15/08/2026
ΜΝΗΜΗ «ΕΛΛΗΣ» Τήνος, 15 Αυγούστου 1940
Λίγο μετά τις 8:25 το πρωί, ενώ το ελαφρύ καταδρομικό «Έλλη» βρισκόταν αγκυροβολημένο ανοιχτά του λιμένα της Τήνου για τον εορτασμό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, δέχθηκε τορπιλική επίθεση από το ιταλικό υποβρύχιο «DELFIN». Η έκρηξη υπήρξε καταστροφική. Περίπου δύο ώρες μετά το πλοίο βυθίστηκε.
Ακολουθεί αυτούσιο απόσπασμα από την έκθεση του τότε Αρχηγού Στόλου, Υποναυάρχου Επαμεινώνδα Καββαδία,.
___________________________________________
126.— Ὁ Τορπιλλισμὸς τῆς «ΕΛΛΗΣ». Ἤδη ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ Αὐγούστου εἶχον κατορθώσῃ ὥστε νὰ διαταχθῇ ἡ συγκέντρωσις πάντων τῶν πλοίων εἰς Ν/θμον, πλὴν τῆς «ἜΛΛΗΣ», τὴν ὁποίαν ἐξηκολούθουν ἐπιμόνως νὰ ζητῶ καὶ ἥτις, μετὰ τοῦ «ΑΕΤΟΥ», παρέμενον εἰς Μῆλον. Ἐπικειμένης τῆς ἑτησίας Πανηγύρεως τῆς Τήνου διετάχθη νὰ καταπλεύσῃ ἐκεῖ πρὸς συμμετοχὴν καὶ κατόπιν νυκτερινοῦ ἐν ἐπαγρυπνήσει πλοῦ ἠγκυροβόλησεν τὴν 06.25 τῆς 15ης εἰς ἀπόστασιν 550 μέτρων τοῦ λιμενοβραχίονος Τήνου, λαβοῦσα ὅτι μέτρα ἦσαν δυνατά, δηλ. ἐτήρησε τὰ στεγανὰ κλειστὰ ὡς ἐν πλῷ, τὸν ἕνα λέβητα μὲ πλήρη πίεσιν, τὰ μέσα ἐξαντλήσεως ἕτοιμα, τὰ Α/Α ἐξωπλισμένα καὶ αὐστηρὰν ἐπαγρύπνησιν. Πλὴν τῆς φυλακῆς καὶ τῶν διὰ τὸ ἄγημα προοριζομένων οἵτινες προετοιμάζοντο τὸπλεῖστον τοῦ Πληρώματος ἀνεπαύετο.
127.—Περὶ ὥραν 08.25 ἰσχυροτάτη δόνησις ἐτάραξε τὸ πλοῖον ὅπερ ἀνεσηκώθη ὁλόκληρον. Πολλοὶ ἐνόμισαν ὅτι ἦτο βόμβα, διότι πρὸ ὀλίγου εἶχε φανῇ ἀεροπλάνον κατοπτεῦον τὸ ὁρμητήριον. Τὸ πλοῖον εἶχεν βληθῇ ὑπὸ τορπίλλης ἐκσφενδονισθείσης παρ' ἀγνώστου Ὑποβρυχίου, εἰς τὸ ὕψος τοῦ β΄ λεβητοστασίου προκαλέσασα τὴν ἔκρηξιν τοῦ λέβητος ὅστις εὑρίσκετο ἐν ἐνεργείᾳ.
128.—Ἐκ τῆς ἐκρήξεως ἀνετράπησαν ἢ ἐκσφενδονίσθησαν εἰς τὴν θάλασσαν πλεῖστοι τῶν ἐπὶ τοῦ καταστρώματος εὑρισκομένων, πλεῖστοι ἐτραυματίσθησαν, ὧν δύο Ὑπαξιωματικοὶ θανασίμως καὶ ἐφονεύθησαν εἷς Ὑπαξιωματικὸς καὶ πέντε ναῦται εὑρισκόμενοι ἐντὸς ἢ πλησίον τοῦ λεβητοστασίου. Τὸ μεταξὺ τῶν δύο καπνοδόχων καὶ ὑπερθεν τοῦ βληθέντος λεβητοστασίου κατάστρωμα ἐξετινάχθη, μέρος τοῦ πρωραίου ἱστοῦ κατέπεσεν. Τὸ πλοῖον ἔφερε κάθετον ρωγμὴν ἐπὶ τῆς δεξιᾶς πλευρᾶς καὶ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἶχε σχεδὸν κοπῇ εἰς δύο, ἔλαβε κλίσιν 10°–15° ἀριστερὰ, καὶ τὸ κατάστρωμα ἦτο κεκαλυμμένον ὑπὸ ἀτμοῦ, πετρελαίου, ὕδατος, συντριμμάτων καὶ οἰμοζόντων τραυματιῶν.
