Addis Abeba Museum

Addis Abeba Museum About Addis Abeba Museum. Addis Abeba Museum was established in 1986 (1979 E.C) following the centennial celebration of Addis Abeba.

ኤሊስ የተባለ ጥቁር አሜሪካዊ ቱጃር አፄ ምኒልክን ለማየት ወደ ኢትዮጵያ ተጉዞ ስለንጉሱ እና ስለቆይታዉ ለኒዉዮርክ ታይምስ ጋዜጣ በወቅቱ ያካፈለዉን ፓዉሎስ ኞኞ አጤ ምኒልክ በሚለዉ መጽሃፉ ...
01/03/2026

ኤሊስ የተባለ ጥቁር አሜሪካዊ ቱጃር አፄ ምኒልክን ለማየት ወደ ኢትዮጵያ ተጉዞ ስለንጉሱ እና ስለቆይታዉ ለኒዉዮርክ ታይምስ ጋዜጣ በወቅቱ ያካፈለዉን ፓዉሎስ ኞኞ አጤ ምኒልክ በሚለዉ መጽሃፉ እንዲህ አስፍሮታል፡፡

ኤሊስ ለጋዜጣዉ በሰጠዉ ቃለመጠይቅ እንዲህ ይላል…እስካሁን እናንተ አሜሪካኖች ከወሰናችሁ አልፋችሁ የሌላ ወሰን መድፈራችሁን አልሰማሁም ሌሎቹ ግን እንደእናነተ አርፈዉ ከአገራቸዉ የሚቀመጡ አይደሉም፡፡ አየህ እነዚህ ፈረንጆች ሳልነካቸዉ ይነኩኝ እና ምኒልክ መጥፎ ሰዉ ነዉ ይሉኛል፡፡ እኔ ግን ለወዳጆቼ መጥፎ አይደለሁም፡፡ እኛ አበሾች አንድ ጠባይ አለን፡፡ ለምናምናቸዉ ወዳጆቻችን ሰላማዊ እና እንኳን ደህና መጣችሁ የምንል ነን፡፡ ጠላት ከሆኑብን ግን እንደዱር ክፉ አዉሬ ማንንም ሳንፈራ ጠላቶቻችን ማጥፋት እንወዳለን፡፡ ይህ ነዉ ጠባያችን አሉኝ በማለት ኤሊስ የተናገራቸዉን ጋዜጣዉ በሰፊዉ ዘግቦታል፡፡

"አድዋ"ከሰይፍ ድል ባሻገር የሞራልና የዲፕሎማሲ ግርማታሪክን መመርመር ከቆሙበት ኮረብታ ወደ ኋላ መመልከት ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊት የሚመራውን ብርሃን የማግኘት ጥበብ ነው። የሰው ልጅ የታሪክ ...
26/02/2026

"አድዋ"
ከሰይፍ ድል ባሻገር የሞራልና የዲፕሎማሲ ግርማ

ታሪክን መመርመር ከቆሙበት ኮረብታ ወደ ኋላ መመልከት ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊት የሚመራውን ብርሃን የማግኘት ጥበብ ነው። የሰው ልጅ የታሪክ ጉዞ ሁልጊዜም በሁለት ኃይላት መካከል የሚደረግ ፍልሚያ ነው፤ በአንዱ ወገን በቁሳዊ ብልጫና በኃይል ትዕቢት የታጀበ የባዕዳን ወረራ፣ በሌላው ወገን ደግሞ በመንፈሳዊ ጽናትና በሰብዓዊ ልዕልና የተመሰረተ የማንነት ተጋድሎ። አድዋ በዚህ የሁለት ዓለማት ፍልሚያ ውስጥ ኢትዮጵያ የድል አድራጊነትን ዘላለማዊ አሻራ ያሳረፈችበት ታላቅ መድረክ ናት።
​ስለ አድዋ ሲነገር ብዙ ጊዜ ጆሯችን የመድፎችንና የሰይፍ ድምፆችን በትውስታ ወደ አዕምሮው ሊመጣለት ይችላል። ዓይናችንም የጀግኖችን ግስጋሴና የጠላትን ሽሽት ይቃኛል። ሆኖም፣ ከወታደራዊው ስልትና ከጥይቱ ጩኸት ባሻገር፣ በአድዋ ሸለቆዎች ውስጥ ገና በሚገባ ያልተዘመረለት፣ በረቂቅ ዲፕሎማሲና በታላቅ ሰብዓዊነት የተገነባ ሌላ ግዙፍ ድል አለ። ይህ ድል አውሮፓውያን ለዘመናት "ጥቁር ሕዝብ አረመኔ ነው" ብለው የገነቡትን የውሸት ግንብ፣ በምክንያትና በምሕረት አመድ ያደረገ የአስተሳሰብ ድል ነው።
​አፄ ምኒልክና ረቂቁ ዲፕሎማት ራስ መኮንን አድዋ ላይ የገጠሙት የጣሊያንን ሰራዊት ብቻ አልነበረም፤ መላውን የአውሮፓ ጋዜጠኞች፣ የሕዝብ አስተያየትና ያንን የተዛባ የቅኝ ግዛት ትርክት ጭምር እንጂ። ይህ ትረካ በዚያ በጦር ሜዳው በረከትና በዲፕሎማሲው ብልሃት መካከል የነበረውን፣ ኢትዮጵያን በዓለም ፊት የሥልጣኔና የሞራል ማማ አድርጎ የሰቀለውን ያልተነገረ ገድል እነሆ፦
