Το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Πορταριάς στεγάζεται στο διώροφο Αρχοντικό Δήμου Ζούλια. Χτισμένο στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, και πιο συγκεκριμένα το 1864, αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα των «αιγυπτιώτικων» αρχοντικών, τα οποία έχτισαν πηλιορείτες με περιουσία από τις δραστηριότητές τους κυρίως στην Αίγυπτο. Τα συγκεκριμένα αρχοντικά διαφοροποιούνται από τα προϋπάρχοντα παραδοσιακά πηλι
ορείτικα αρχοντικά, με την προσθήκη διπλής σκάλας εισόδου και μπαλκονιού στο εξωτερικό, καθώς στο εσωτερικό έχουν την ίδια κάτοψη σε όλους τους ορόφους με συμμετρικές συστοιχίες δωματίων. Χαρακτηριστικά τους αποτελούν το μνημειώδες κλιμακοστάσιο στο βάθος του χώρου εισόδου του αρχοντικού και η ευρύχωρη σάλα στον δεύτερο όροφο.
Το κτήριο αποκτήθηκε από την Κοινότητα Πορταριάς, με χρήματα που δώρισε η ζωγράφος, με καταγωγή από την Πορταριά, Χρυσούλα Ζώγια, με σκοπό να στεγάσει το μουσείο του χωριού. Επίσης, χαρακτηρίστηκε διατηρητέο και αποκαταστάθηκε από την Ε’ Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων σε συνεργασία με την Κοινότητα Πορταριάς. Από το 1994 στεγάζει το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Πορταριάς, ενώ κατά καιρούς έχει στεγάσει διάφορες άλλες δημόσιες δομές, όπως το δημαρχείο και το δημοτικό σχολείο. Η σημερινή μόνιμη έκθεση του μουσείου εγκαινιάσθηκε τον Μάϊο του 2021.
Οι συλλογές του μουσείου εκτίθενται στους δύο ορόφους του αρχοντικού, καλύπτοντας τους χώρους επτά δωματίων, του κλιμακοστασίου και της κεντρικής σάλας. Στον πρώτο όροφο περιλαμβάνονται αντικείμενα, τα οποία διασώθηκαν από το πολυτελές ξενοδοχείο «Μέγα Θεοξένια», ενώ αναδεικνύονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Πορταριάς, που την καθιέρωσαν από τις αρχές του 20ού αιώνα σε σημαντικό παραθεριστικό κέντρο. Τα δίκτυα ηλεκτρισμού και ύδρευσης με παροχές σε κάθε σπίτι, ήδη από τη δεκαετία του 1910. Τεκμήρια της διοικητικής και οικονομικής ανάπτυξης του Δήμου Ορμινίου και της μετέπειτα Κοινότητας Πορταριάς, συμπεριλαμβανομένου εγγράφων, πρακτικών Δημοτικού Συμβουλίου, εκλογικών καταλόγων και του δημοτολογίου του 1881. Όπως, επίσης, φωτογραφίες, έγγραφα και άλλα τεκμήρια για την παρουσία των Πορταριτών στη γη της Αιγύπτου στις αρχές του 20ού αιώνα.
Ανεβαίνοντας το κλιμακοστάσιο για τον δεύτερο όροφο, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να κάνει μία σύντομη νοητή βόλτα στην Πορταριά, μέσα από καρτ ποστάλ, τα οποία παρουσιάζουν διάφορα σημαντικά σημεία ορόσημα του χωριού και κτήρια. Ο πρώτος αμαξιτός δρόμος στην Ελλάδα που συνέδεε την Πορταριά με τον Βόλο και το πρώτο λεωφορείο, ο «Αετός».
Στον δεύτερο όροφο παρουσιάζεται η καθημερινή ζωή των Πορταριτών, καθώς και η οικονομική και πολιτιστική κίνηση πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, όπως διαφαίνεται μέσα από φωτογραφίες, έγγραφα, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, οικιακά σκεύη, χειροποίητες δαντέλες, καθώς και φωτογραφίες γάμων. Τέλος, δεσπόζει η σάλα με την μεγάλη τραπεζαρία και τα περίτεχνα σερβίτσια, πλαισιωμένη από τα πορτρέτα γνωστών οικογενειών της Πορταριάς.
Ας σημειωθεί πως επισκέψιμο είναι και το υπόγειο του αρχοντικού, στο οποίο βρίσκεται η βιβλιοθήκη με σπάνιες εκδόσεις, ιστορικά βιβλία και βιβλία λογοτεχνικού ενδιαφέροντος.
Νικόλαος Κοντοβάς, μουσειολόγος,
επιμελητής της μόνιμης έκθεσης του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Πορταριάς
Portaria History Museum is housed in the two-story mansion of Dimos Zoulias. Built in the second half of the 19th century, and more specifically in 1864, it is a representative example of the “Egyptiotika” mansions, which were built by wealthy individuals from Pelion mainly engaged in activities in Egypt. Those particular mansions distinguish themselves from the pre-existing traditional Pelion mansions, by the addition of a double staircase and balcony on the exterior, while internally they maintain the same layout across all floors with symmetrical arrays of rooms. Their features include the monumental staircase at the entrance hall of the mansion and the spacious hall on the second floor. The building was acquired by the Community of Portaria, with funds donated by the painter Chrysoula Zogia, originally from Portaria, with the aim of housing the village museum. Additionally, it was listed as a historic building and restored by the 5th Ephorate of Contemporary and Modern Monuments in collaboration with the Community of Portaria. Since 1994, it houses Portaria History Museum, while at times it has accommodated various other public facilities, such as the town hall and the elementary school. The current permanent exhibition of the museum was inaugurated in May 2021. The museum collections are displayed on the two floors of the mansion, covering the spaces of seven rooms, the staircase hall, and the central hall. The first floor includes items, rescued from the luxurious hotel “Mega Theoxenia”, highlighting the particular characteristics of Portaria that established it as a significant resort center from the early 20th century onwards. The electricity and water supply networks with supplies to every house, as early as the 1910s. Documentation of the administrative and economic development of the Municipality of Orminio and subsequently the Community of Portaria is also included, comprising documents, minutes of the Municipal Council, electoral rolls, and the 1881 census. Additionally, there are photographs, documents, and other evidence of the presence of Portaria diaspora in Egypt in the early 20th century. Ascending the staircase to the second floor, visitors have the opportunity to take a brief mental stroll through Portaria, via postcards, presenting various significant landmarks and buildings of the village. The first paved road in Greece connecting Portaria with Volos and the first bus, the “Aetos”, are showcased. On the second floor, the daily life of the Portaria inhabitants is presented, along with the economic and cultural movement before and after Second World War, as depicted through photographs, documents, everyday use items, household utensils, handmade lace, and wedding photographs. Finally, the grand dining room dominates the hall, adorned with elaborate tableware and surrounded by portraits of prominent families from Portaria. It’s worth noting that the basement of the mansion, housing the library with rare editions, historical and literature books, is also open to visitors. Nikolaos Kontovas, museologist,
curator of the Portaria History Museum permanent exhibition