129.—Περὶ μέτρων ἀντεπιθέσεως δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ λόγος, ἐφόσον μάλιστα δὲν ἐφαίνετο τὸ Ὑποβρύχιον. Ὁ Πλοίαρχος ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ διεπίστωσεν ὅτι ἡ ἅλυσσος τοῦ ρίπου εἶχεν ἀποκοπῇ, εὑρισκομένη εἰς τὸ μέρος εἰς ὃ ἐκτύπησεν ἡ τορπίλλη, ὁ μόνος λέβης ἐν ἐνεργείᾳ, εἶχε καταστραφῇ, τὸ πλοῖον δὲν διέθετεν οὔτε τὰ ἀτμοκίνητα, οὔτε τὰ ἠλεκτροκίνητα μέσα ἐξαντλήσεως. Παραδόξως ὅμως καὶ δεῖγμα τῆς στερεᾶς καὶ καλῆς κατασκευῆς τὸ πλοῖον ἐβυθίζετο βραδέως καὶ ὑπῆρχεν ἐλπὶς προσαράξεώς του. Ὁ Κυβερνήτης ἀπέστειλε ἐν τάχει ἀξιωματικὸν διὰ νὰ καλέσῃ ἓν τῶν ἐντὸς τοῦ λιμένος ἀτμόπλοιον ἵνα ρυμουλκήσῃ καὶ προσεπάθησε νὰ ἀποκόψῃ ἢ νὰ ἀποκρικώσῃ τὴν ἅλυσσον ἀπὸ τοῦ καταστρώματος καθότι τὰ φρέατα εἶχον ἤδη κατακλυσθῇ. Ἐν τῷ μεταξύ λέμβοι καὶ βενζινάκατοι ἐκ τῆς ξηρᾶς ἔσπευδον καὶ συνέλεγον τοὺς ἐντὸς τῆς θαλάσσης βοηθούμεναι ὑπὸ τῶν λέμβων τοῦ πλοίου.
130.—Ἀλλὰ καθ' ὃν χρόνον ἐγένοντο ταῦτα 10 λεπτὰ περίπου μετὰ τὴν πρώτην ἔκρηξιν δύο ἕτεραι ἐκρήξεις διαδοχικαὶ πρὸς τὴν ξηράν. Ἦσαν δύο ἄλλαι τορπίλλαι ὧν ἡ μὲν πρώτη διέρρηξε τελείως τμῆμα τοῦ λιμενοβραχίονος ἐκτοξεύσασα ὕδωρ καὶ λίθους εἰς μέγα ὕψος, ἡ δὲ ἑτέρα ἐξερράγη πλησίον τῆς πρώτης μὲ μικρότερα ἀποτελέσματα. Τότε μόνον ἐγένετο τελείως ἀντιληπτὸν ἀπὸ πάντας ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τορπιλλισμοῦ· τινὲς διατείνονται ὅτι εἶδον κατ' ἐκείνην τὴν στιγμὴν τὸν πυργίσκον τοῦ Ὑποβρυχίου (ὑπάρχουσι τοιαῦται μαρτυρίαι καὶ διὰ τὴν πλήξασαν τὴν «ΕΛΛΗΝ» τορπίλλην).