አድዋ ጦርነት ማግስት ጀምሮ በጦር ሜዳው ላይ የታየው ትዕይንት ዓለምን ያስደነገጠ ቢሆንም ሌላ መገረምን ይዞ ተከሰተ። ድሉ የተገኘው በመድፍና በሰይፍ ብቻ ሳይሆን፣ ድሉ ከተረጋገጠ በኋላ በተከተለው እንደ መለኮታዊ ርኅራኄና ረቂቅ የዲፕሎማሲ ጥበብ ጭምር ነው። አፄ ምኒልክ በአድዋ ሸለቆዎች የተማረኩትን በሺዎች የሚቆጠሩ የጣሊያን ወታደሮች የያዙበት መንገድ፣ ኢትዮጵያ በዓለም የሥልጣኔ መድረክ ላይ ያላትን የሞራል የበላይነት በደማቅ ቀለም የጻፈ ክስተት ነበር።
​ሬይመንድ ጆናስ “The Battle of Adwa” በተሰኘው መጽሐፋቸው ላይ እንደገለጹት፣ የምኒልክ ርኅራኄ ተራ የሞራል ግዴታ ሳይሆን፣ አውሮፓውያን ለዘመናት የገነቡትን “ጥቁር ሕዝብ አረመኔ ነው” የሚል ትርክት አመድ ያደረገ ስልታዊ ውሳኔ ነበር።
​በጦርነቱ ማግስት፣ ጄነራል አልቤርቶኒን ጨምሮ በርካታ የጣሊያን መኮንኖችና ወታደሮች በአፄ ምኒልክ እጅ ወደቁ። አውሮፓውያን ጋዜጠኞች “ኢትዮጵያውያን ምርኮኞችን ይጨፈጭፋሉ” ብለው በጠበቁበት ሰዓት፣ ምኒልክ ግን ተቃራኒውን አደረጉ። አሌክሳንደር ቡላቶቪች “With the Armies of Menelik II” በሚለው መጽሐፉ ላይ እንደመሰከረው፣ ምኒልክ ምርኮኞቹን የያዙት እንደ ጠላት ሳይሆን እንደ እንግዳ ነበር።
​የተማረኩት ወታደሮች የቆሰሉት እንዲታከሙ፣ የተራቡት እንዲመገቡና በአጠቃላይ ሰብዓዊ ክብራቸው እንዲጠበቅ ምኒልክ ጥብቅ ትእዛዝ አስተላለፉ። ይህም በወቅቱ በነበሩት የዓለም አቀፍ ጋዜጠኞች ዘንድ “ተዓምር” ተብሎ ተዘገበ። የለንደን ታይምስና የፓሪስ ጋዜጦች “ጥቁሩ ንጉሥ ነጮቹን ምርኮኞች በክብር እያስተናገደ ነው” በሚሉ ርዕሰ-ዜናዎች ተሞሉ።
ታሪክ የጀግንነትንና የፈሪነትን ትርጉም የሚለየው በያዙት ሰይፍ ስፋት ሳይሆን በልባቸው ርኅራኄ ልክ ነው። ጀግና የማረከውን አይገድልም፤ ምክንያቱም ጀግንነት በመንፈስ ልዕልና የሚገነባ እንጂ ደም በማፍሰስ የሚረካ ጥማት አይደለም። ፈሪ ግን የማረከውን እንኳ አይምርም፤ ጥላውን እንኳ ስለማያምን፣ የተሸነፈውን ጠላት በማጥፋት ውስጥ የራሱን ሽብር ለመደበቅ ይጥራል።
​የአፄ ምኒልክ ጀግንነት ከዚህ እውነት የሚቀዳ ነው። አድዋ ላይ የታየው ታላቅነት ወራሪውን ኃይል መደምሰሳቸው ብቻ ሳይሆን፣ የተማረከውንና የቆሰለውን ጠላት በክብር መያዛቸው ነው።
ጀግና ኃይሉን የሚያውቅ፣ ማንነቱን የተረዳና በፈጣሪው የሚታመን ፍጡር ነው። አፄ ምኒልክ በአድዋ ሸለቆዎች በሺዎች የሚቆጠሩ የጣሊያን ወታደሮችን ሲማርኩ፣ ዓለም የጠበቀችው የበቀል ሰይፍ እንዲመዘዝ ነበር። ሆኖም ምኒልክ የመረጡት የምሕረትን መንገድ ነው። ሬይመንድ ጆናስ “The Battle of Adwa” ላይ እንዳሰፈሩት፣ ምኒልክ ምርኮኞቹን በክብር እንዲያዙ ማድረጋቸው፣ የጀግንነታቸው መገለጫ እንጂ የድካማቸው ምልክት አልነበረም። ጀግና የማረከውን አይገድልም፤ ምክንያቱም የጀግና ድል ጠላትን መግደል ሳይሆን፣ የጠላትን ዕብሪት ሰብሮ በሰብዓዊነት የበላይነት ማሸነፍ ነው።
