03/04/2026
Οφηλία και Ηπειρώτικο μοιρολόι- Μια ανατομία του θρήνου | Εικαστική εγκατάσταση, Performance & Φωνή
Τι κοινό έχει η Οφηλία με το Ηπειρώτικο μοιρολόι;
Μια ανατομία του θρήνου.
«There’s rosemary, that’s for remembrance; pray you, love, remember.»
— William Shakespeare, Hamlet, Act IV, Scene 5
Στα πλαίσια της έκθεσης ΡΕΥΣΤΑ ΟΡΙΑ | FLUID BOUNDARIES | 6 χώροι | 46 καλλιτέχνες | Επιμέλεια: Κώστας Πράπογλου, έλαβε χώρα επιτελεστική δράση, συνοδευτική του έργου Οφηλία της Κωνσταντίνας Καραχάλιου.
Το προτεινόμενο έργο αντλεί έμπνευση από τη μορφή της Οφηλίας, της τραγικής ηρωίδας του Ουίλιαμ Σαίξπηρ στον Άμλετ. Εικαστικό σημείο αναφοράς αποτελεί ο γνωστός πίνακας «Οφηλία» (1851–1852) του Σερ Τζον Έβερετ Μιλαί (αγγλ.:Sir John Everett Millais, 1829 – 1896) όπου η νεαρή γυναίκα επιπλέει στο νερό λίγο πριν χαθεί οριστικά. Στο έργο του Σαίξπηρ, η Οφηλία περιγράφεται να παρασύρεται από το ποτάμι, σε μια στιγμή που η ομορφιά, η ευθραυστότητα και η απώλεια συμπλέκονται δραματουργικά:
«Τα ρούχα της απλώθηκαν πλατιά, σαν γοργόνας,
και για λίγο την κράτησαν στην επιφάνεια…
μέχρι που, βαριά από το νερό, την τράβηξαν
στον λασπώδη θάνατο»
(Άμλετ, Πράξη Δ΄, Σκηνή 7).
Στη ζωγραφική σύνθεση του Μιλλαί, το υγρό στοιχείο λειτουργεί ως ένας ισχυρός «δευτεραγωνιστής». Η Οφηλία μοιάζει ακίνητη, σχεδόν ιερή μέσα στην ομορφιά της, καθώς παρασύρεται από το ρεύμα ενός ποταμού που τελικά θα την καταπιεί. Το νερό, πανταχού παρόν μέσα σε ένα ειδυλλιακό τοπίο, λειτουργεί ταυτόχρονα ως υγρός τάφος και ως όριο μετάβασης.
Η καταλυτική υδάτινη παρουσία, σε συνδυασμό με τη νεότητα και τη γυναικεία μορφή που μοιάζει να παραμένει άθικτη λίγο πριν τον όλεθρο, δημιουργεί μια έντονη συμβολική αντίθεση: η ομορφιά και η ζωή συνυπάρχουν με την απώλεια. Ωστόσο το νερό δεν συμβολίζει μόνο τον θάνατο. Σηματοδοτεί τη μετάβαση, τη συνεχή ροή, τη μεταμόρφωση και την πιθανότητα αναγέννησης.
Καλλιτεχνική πρόθεση της δράσης είναι να αναδείξει τη βαθιά συμβολική σχέση ανάμεσα στη θηλυκότητα και το νερό. Το νερό δεν λειτουργεί ως απλή σκηνογραφία που περιβάλλει το γυναικείο σώμα, αλλά ως μια ενεργή και δυναμική παρουσία που μεταμορφώνει τη σκηνή και το σώμα που φιλοξενεί. Η υγρότητα γίνεται τόπος μνήμης, απώλειας και μετάβασης.
Στην επιτελεστική δράση της 17ης Μαρτίου 2026 διερευνήθηκε το θέμα του μοιρολογιού και η σύνδεσή του με το ηπειρώτικο μοιρολόι. Το μοιρολόι αποτελεί μια από τις αρχαιότερες μορφές θρηνητικού τραγουδιού στον ελληνικό πολιτισμό. Μέσα από την τελετουργική του μορφή εξυμνεί τον νεκρό και ταυτόχρονα εκφράζει τον πόνο της απώλειας, μετατρέποντας τον προσωπικό θρήνο σε συλλογική εμπειρία.
Η παράδοση του ηπειρώτικου μοιρολογιού διατηρεί έντονα στοιχεία σωματικότητας και φωνητικής έκφρασης· η φωνή γίνεται φορέας μνήμης, ενώ η τελετουργία του θρήνου λειτουργεί ως πολιτισμικός μηχανισμός διαχείρισης της απώλειας. Όπως σημειώνει η Έφη Αβδελά, η μελέτη της γυναικείας εμπειρίας και των μορφών έκφρασης του σώματος και της μνήμης αποκαλύπτει βαθύτερες πολιτισμικές δομές που συνδέονται με το φύλο, την κοινωνία και την ιστορική εμπειρία (Αβδελά 1993). Στο ίδιο πνεύμα, οι Σιωπηρές Ιστορίες αναδεικνύουν τις αφηγήσεις και τις εκφράσεις που συχνά παραμένουν στο περιθώριο της επίσημης ιστοριογραφίας (Αβδελά& Ψαρρά 1997).
Η δράση επιχειρεί να δημιουργήσει έναν διάλογο ανάμεσα στην εικαστική εικόνα της Οφηλίας και τη φωνητική παράδοση του μοιρολογιού. Ο θρήνος παρουσιάζεται ως μια οικουμενική ανθρώπινη εμπειρία, που διαπερνά διαφορετικούς πολιτισμούς και ιστορικές στιγμές. Η εικόνα της Οφηλίας και η φωνή του μοιρολογιού συναντώνται σε έναν κοινό τόπο: εκεί όπου το σώμα, η φωνή και το στοιχείο του νερού μετατρέπονται σε φορείς μνήμης και μετάβασης.
Στην επιτελεστική δράση συμμετείχουν οι απόφοιτες της Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού του Ωδείου Αθηνών Κόλλια Νεφέλη, Κουϊτζόγλου Ελπίδα, Φαρμακοπούλου Σοφία και Φούφη Ντοριάνα καθώς και ο τραγουδιστής Αλέξανδρος Μαγκλάρας.
📸 Filip Mnis
Valanis Giannis