131.—Αἱ τορπίλλαι αὗται ὡς ἐκ τῆς διευθύνσεως φαίνεται ἐρρίφθησαν οὐχὶ κατὰ τῆς «ΕΛΛΗΣ» ἀλλὰ κατὰ τοῦ ἐσωτερικοῦ τοῦ λιμένος, εἶναι δὲ εὔτυχημα ὅτι κακὴ σκόπευσις ἠμπόδισε νὰ ἐπιτύχωσι τὰ φράσσοντα τὸ στόμιον ἀτμόπλοια «ΕΛΣΗ» καὶ «ΕΣΠΕΡΟΣ», κατάφορτα ἐπιβατῶν ἐκ τῶν ἀναπήρων ἀσθενῶν ἢ κεκμηκότων οἵτινες εἶχον παραμείνη ἐκεῖ ἢ εἶχον ἤδη ἐπιβῇ διὰ νὰ παρακολουθήσωσιν ἐκεῖθεν τὴν λιτανείαν. Ἐκ τῶν ἐκσφενδονισθέντων ἐκ τῆς ἐκρήξεως λίθων ἐφονεύθη μία γυνὴ καὶ ἐτραυματίσθησαν πολλοί, εἰς τὴν ξηράν, ἐπανικοβλήθησαν δὲ οἱ ἐπιβάται τῶν ἀτμοπλοίων οἵτινες ἤρξαντο ἀθρόως ἀποβιβαζόμενοι.
132.—Ὁ Πλοίαρχος ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ δὲν κατώρθωσε νὰ κόψῃ τὴν ἅλυσσον τῆς ἀγκύρας καὶ ἤρξατο βαθμηδὸν ἐκκενώνων τὸ πλοῖον του, ὅταν δὲ ἐπλησίασε προσφερθεὶς εἰς βοήθειαν ὁ «ΕΣΠΕΡΟΣ» ἀπέστειλε τὰ ρυμουλκὰ καὶ ἀπεχαιρέτησε τοὺς ἀξιωματικούς του εἰπὼν ὅτι ἐπεθύμει νὰ μείνῃ ἐπὶ τῆς «ΕΛΛΗΣ».
Οὗτοι σχεδὸν μετὰ βίας τὸν ἐπεβίβασαν τῆς τελευταίας λέμβου. Ὁ «ΕΣΠΕΡΟΣ», βοηθούμενος ὑπὸ μικροῦ βενζινοπλοίου, προσεπάθη νὰ σύρη τὴν «ΕΛΛΗΝ» καὶ τὴν ἄγκυράν της. Ἐπὶ τοῦ βυθιζομένου πλοίου ἀνεφαίνοντο κατ' ἀρχὰς καπνοὶ καὶ κατόπιν πυρκαϊὰ ἐξ ἀναφλέξεως τοῦ πετρελαίου. Τὰ ρυμούλκια ὅμως ἐθραύσθησαν καὶ τὸ πλοῖον ἐβυθίσθη 1 ὥραν καὶ 55' ἀπὸ τοῦ τορπιλλισμοῦ του.
133.—Εὑρισκόμενος εἰς Ἀθήνας εἰδοποιήθην τηλεφωνικῶς ἀπὸ τὴν Δ.Ρ.Υ.Ν. (καὶ οὐχὶ ἀπὸ τὸ Γ.Ε.Ν. ὡς ἔδει). Διέταξα ἀμέσως τὸν ἐν Μήλῳ «ΑΕΤΟΝ» νὰ ἀπάρῃ καὶ νὰ κινῆται ἐντὸς τοῦ ὅρμου, τὰ δὲ ἐν Ν/θμῳ πλοῖα νὰ διατελῶσιν ἐν ἐπαυξημένῃ ἐγέρσει καὶ τὰ ἀντιτορπιλλικὰ νὰ ὑψώσωσιν ἀτμόν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν ἐὰν ἡ ἐπίθεσις αὕτη δὲν ἦτο προάγγελος αἰφνιδιαστικοῦ πολέμου. Ἔσπευσα εἰς τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον ὅπου ἦσαν ὁ Ὑπουργὸς καὶ ὁ Ἐπιτελάρχης του. Κάποιος Ὑπουργὸς εἰς τὸν ἀντιθάλαμον, εἰς ὃν δὲν ἀπέκρυψα τὴν ἀγανάκτησίν μου, ὑπαινίχθη ὅτι πταίει ὁ Α.Γ.Ε.Ν. Χωρὶς νὰ ἀπαντήσω εἰσῆλθον παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ, εἰς ὃν ὑπενθύμισα ὅτι ἐχάσαμε τὸ καλλίτερόν μας πλοῖον διότι δὲν εἰσηκούσθην ἀπὸ αὐτόν.«Μὰ καϋμένε» ὑπῆρξεν ἡ ἀπάντησις, «θέλεις νὰ μὲ πείσῃς ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου μόνον εἰς κλειστοὺς λιμένας ἢ κινούμενα ὁλοταχῶς πρέπει νὰ εὑρίσκωνται τὰ πλοῖα;»