ፈሪ ግን ሁልጊዜም በጥርጣሬና በድንጋጤ ውስጥ ይኖራል። ጥላውን እንኳ አያምንም፤ ምክንያቱም ጥንካሬው ከውስጥ የሚመነጭ ሳይሆን በሌሎች ላይ ከሚጭነው ሽብር የሚገኝ ነው። ፈሪ የማረከውን ጠላት የሚገድለው፣ ጠላቱ በሕይወት ከቆየ ዳግም ሊመጣብኝ ይችላል በሚል ስጋት ስለሚዋጥ ነው። አውሮፓውያን ለዘመናት በቅኝ ግዛት ታሪካቸው ያሳዩት ጭካኔ፣ በእውነቱ የውስጣዊ ፈሪነታቸውና የሥነ-ልቦናዊ አለመረጋጋታቸው ውጤት ነበር። ምኒልክ ግን "የማረኩትን ፈረስና ሰው አልገድልም" በማለት፣ ፈሪነትን በጀግንነት መድረክ ላይ አጋልጠውታል።
አሌክሳንደር ቡላቶቪች “With the Armies of Menelik II” በሚለው መጽሐፉ፣ የኢትዮጵያ ሠራዊት በድል ማግስት የሚያሳየውን መረጋጋትና ርኅራኄ ሲገልጽ፣ ይህ "ጥንታዊና የተከበረ የጀግንነት ጥበብ" መሆኑን ይመሰክራል። ምኒልክ ለዓለም ያስተማሩት ትልቅ ትምህርት ቢኖር፣ እውነተኛ ጀግና በጠላት ላይ የሚጨክነው በውጊያ ሜዳ ብቻ መሆኑን ነው። ሰይፉን የጣለና እጁን የሰጠ ምርኮኛ ላይ ሰይፍ መምዘዝ ግን የፈሪዎችና የነፍሰ ገዳዮች ተግባር ነው።
የምኒልክ ጀግንነት ከፈሪነት አጥር የጸዳ፣ በታሪክ ጽናትና በሃይማኖታዊ እሴት የታነጸ ነበር። ጀግና የማረከውን አይገድልም፤ ምክንያቱም ጀግና ለታሪክና ለፈጣሪው ይገዛል። ፈሪ ግን እንኳን የማረከውን ጥላውን አያምንም፤ ምክንያቱም የራሱ ሕሊና በሰላም እንዲያርፍ አይፈቅድለትም። አድዋ የጀግኖች ድል የሆነው፣ በዚያ የርኅራኄና የጽናት ጥምረት ምክንያት ነው።
​ምኒልክ የተማረኩትን ጣሊያኖች በሰላም ለመመለስ የወሰዱት እርምጃ፣ በሮም ቤተ-መንግሥት ውስጥ ታላቅ ድንጋጤ ፈጠረ። የጣሊያን መንግሥት ሕዝቡን “እነዚህ አረመኔዎች ናቸው” በማለት ለጦርነት ሲያነሳሳ ቢቆይም፣ የተመለሱት ምርኮኞች ግን ስለ ምኒልክ ቸርነትና ስለ ኢትዮጵያ ሥልጣኔ ምስክርነት ሰጡ።
​ይህም በጣሊያን ሕዝብ ዘንድ ለምኒልክ ታላቅ ክብር እንዲሰፍን አደረገ። በሮም ጎዳናዎች ላይ የነበረው ተቃውሞ እየበረታ ሄዶ፣ የክሪስፒ መንግሥት እንዲወድቅ ምክንያት ሆኗል። ጆናስ እንደሚተርኩት፣ ምኒልክ በጦር ሜዳው ካደረሱት ወታደራዊ ሽንፈት ይልቅ፣ በምርኮኞች አያያዛቸው የጣሊያንን የሞራል ዐከርካሪ የሰበሩበት መንገድ እጅግ የላቀ ነበር።
​በወቅቱ በአዲስ አበባና በአድዋ የነበሩ የውጭ ሀገር ጋዜጠኞች፣ ምኒልክ ከምርኮኞቹ ጋር አብረው ሲመገቡና ሲያወጉ የሚያሳዩ ዘገባዎችን ለዓለም አሰራጩ። ይህ ክስተት ኢትዮጵያ በጥንታዊ ስሟ የምትታወቅበትን የክርስትናና የሰብዓዊነት እሴት በተግባር አረጋገጠ።
​የአድዋ ድል በወታደራዊ ሳይንስ መነጽር ብቻ ሲቃኝ “የጥቁር ሕዝብ የነጭ ወራሪን ድል ማድረግ” ተብሎ ይጠቃለላል። ነገር ግን ዓለም አቀፍ የታሪክ ምሁራንና በወቅቱ የነበሩ የዓይን እማኞች ትኩረታቸውን ወደ ሰብዓዊው ድል (Humanitarian Victory) ሲያዞሩ፣ የአድዋ ግርማ ከጦር ሜዳው አልፎ ወደ ሥነ-ምግባር ማማ ላይ ሲወጣ ይታያል። ኢትዮጵያውያን በጦርነቱ ማግስት ያሳዩት ርኅራኄ፣ አውሮፓውያን ለዘመናት ካከማቹት የዕብሪት ትርክት በላይ ከፍ ያለ ነበር። ታላላቅ የዓለም የታሪክ ሊቃውንት ስለ አድዋ “ሰብዓዊ ድል” የጻፏቸውን ተጨማሪ ድንቅ ምስክርነቶች ቀጥለን እናውጋ።
ታዋቂው የታሪክ ጸሐፊ ጆርጅ በርክሌይ “The Campaign of Adowa and the Rise of Menelik” በተሰኘው መጽሐፉ፣ ኢትዮጵያውያን ለምርኮኞች የነበራቸውን አመለካከት በድንቅ ሁኔታ ይገልጸዋል። በርክሌይ እንዳስተዋለው፣ የኢትዮጵያ መኳንንት የተማረኩትን የጣሊያን መኮንኖች የያዙት እንደ ወንጀለኛ ሳይሆን፣ “እንደ ተሸነፉ ባልደረቦች” (Defeated Peers) ነበር።
