08/03/2026
IN MEMORIAM | Ιωάννα Παπαντωνίου (1936-2026)
Σήμερα, 8 Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, τιμούμε τη μνήμη μιας γυναίκας που αφιέρωσε τη ζωή της στην έρευνα και ανάδειξη του ενδύματος:
Της Ιωάννας Παπαντωνίου
- διακεκριμένης σκηνογράφου, ενδυματολόγου και ιδρύτριας του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος «Βασίλης Παπαντωνίου» (νυν Ίδρυμα Βασίλη Παπαντωνίου), που έφυγε από τη ζωή πριν από λίγες ημέρες.
Προσωπικότητα διεθνούς εμβέλειας, η Ιωάννα Παπαντωνίου σφράγισε με το πολυσχιδές έργο της τον χώρο του ενδύματος, του θεάτρου και των μουσείων.
Για το δυναμικό του Λυκείου των Ελληνίδων και του Μουσείου Ενδυμασίας υπήρξε σπουδαία ερευνήτρια, εμπνευσμένη δασκάλα, πολύτιμη συνεργάτιδα, καλή φίλη, υπολογίσιμη φωνή.
Με το Λύκειον των Ελληνίδων συνδέθηκε από μικρή ηλικία, ως μαθήτρια ελληνικών χορών και μέλος της Xορευτικής του Oμάδας, ενώ αργότερα δραστηριοποιήθηκε ως δασκάλα και ερευνήτρια ελληνικών χορών και ενδυμασιών.
Το όνομά της συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικών δωρητών του Μουσείου Ενδυμασίας που τροφοδότησαν συστηματικά την ενδυματολογική συλλογή του με πολυάριθμες τοπικές φορεσιές που σχεδόν καλύπτουν ολόκληρο τον ενδυματολογικό χάρτη της Ελλάδας.
Ως Έφορος του τμήματος Εθνικών Ενδυμασιών του Λυκείου των Ελληνίδων, υποστήριξε με διορατικότητα την ανάγκη συστηματικής τεκμηρίωσης και διαχείρισης των συλλογών, καθώς και τη λειτουργική διάκριση μεταξύ Μουσείου και Ιματιοθήκης. Μέσα από τις εκθέσεις και την έκδοση θεματικών επιτραπέζιων ημερολογίων τα οποία επιμελήθηκε, συνέβαλε ουσιαστικά στη μελέτη, την ερμηνεία και την ανάδειξη αυτού του πολύτιμου ενδυματολογικού υλικού στο εκάστοτε ιστορικό και κοινωνικό του συγκείμενο.
Μας καταλείπει ένα ογκώδες συγγραφικό έργο για το ένδυμα, αποτελούμενο από βιβλία, μονογραφίες, καταγραφές μαρτυριών και κριτικές, το οποίο αποτελεί αναντικατάστατη πηγή και πολύτιμο εργαλείο για τους μελετητές. Με σπάνια πνευματική ωριμότητα, αυτογνωσία, και πάντοτε με πνεύμα ανήσυχο και ελεύθερο από βεβαιότητες, δεν δίσταζε να επιστρέφει και στις δικές της επιστημονικές έρευνες, σημειώνοντας συχνά τα προσωπικά της «errata», όπως συνήθιζε να λέει - υπενθυμίζοντας ότι η αναζήτηση της γνώσης δεν είναι ποτέ οριστική, αλλά μια ανοιχτή διαδικασία συνεχούς αναθεώρησης.
Στάθηκε γενναιόδωρη συνομιλήτρια και μόνιμα ενθαρρυντική με τους νεότερους μελετητές. Ο λόγος της - προφορικός και γραπτός - άνοιγε δρόμους σκέψης και θα αποτελεί πάντοτε πηγή έμπνευσης.
Τη θυμόμαστε με ευγνωμοσύνη.
Για το έργο της, για το ισχυρό αποτύπωμα που αφήνει στον χώρο της μελέτης του ενδύματος και για τη γνώση που μοιράστηκε απλόχερα.
Για την παρουσία της δίπλα μας, σε κάθε στάδιο της πορείας του Μουσείου Ενδυμασίας του Λυκείου των Ελληνίδων, ήδη από τα πρώτα του βήματα.
Σαν σήμερα, την 8η Μαρτίου του 1988 το Μουσείο εγκαινιάζεται από την τότε Υπουργό Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη, με την περιοδική έκθεση «Η εξέλιξη της ελληνικής φορεσιάς», σε επιμέλεια της ενδυματολόγου και σκηνογράφου Ιωάννας Παπαντωνίου.
Η έκθεση αποτύπωνε τη μακρά εξελικτική πορεία της γυναικείας ενδυμασίας στον ελληνικό χώρο, από τη 2η χιλιετία π.Χ. έως τα τέλη του 19ου αιώνα, μέσα από αντιπτροσωπευτικά σύνολα μινωικής, αρχαιοελληνικής και βυζαντινής εποχής, καθώς και σπάνια δείγματα τοπικών ενδυμασιών και κοσμημάτων από τη συλλογή του Λυκείου των Ελληνίδων.
Φωτ.:
Εγκαίνια της έκθεσης «Η εξέλιξη της ελληνικής φορεσιάς» (1988):
στιγμιότυπο συνάντησης δύο σημαντικών προσωπικοτήτων του πολιτισμού, που συνέβαλαν - η καθεμία με τον τρόπο της- στην ανάδειξη της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς: της Μελίνας Μερκούρη και της Ιωάννας Παπαντωνίου.
#ΜΕΛΕ