134.—Ὁ Ἰταλὸς Ναυτικὸς Ἀκόλουθος κληθεὶς ὡς ἦτο φυσικὸν ἠρνήθη πᾶσαν ἐνοχὴν ἐν προφανεῖ νευρικότητι καὶ ἐζήτησεν ὅπως τοῦ λοιποῦ τὸν εἰδοποιοῦμεν διὰ πᾶσαν μετακίνησιν πλοίου, καὶ νὰ μὴν ἐκτελέσωμεν καμμίαν νεωτέραν κίνησιν παρὰ ὅταν εἰδοποιήσῃ περὶ τούτου τὸ Ἐπιτελεῖόν του. Ἔπρεπε ἀφ' ἑνὸς μὲν τὸ ταχύτερον νὰ μεταφέρωμεν τὸ πλήρωμα τῆς «ΕΛΛΗΣ» εἰς Ν/θμον, ἀφ' ἑτέρου νὰ συνοδεύσωμεν ἐκ Τήνου τὰ ἐξ μεγάλα ἐπιβατηγά μὲ ἄνω τῶν 10.000 προσκυνητῶν, οἵτινες πανικόβλητοι ἠρνοῦντο νὰ φύγωσιν ἄνευ συνοδείας. Εἰδοποιήσαμεν τὸν Πλοίαρχον ΜΟΡΙΝ ὅτι ὁ «Β. ΓΕΩΡΓΙΟΣ» μὲ τὸν Α.Δ.Α. καὶ ἡ «Β. ΟΛΓΑ» (ἐφ' ἧς ὕψωσα τὸ σῆμά μου) θὰ ἀπέπλεον τὴν πρωΐαν τῆς 16ης διὰ Τῆνον, μᾶς ὥρισεν ὁ ἴδιος ὥραν ἀπόπλου καὶ ταχύτητα. Οὕτω ἐγνώριζον ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν ποῦ εὑρισκόμεθα. Περὶ ὥραν 10.00, ὅταν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ὕψος τῆς νήσου Γιοῦρα, πλέοντες κατὰ τὰ συμπεφωνημένα εἰς γραμμὴν μετώπου μὲ μεγάλην ἀπόστασιν, δύο ἀεροσκάφη μᾶς ἐπετέθησαν ἀπὸ μεγάλου ὕψους μὲ στόχον τὸν «Β. ΓΕΩΡΓΙΟΝ», ἐγγὺς τοῦ ὁποίου ἔπεσεν ἡ β΄ σειρὰ βομβῶν. Τὸ ὕψος εἰς ὃ εὑρίσκοντο δὲν ἔδιδε καμμίαν ἐλπίδα ἐπιτυχίας εἰς τὴν βολὴν μας καὶ τὸ μόνον τὸ ὁποῖον διεπίστωσα ἦτο ὅτι με μεγάλη ταχύτητα ἢ κακὴ τοποθέτησις καὶ στερέωσις τῶν Α/Α Ραϊνμεντάλ ἐπί τῶν μοναδικῶν καλῶν ἀντιτορπιλλικῶν μας καθίστα τὴν βολὴν μας ἄνευ ἀποτελέσματος.
135.—Πρῶτον μέλημά μου εἰς Τῆνον ἦτο νὰ συλλέξω τὰ τεμάχια τῶν δύο, περὶ τὸν λιμενοβραχίονα ἐκραγεισῶν τορπιλλῶν. Ἐπὶ τοῦ πρώτου τεμαχίου ὅπερ μοῦ προσεκομίσθη ὑπῆρχον Ἰταλικαὶ ἐπιγραφαὶ καὶ τὰ ἀρχικὰ R.M. (REGIA MARINA), ἐκρυπτογράφησα τοῦτο ἐπειγόντως καὶ μετὰ εἴκοσι λεπτά ἔλαβον ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν καθ' ἣν ὕψιστα συμφέροντα ἐπιβάλλουσιν ἀπόλυτον ἐχεμύθειαν ἐπὶ τῆς Ἐθνικότητος. Οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν αἱ ἀντιρρήσεις μου ἐπὶ διαφόρων ὑπηρεσιακῶν ζητημάτων, ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἀπάντησις αὕτη καὶ ἡ ταχύτης μεθ' ἧς ἐδόθη μοῦ ἐστερέωσαν τὴν πεποίθησιν ὅτι κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν στιγμήν αἱ τύχαι τῆς Πατρίδος μας ἦσαν εἰς καλὰς χεῖρας.