​በተለይም ራስ መኮንን በሐረር ይዞታቸው ውስጥ ምርኮኞቹን የያዙበት መንገድ አስገራሚ ነበር። በርክሌይ ሲጽፍ፣ “ኢትዮጵያውያን ምርኮኞችን ሲንከባከቡ የታየው ትዕይንት፣ አውሮፓውያን ስለ አፍሪካውያን የነበራቸውን ጭፍን ጥላቻ ሙሉ በሙሉ የሚንድ ነበር” ይላል። ይህ ሰብዓዊ ድል ኢትዮጵያ በጥንታዊ ስሟ የምትታወቅበትን የሞራል ልዕልና ለዓለም አረጋገጠ።
​ሬይመንድ ጆናስ “The Battle of Adwa” በተሰኘው መጽሐፋቸው ላይ፣ የአድዋን ሰብዓዊ ድል “አዲስ የሥልጣኔ ትርጉም” ሲሉ ይጠሩታል። ጆናስ እንዳመለከቱት፣ አውሮፓውያን አፍሪካን ለመቀራመት የተጠቀሙበት ትልቁ ሰበብ “አረመኔዎችን ማሰልጠን” (Civilizing Mission) የሚል ነበር። ነገር ግን ምኒልክ ምርኮኞቹን በሰላም ሲመልሱ፣ አረመኔው ማን እንደሆነና የሰለጠነው ማን እንደሆነ ዓለም እንዲያይ አደረጉ።
​ጆናስ ሲተርኩ፣ “ምኒልክ ምርኮኞቹን ሲለቁ፣ የጣሊያንን መንግሥት በዲፕሎማሲያዊ መንገድ አራቆቱት” ይላሉ። ይህ የሞራል የበላይነት፣ የጣሊያን ሕዝብ ስለ ኢትዮጵያ ያለውን አመለካከት ቀይሮ፣ በሮም ቤተ-መንግሥት ላይ ታላቅ የሕዝብ ተቃውሞ እንዲቀሰቀስ አድርጓል።
​ታሪክ ጸሐፊው ፖል ሄንዝ “Layers of Time” በተሰኘው መጽሐፉ፣ የምኒልክን ርኅራኄ ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክሳዊ እምነት ጋር ያያይዘዋል። ሄንዝ እንደሚለው፣ “ምኒልክ ለጠላቶቻቸው ያሳዩት ምሕረት ከፖለቲካዊ ስሌት ያለፈ፣ በጥንታዊው ወንጌላዊ ትምህርት የተቀረጸ ስብዕና ውጤት ነበር”። ይህ ደግሞ በወቅቱ በነበሩ የውጭ ጋዜጠኞች ዘንድ “ክርስቲያናዊቷ ኢትዮጵያ ለአውሮፓ ክርስትናን አስተማረች” የሚል ትርጉም ተሰጥቶታል።
​የአድዋ ሰብዓዊ ድል፣ ኢትዮጵያ በጉልበት ብቻ ሳይሆን በሐሳብም ጭምር አሸናፊ መሆኗን ያረጋገጠበት ታላቅ ክስተት ነው። ዓለም አቀፍ ምሁራን የመሰከሩለት ይህ ርኅራኄ፣ ዛሬም ድረስ የኢትዮጵያዊነት ትልቁ መለያ ሆኖ ሊቀጥል ይገባል። አድዋ የነፃነት ብቻ ሳይሆን የሰው ልጅ ክብር የታደሰበት መድረክ ነው።

ጋዜጠኞች በምኒልክ እልፍኝ“ንጉሡ ሲያዩኝ፣ አይኖቻቸው ውስጥ ያለው ብርሃን ከእሳቱ ወላፈን ይልቅ ይሞቅ ነበር። "ዊልያም አስቶር ቻንለር (Standard ጋዜጣ ዘጋቢ)የአድዋ ድል ዜና እንደ ...
26/02/2026

ጋዜጠኞች በምኒልክ እልፍኝ
“ንጉሡ ሲያዩኝ፣ አይኖቻቸው ውስጥ ያለው ብርሃን ከእሳቱ ወላፈን ይልቅ ይሞቅ ነበር። "
ዊልያም አስቶር ቻንለር (Standard ጋዜጣ ዘጋቢ)

የአድዋ ድል ዜና እንደ ክረምት ነጎድጓድ በአውሮፓ ሰማይ ላይ አንጎዳግዶ፣ የቅኝ ገዥዎችን ትዕቢትና የቀለም የበላይነት ትርክት ትብያ ካደረገው በኋላ፣ ዓለም ዓይኑን ወደ ቀደምተመቷና ምስጢራዊቷ ኢትዮጵያ ማዞሩ የማይቀየር የታሪክ ግዴታ ሆነ። ከአድዋ ጦርነት ማግስት ጀምሮ እስከ 1900 ዓ.ም. ድረስ የነበሩት ዓመታት፣ ኢትዮጵያ በወታደራዊ ድል ብቻ ሳይሆን በምሁራዊና በዲፕሎማሲያዊ መስክም ዓለምን የማረከችበት "የግርማዊነት ዘመን" ነበሩ። በዚህ ወቅት ነበር በርካታ የዓለም ጋዜጠኞች፣ ደፋር አሳሾችና የታሪክ ጸሐፊዎች፣ እንደ ንብ ወደ ማር እንደሚተምሙ ሁሉ፣ ወደ እንጦጦና ወደ አዲሱ አበባ ተራሮች የነጎዱት።
