τον θάνατο του, να φέρω τα οστά του και να ταφούν με όλες τις αρμόζουσες τιμές, στην γενέτειρα του, στο Παραδείσι. Απευθύνθηκα στο Γαλλικό Προξενείο Ρόδου, όπου βρήκα πρόθυμη ανταπόκριση από την ευγενέστατη πρόξενο κυρία Αλίκη Μοσχή, μα ήταν αρμοδιότητα ΗΠΑ, διότι τα στρατιωτικά νεκροταφεία, θεωρούνται έδαφος αμερικανικό. Έτσι, στην συνέχεια απευθύνθηκα στην Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα και από εκεί, στο Υπουργείο Αμύνης των ΗΠΑ, όπου κατέθεσα το αίτημα, και από όπου έλαβα εγγράφως την επίσημη απάντηση, ότι δεν μπορεί πλέον από εκεί, δεν επιτρέπεται να γίνει εκταφή, διότι παρήλθε προ πολλού, από τα πρώτα έτη μετά τον θάνατο των πεσόντων, όπου το κράτος των ΗΠΑ έδινε την δυνατότητα, οι θανόντες να θαφτούν στην γενέτειρα τους! Δυστυχώς!
Ευαγγελία Μ. Παναή
Φιλόλογος - Επιχειρηματίας
Δημιουργός και Υπεύθυνη του
Museum of Tradition and Rural Life
Παραδείσι