136.—Ὀλίγον μετὰ μεσημβρίαν περατωθείσης τῆς ἐπιβιβάσεως προσκυνητῶν καὶ πληρώματος «ΕΛΛΗΣ» ἐπὶ τῶν 6 ἐμπορικῶν ἔταξα ταῦτα εἰς διπλῆν γραμμὴν μετώπου καὶ ἀπέπλευσα, σχηματίσας προπέτασμα μὲ τὰ δύο ἀντιτορπιλλικὰ ἅτινα ἐλίσσοντο ὀφιοειδῶς καὶ μὲ μεγάλην ταχύτητα περὶ τὰ ἐμπορικὰ οὕτως ὥστε νὰ ἀποσοβήσωσι πᾶσαν ἀπὸ βάθους «τυφλήν» ὑποβρύχιον ἐπίθεσιν. Ἐφοβούμην ὅμως ἐπανάληψιν τῆς πρωϊνῆς ἀεροπορικῆς ἐπιθέσεως, ἥτις καὶ ἀκίνδυνος διὰ τοὺς Ἰταλοὺς θὰ ἦτο καὶ ἀναμφιβόλως θὰ ἀπέβαινεν ὀλεθρία ἐκ τοῦ πανικοῦ καὶ μόνον τῶν ἐστυβαγμένων γυναικοπαίδων, καὶ καθ' ἧς ἡ πρωϊνή μου πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι ἤμουν τελείως ἀνίσχυρος. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα ὅπως μοῦ διατεθῇ δίωξις, ἂν καὶ ἐγνώριζον, ὡς εἶπον εἰς τὸν Ἀρχιεπιστολέα μου, ὅτι δὲν θὰ μᾶς διετίθετο τοιαύτη. Ἔπρεπε ἐπικειμένου πολέμου νὰ γνωρίζω ἀκριβῶς ποῦ δύναμαι νὰ βασισθῶ, καὶ τὰ γεγονότα ὁσημέραι ἀπεδείκνυον ὅτι μόνον ἐπὶ τῶν ἰδικών μου μέσων καὶ εἰς οὐδεμίαν βοήθειαν ἢ καὶ συμπάθειαν ἠδυνάμην νὰ ὑπολογίζω. Δὲν γνωρίζω τί ἔπραξεν ἐπὶ τῆς αἰτήσεώς μου ὁ Γ.Ε.Ν., οὐδὲ ἐφ' ὅσον δὲν συνέβη τί ἠδυνάμην νὰ παραπονεθῶ. Ἰδιωτικῶς ἀπὸ ἀεροπόρους ἐπληροφορήθην ὅτι δὲν ἦσαν ἕτοιμα· «δὲν ἔφθανεν ἡ ἀκτὶς ἐνεργείας τῶν καταδιωκτικῶν», «θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἀεροδρόμιον νοτιώτερον», κ.λπ.