​ይህ የጋዜጠኞችና የጸሐፊያን ፍሰት ተራ የጉብኝት ጉዞ ሳይሆን፣ በአንድ በኩል ለሽንፈት ምክንያት የሚፈልገው የአውሮፓ አዕምሮ፣ በሌላ በኩል ደግሞ የነፃነትን ጥልቀት ለመረዳት የጓጓው የዓለም ሕዝብ የፈጠረው የታሪክ ግፊት ውጤት ነው። ሬይመንድ ጆናስ “The Battle of Adwa” በተሰኘው ድርሳናቸው እንደገለጹት፣ ኢትዮጵያ በዚህ ወቅት የዓለም አቀፍ ዜናዎች ማዕከል (The Center of World News) ሆና ነበር። ጸሐፊያኑ ወደ ኢትዮጵያ የመጡት፣ አፄ ምኒልክ በደብዳቤዎቻቸውና በውጫሌ ውል ማግስት የገነቡትን የሉዓላዊነት ግርማ በአካል ለማረጋገጥና ያንን "ጥቁር አንበሳ" በአይናቸው ለማየት በመጓጓት ነበር።
​ወደ ኢትዮጵያ በተከታታይ የመጡት እነዚህ ታሪክ አሳሽ ሰዎች—እነ ዊልያም አስቶር ቻንለር፣ ሁገስ ለ ሩ እና አሌክሳንደር ቡላቶቪች—በመንገዳቸው ላይ ያዩት ድባብ፣ በልባቸው የታተመው ምስልና በብዕራቸው የቀረጹት ትረካ፣ ኢትዮጵያ በጥንታዊ ስሟ የነበራትን የሺህ ዓመታት ክብር ለዘመናዊው ዓለም ያስተዋወቀ ድልድይ ሆነ። ጉዟቸው በበረሃው ቃጠሎና በአቀበቱ ፈተና የታጀበ ቢሆንም፣ በመጨረሻ በእንጦጦው እልፍኝ ውስጥ ያገኙት መንፈሳዊ እርካታ ግን የአውሮፓን የጋዜጠኝነት ታሪክ የቀየረ አብዮት ነበር።
​እነዚህ ጸሐፊያን ከአድዋ ሸለቆዎች እስከ ምኒልክ ቤተ-መንግሥት ድረስ ያዩትን እውነት ሲመዘግቡ፣ ኢትዮጵያ በምድር ላይ ያለች ሀገር ብቻ ሳትሆን፣ በሰማያዊ ረድኤት የታጠረች የነፃነት ደሴት መሆኗን ለዓለም አበሰሩ። በእነዚያ ድንቅ ጸሐፊያን ብዕር አማካኝነት፣ የአድዋ ድል ከአፍሪካ ተራሮች አልፎ በአውሮፓና በአሜሪካ መጻሕፍት መሸጫዎች ላይ የነፃነት ወንጌል ሆኖ እንዲታተመ የታሪክ ግዴታ ሆነ።
የአድዋ ተራሮች ገና የድልን አየር እየተነፈሱ፣ የባሩዱ ጭስም በሸለቆዎቹ ውስጥ ሳይበተን፣ የአውሮፓ ጋዜጠኞች ወደ አፄ ምኒልክ ድንኳን ለመቅረብ ይሽቀዳደሙ ጀመር። የአድዋ ድል ዜና እንደ መብረቅ በአውሮፓ ሰማይ ላይ ባርቆ ከተሰማ በኋላ፣ ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ በአፍሪካ ቀንድ ስለበቀለው ቀንድ "ጥቁር ኮከብ" ለማወቅ ጓጓ። አፄ ምኒልክን ማግኘት ማለት በወቅቱ ለአውሮፓ ጋዜጠኞች የኦሊምፐስ ተራራን እንደ መውጣት የሚቆጠር ከባድ ፈተና ነበር።
ከአድዋ ጦርነት ማግስት ጀምሮ እስከ 1900 ዓ.ም. ድረስ በርካታ ጋዜጠኞችና የጉዞ ታሪክ ጸሐፊዎች ወደ ኢትዮጵያ ይገሰግሱ ጀመር።
​ከነዚህም መካከል የለንደኑ Standard ጋዜጣ ዘጋቢ ዊልያም አስቶር ቻንለር (William Astor Chanler)፣ የፈረንሳዩ Le Petit Journal ወኪልና የታሪክ ጸሐፊው ሁገስ ለ ሩ (Hugues Le Roux)፣ እንዲሁም የሩሲያው መኮንንና ጋዜጠኛ አሌክሳንደር ቡላቶቪች (Aleksander Bulatovich) ከመጀመሪያዎቹ ከመጡት በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳሉ። እነዚህ ሰዎች አዲስ አበባ ለመድረስ የሄዱበት መንገድ ዛሬ አንድ ጋዜጠኛ ቪዛ አስመትቶ በሰዓታት ውስጥ አዲስ አበባ ከሚገባበት ዘመናዊ አሠራር ፈጽሞ የተለየና እጅግ አድካሚ ነበር።
ወደ "አንበሳው" መኖሪያ የተደረገው ጉዞ የ19ኛው ክፍለ ዘመን ጋዜጠኝነት በዙ ዋጋ የሚያስከፍል ነበር። ዛሬ አንድ ጋዜጠኛ የሀገር መሪን ለማግኘት የኢሜይል መልእክት እንደሚልክ ሁሉ፣ በዚያ ዘመን ግን ሂደቱ የሚጀምረው ከጅቡቲ ወይም ከዘይላ ወደቦች ነበር። ጋዜጠኞቹ በግመልና በበቅሎ ታጅበው፣ በበረሃው ቃጠሎና በወንዞች ሙላት እየተፈተኑ ለሳምንታት በእግርና በጋማ ከብት ጫንቃ መጓዝ ነበረባቸው። ይህ ጉዞ ራሱ ለአንድ ጋዜጠኛ ትልቅ "ቅድመ-ዝግጅት" ነበር። የአፄ ምኒልክን ግርማ ለማየት የሚመጣ ሰው በመንገድ ላይ የሚያያቸው የኢትዮጵያ አርበኞች አቀባበልና ሥርዓት፣ ንጉሡ ምን ያህል በሕዝባቸው ዘንድ እንደሚከበሩ አስቀድሞ ምስክርነት ይሰጣል።
ሁገስ ለ ሩ ወደ ኢትዮጵያ ሲገባ፣ በመንገድ ላይ የገጠመው ወታደራዊ ፕሮቶኮል እጅግ ጥብቅ እንደነበር ይተርካል። ዛሬ አንድ ጋዜጠኛ በፀጥታ ኃይሎች እንደሚፈተሽ ሁሉ፣ በዚያ ዘመን ደግሞ የየአውራጃው ገዥዎችና "የመንገድ ጠባቂዎች" የንጉሡን ፈቃድና የደብዳቤ ማኅተም ሳይመለከቱ ማለፍ የማይቻል ነበር።
አዲስ አበባ ከገቡ በኋላ ጋዜጠኞቹ ወዲያውኑ ወደ ንጉሡ ፊት አይቀርቡም ነበር። ዛሬ "Press Secretary" እንደሚባለው ሁሉ፣ በዚያ ዘመን ደግሞ አዛዥ ገብረ ማርያም ወይም ፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ የጋዜጠኞቹን ማንነትና የመጡበትን ዓላማ በጥንቃቄ ይመረምሩ ነበር። ወደ ንጉሡ የሚቀርበው ጋዜጠኛ ንጹሕና የተከበረ ልብስ መልበስ፣ የሀገሩን መንግሥት የድጋፍ ደብዳቤ መያዝ ነበረበት።
​የአድዋ ድል ማግስት፣ ዓለም ዓይኑን ወደ ኢትዮጵያ በጣለበት ወቅት፣ የለንደኑ Standard ጋዜጣ ዘጋቢ ዊልያም አስቶር ቻንለር በእንጦጦ ተራራ ላይ ወደሚገኘውና ሰማይን ዝቅ ብሎ እንደሚነካው ወደሚታሰበው የአፄ ምኒልክ ቤተ-መንግሥት ሲያመራ፣ ልቡ በስጋትና በአድናቆት መካከል ትርታዋ ጨምሮ ነበር። የእንጦጦ ተራራ አቀበት፣ በጭጋግና በዝግባ ዛፎች ተሸፍኖ፣ ወደ ሌላ ዓለም የሚወስድ የደመናው ላይ ግርማ ደረጃ ይመስላል። ቻንለር ወደ ታላቁ እልፍኝ (አዳራሽ) ሲገባ የተሰማውን ድባብ የገለጠበት መንገድ፣ የኢትዮጵያን ጥንታዊ ግርማና የአፄ ምኒልክን ንጉሣዊ ክብር ቁልጭ አድርጎ የሚያሳይ ነበር።
​ቻንለር ወደ ቤተ-መንግሥቱ ቅጥር ግቢ ሲዘልቅ፣ በጉዞ ታሪኩ ላይ እንዳሰፈረው፣ መጀመሪያ የገጠመው የጸጥታና የሥርዓት ጥብቅነት ነው። ዛሬ አንድ ጋዜጠኛ ወደ ቤተ-መንግሥት ሲገባ ከሚደረግለት የጸጥታ ፍተሻ በበለጠ፣ በዚያ ዘመን የነበረው "የዓይን ፍተሻ" ብርቱ ነበር። በዝምታ የቆሙት ረጅም ጦር የያዙ ጠባቂዎችና በነጭ ጋቢ የተከናነቡት መኳንንት፣ ጋዜጠኛው ወደ ምስጢር ማከማቻ እየገባ መሆኑን የሚመሰክሩ ነበሩ። ቻንለር በመጽሐፉ ላይ እንዲህ ሲል ይተርካል፦ “ወደ እልፍኙ ስገባ፣ የአየር እጥረት ባለበት በዚያ ከፍተኛ እንጦጦ ተራራ ላይ፣ በዝግባ እንጨት የሚነደው እሳት መዓዛና የዕጣኑ ሽታ ተቀላቅሎ ነፍሴን በሆነ ምስጢራዊ ኃይል ወረራት።”
​ወደ ታላቁ እልፍኝ ሲገባ፣ አዳራሹ በከፍታውና በስፋቱ ብቻ ሳይሆን፣ በውስጡ ባለው መንፈሳዊ ድባብ ጋዜጠኛውን አስገረመው። ሬይመንድ ጆናስ “The Battle of Adwa” በተሰኘው መጽሐፋቸው ላይ እንደገለጹት፣ የእንጦጦው ቤተ-መንግሥት የጦር ካምፕ ብቻ ሳይሆን፣ የኢትዮጵያ ሉዓላዊነት የሚታደስበት የጸሎትና የጥበብ ማዕከል ነበር። ቻንለር ሲመለከት፣ ግድግዳዎቹ በሐር ጨርቆችና ከአውሮፓ በመጡ ውድ ምንጣፎች አጊጠዋል፤ ይህም ንጉሡ ከዓለም ጋር ያላቸውን የንግድና የዲፕሎማሲ ግንኙነት የሚያሳይ ነበር።