137.—Τὴν ἀνάκρισιν διὰ τὰ κατὰ τὴν καταβύθισιν τῆς «ΕΛΛΗΣ» ἐτέλεσα αὐτοπροσώπως καὶ ἀπεκόμισα καλὴν ἐντύπωσιν ἐκ τῆς διαγωγῆς καὶ τοῦ ἠθικοῦ πάντων, ἰδίως ἐὰν ληφθῇ ὑπ' ὄψει πόσον αἰφνιδιαστικὴ καὶ καταστρεπτικὴ ὑπῆρξεν ἡ ἐπίθεσις. Ἴσως δύναται ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπικριτής νὰ διαμφισβητήσῃ κατὰ πόσον δὲν θὰ ἦτο δυνατόν νὰ εὑρεθῇ τρόπος ἀποκρικώσεως ἢ θραύσεως τῆς ἁλύσου, ἀλλὰ ἡ προσάραξις τοῦ φλεγομένου ἤδη πλοίου εἶναι ἀμφίβολον ἐὰν δὲν θὰ ἦτο πρόξενος κακοῦ, ἡ δὲ παραμονή του ἐκεῖ θὰ ἀπετέλει ἁπλῶς εὔκολον στόχον τῶν ἐκ Δωδεκανήσου βομβαρδιστικῶν. Ἀπὸ τὸν Πλοίαρχον ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΝ παρέμεινα τότε πλήρως ἱκανοποιημένος· μόνον ὁ Σημαιοφόρος ΝΟΤΑΡΑΣ ἐπέδειξε κάποιαν νευρικότητα. Ἐθεώρησα πρέπον νὰ τὴν καλύψω διὰ τὸ νεαρὸν τῆς ἡλικίας του. Δυστυχῶς μῆνας τινὰς κατόπιν ἀπεδείχθη ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καμμία ἐπιείκεια συμφέρει ἢ συγχωρεῖται. Προήδρευσα ἐπίσης τῆς Τεχνικῆς Ἐπιτροπῆς ἥτις τὴν 28/8 ἐπὶ τοῦ «ΑΒΕΡΩΦ» ἐξήτασε τὰ τεμάχια τῶν δύο τορπιλλῶν (ἡ πλήξασα τὴν «ΕΛΛΗΝ» δὲν ἀνεζητήθη οὐδὲ θὰ ἦτο εὔκολον νὰ ἀνευρεθῶσι τεμάχια) καὶ συνέταξα πρωτόκολλον πιστοποιῶν τὴν ἐθνικότητά των. Τὰ τεμάχια παρεδόθησαν εἰς Γ.Ε.Ν. καὶ τὸ πρωτόκολλον ἐτηρήθη μυστικὸν μέχρι κηρύξεως τοῦ πολέμου.
138.—Ἡ ἀπώλεια τῆς «ΕΛΛΗΣ» ἦτο βαρεῖα διὰ τὸ Ναυτικόν, ἰδιαιτέρως δὲ δι' ἐμέ, ὅστις θὰ ἠναγκαζόμην νὰ μεταφέρω τὸ σῆμά μου ἀπὸ τὸ ἓν εἰς τὸ ἄλλο πλοῖο ὁσάκις ἐγένοντο ἐπιχειρήσεις, διότι εἰς τοιοῦτον σκληρὸν πόλεμον δὲν δύναται ὁ Ἀρχηγὸς νὰ διευθύνῃ ἀπὸ γραφείου εἰς ξηρὰν ἢ ἀπὸ μὴ ταξιδεύοντος πλοίου. Ἡ διεθνὴς ἀπήχησις συμπαθὴς διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι πάντες ἠννόησαν τί ἄτιμος πρᾶξις εἶχε γίνῃ εἰς μικρὸν καὶ εἰρηνικὸν Ἔθνος. Ἤκουσα ἐξωδίκως ὅτι οἱ Ἰταλοὶ ἔλεγον ἰδιαιτέρως ὅτι μᾶς ἐξεδικήθησαν διότι ἡμεῖς διὰ τῶν παρατηρητηρίων μας ἐδίδαμεν τὰς πληροφορίας αἵτινες κατέληξαν εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ «ΜΠΑΡΤΟΛΟΜΙΟ ΚΟΛΕΟΝΕ»... καὶ καλὰ θὰ ἦτο διὰ τὸ ψεῦδος αὐτὸ καὶ μόνον νὰ εἰσήγοντο εἰς δίκην οἱ δράσται. Εἰς τὸ Ἔθνος καὶ ἐν γένει εἰς τὸ Ναυτικὸν ἐτόνωσε τὸ ἠθικὸν ἡ βδελυρὰ αὕτη πρᾶξις. Πάντες ἠννόησαν ἔκτοτε ὅτι δὲν θὰ ἀποφύγωμεν τὸν πόλεμον καὶ ἀφέθην ὁπωσδήποτε ἐλεύθερος διὰ νὰ προπαρασκευασθῶ.