​በአዳራሹ መሃል ላይ፣ አፄ ምኒልክ በከፍታ ላይ ባለ ዙፋን ላይ ተቀምጠዋል። ዙፋኑ ዙሪያውን በነብር ቆዳዎች ተከብቧል፤ ይህም "የይሁዳ አንበሳ" የሚለውን መጠሪያቸውን የሚመጥን ግርማ ሰጥቷቸዋል። ቻንለር እንዲህ ሲል ድባቡን ይገልጸዋል፦ “ንጉሡ ሲያዩኝ፣ አይኖቻቸው ውስጥ ያለው ብርሃን ከእሳቱ ወላፈን ይልቅ ይሞቅ ነበር። በዙሪያቸው ያሉት ካህናትና መኳንንት የሚንቀሳቀሱት በዝግታና በክብር ነው፤ ንግግርም ቢሆን የሚሰማው በሹክሹክታ ብቻ ነበር። ይህ ቦታ የሰው መኖሪያ ሳይሆን የነገሥታትና የቅዱሳን ማረፊያ ይመስላል።”
​ቻንለር ራሱን ያገኘው በአንድ የሥልጣኔ ማዕከል ውስጥ እንደሆነ ተረዳ። ዛሬ አንድ ጋዜጠኛ "Exclusive Interview" ለማድረግ ቅድመ-ዝግጅት እንደሚያደርገው ሁሉ፣ ቻንለርም ከንጉሡ ጋር ከመነጋገሩ በፊት ያየው ሥነሥርዓት "ኢትዮጵያ በቀላሉ የምትገዛ ሀገር አይደለችም" የሚለውን እውነት በውስጡ እንዲያትም አደረገው። አፄ ምኒልክ በውጫሌ ውል ወቅት የነበራቸው ጽናት የመነጨው ከዚህ ካዩት መንፈሳዊና ግዙፍ ግርማ መሆኑን ጋዜጠኛው በአካል አረጋገጠ።
​ባጠቃላይ፣ የቻንለር ምስክርነት የእንጦጦን ተራራ ቤተ-መንግሥት የዓለም ዲፕሎማሲ ማዕከል አድርጎታል፤ ያ እልፍኝም የኢትዮጵያ ኩራትና የነፃነት ጮራ ከደመና በላይ ሆኖ የታየበት ስፍራ ነው።
ዊልያም አስቶር ቻንለር ወደ ታላቁ አዳራሽ (እልፍኝ) ከገባ በኋላ የተሰማውን ሲገልጽ፦ "ቤተ-መንግሥቱ በጸጥታና በታላቅ ግርማ የተሞላ ነው። በየጥጋጥጉ የቆሙት ዘበኞችና መኳንንት አይናቸው ንቁ ነው፤ ንጉሡ የሚቀመጡበት ዙፋን ደግሞ የኢትዮጵያን ጥንታዊ ስም የሚመጥን ግርማ አለው" ይላል።
​ጋዜጠኞቹ አፄ ምኒልክን ፊት ለፊት ሲያገኛቸው፣ አስቀድሞ በአውሮፓ ጋዜጦች ላይ ይሳሉ ከነበሩት "አረመኔ ንጉሥ" ምስል ፍጹም የተለዩ ሆኖ አገኛቸው። አሌክሳንደር ቡላቶቪች እንዲህ ሲል ጽፏል፦ "ንጉሡን ለመጀመሪያ ጊዜ ስመለከት፣ አይኖቻቸው ውስጥ የሚታየው ብልህነትና ደግነት ወዲያውኑ ማረከኝ። ፊታቸው ላይ የሚታየው የአድዋ ድል ኩራት ሳይሆን፣ የሰከነ የሀገር መሪነት ስሜት ነበር።"
​ምኒልክ ጋዜጠኞቹን ሲያነጋግሩ ዛሬ አንድ መሪ በ "Press Conference" ላይ እንደሚያደርገው በብልሃት ነበር። ለቀረበላቸው ጥያቄ ሁሉ የሚሰጡት ምላሽ በመጽሐፍ ቅዱሳዊ ምሳሌዎችና በዲፕሎማሲያዊ ብልሃት የተሞላ ነበር። ሁገስ ለ ሩ ንጉሡን ስለ ውጫሌ ውል ማጭበርበር ሲጠይቃቸው፣ ምኒልክ በረጋ መንፈስ "እኛ የፈለግነው ነፃነትን ነው፤ ጣሊያኖች ግን ጓደኝነት መስለው ጌትነትን ፈለጉ። እግዚአብሔር ደግሞ ለፍትሕ ይፈርዳል" ብለው መለሱለት። ጋዜጠኛው በዚህ ምላሽ ተገርሞ "ይህ ንጉሥ ከአውሮፓ ዲፕሎማቶች በላይ የሰለጠነ አዕምሮ አለው" ሲል ዘግቧል።
​ዛሬ ያለ ጋዜጠኛ የመንግሥት መሪን ለማነጋገር የሚያደርገው ጥንቃቄ (Background check, Security clearance, እና Structured questions) ሁሉ በአፄ ምኒልክ ዘመንም በተለየ መልኩ ይተገበር ነበር። ንጉሡ ለጋዜጠኞች የሰጡት ነፃነትና ግልጽነት፣ ኢትዮጵያን በዓለም አቀፍ ደረጃ "ዘመናዊትና ሉዓላዊት ሀገር" አድርጎ እንድትሳል ረድቷታል።
​በተለይም ከፈረንሳይና ከእንግሊዝ ጋዜጦች ለመጡ ጸሐፊዎች፣ ንጉሡ የሰጡት ቃል ልክ እንደ ሹል ሰይፍ የሰላ ነበር። ጋዜጠኞቹ "ለምን ከጣሊያን ጋር መዋጋትን መረጡ?" ብለው ለጠየቋቸው ጥያቄ፣ ምኒልክ በረጋ መንፈስ እንዲህ ሲሉ መለሱ፦ “እኛ ማንም እንዲወርረን አንፈልግም፤ ነገር ግን ክብራችንንና ሀገራችንን ለመጠበቅ ስንል የሞት ጽዋን ለመጠጣት አንፈራም። እግዚአብሔር ለኢትዮጵያ የሰጣትን ነፃነት ማንም ሊቀማት አይችልም።” ይህ ቃል በወቅቱ በነበሩት ታዋቂ ጋዜጦች ላይ ሲታተም፣ አውሮፓውያን ምኒልክን እንደ "አረመኔ ንጉሥ" ሳይሆን፣ እንደ አንድ ታላቅና አስተዋይ ክርስቲያን መሪ እንዲመለከቷቸው አደረገ።
​ጆናስ እንደሚተርኩት፣ አፄ ምኒልክ ለውጭ ጋዜጠኞች በሰጡት ቃለ-መጠይቅ ላይ በውጫሌ ውል ዙሪያ የተፈጠረውን ማጭበርበር በዝርዝር አብራርተዋል። "ጣሊያኖች በደብዳቤያቸውና በውላቸው ላይ የጻፉት ነገር የተለያየ ነበር፤ እኛ ግን በራሳችን ቋንቋና እምነት ጸንተን ስለቆምን ይህንን ተንኮል አከሸፍነው" ሲሉ ለዓለም አስታውቀዋል። ይህ የንጉሡ ምስክርነት፣ ኢትዮጵያ በጥንታዊ ስሟ ያላትን የሕግና የሞራል የበላይነት አስከብሯል። ጋዜጠኞቹ በጽሑፎቻቸው ላይ "ምኒልክ በቃላት ብቻ ሳይሆን በሐቅ የሚሞግቱ ንጉሥ ናቸው" ሲሉ ገልጸዋቸዋል።
​ከዚህም በላይ፣ ንጉሠ ነገሥቱ ስለ ምርኮኞቹ አያያዝ ለቀረበላቸው ጥያቄ የሰጡት ምላሽ የዓለምን ጋዜጠኞች ቀልብ ስቧል። "እነዚህ ሰዎች ወደ ሀገራቸው ሲመለሱ ስለ ኢትዮጵያ ፍቅርና ጀግንነት እንዲናገሩ እንፈልጋለን፤ እኛ የምንዋጋው ከሕዝብ ጋር ሳይሆን ከግፍ ጋር ነው" ማለታቸው፣ በጊዜው ለነበረው ዓለም አቀፍ ሰብዓዊ ሕግ (International Humanitarian Law) ትልቅ ትምህርት ነበር። ጳውሎስ ኞኞ በመጽሐፋቸው እንደዘገቡት፣ የምኒልክ ቃላት በአውሮፓ ውስጥ ስለ "ጥቁር ንጉሥ" የነበረውን የተዛባ ምስል ሙሉ በሙሉ ቀይሮታል።
​ባጠቃላይ፣ አፄ ምኒልክ ለውጭ ጋዜጦች የሰጡት እነዚህ ብርቅዬ ቃለ-መጠይቆች፣ የአድዋን ድል ወታደራዊ ውጤት ወደ ፖለቲካዊና ዲፕሎማሲያዊ ድል ቀይረውታል። ንጉሡ በቃላቸውና በግብራቸው "ኢትዮጵያ አትደፈርም" የሚለውን መልዕክት ለለንደን፣ ለፓሪስና ለሮም ቤተ-መንግሥታት በግልጽ አድርሰዋል። ይህ የታሪክ ገጽታ ዛሬም ድረስ በዓለም አቀፍ ግንኙነት ጥናት ውስጥ እንደ ትልቅ ምሳሌ ተጠቃሽ ነው።
እነዚህ ቃለ-መጠይቆች ተራ የጋዜጠኝነት ሥራዎች ሳይሆኑ፣ ንጉሠ ነገሥቱ የኢትዮጵያን ሉዓላዊነትና የጥቁር ሕዝብን ክብር በዓለም መድረክ ላይ ያረጋገጡባቸው "የዲፕሎማሲ አውድማዎች" ነበሩ። ሬይመንድ ጆናስ “The Battle of Adwa” በተሰኘው ድርሳናቸው፣ ምኒልክ ከጦር ሜዳው በድል እንደተመለሱ ለውጭ ጋዜጠኞች የሰጡት ምላሽ ዓለምን ያስገረመ ብስለት እንደነበረው ይተርካሉ።
​በመጨረሻም፣ እነዚህ ጋዜጠኞች ከአፄ ምኒልክ እልፍኝ ሲወጡ፣ በልባቸው የታተመው ምስል የአንድ "ጥቁር ንጉሥ" ብቻ ሳይሆን፣ የዓለምን ፖለቲካ መቀየር የሚችል "የጥበብ ሰው" ምስል ነበር። ሬይመንድ ጆናስ እንደሚሉት፣ ምኒልክ በነዚህ ቃለ-መጠይቆች አማካኝነት የአውሮፓን የፕሮፓጋንዳ ማሽን አሸንፈውታል።

"ነጮችን ያሸነፈው ኃያሉ ጥቁር ንጉሥ ከእኛ ጋር ነው"ቤኒቶ ሲልቫንበዌስትሚኒስተር አዳራሽ ሎንደን በ19ኛው ክፍለ ዘመን ማብቂያ ላይ፣ ዓለም በቅኝ ግዛትና በዘረኝነት ሰንሰለት ተተብትባ በነ...
26/02/2026

"ነጮችን ያሸነፈው ኃያሉ ጥቁር ንጉሥ ከእኛ ጋር ነው"
ቤኒቶ ሲልቫን
በዌስትሚኒስተር አዳራሽ ሎንደን

በ19ኛው ክፍለ ዘመን ማብቂያ ላይ፣ ዓለም በቅኝ ግዛትና በዘረኝነት ሰንሰለት ተተብትባ በነበረችበት በዚያ ድንግዝግዝ ዘመን፣ ከአትላንቲክ ውቅያኖስ ማዶ ለሚኖሩ ጥቁር ሕዝቦች አንዲት የብርሃን ጮራ ከአፍሪካ ቀንድ ትፈነጥቅ ነበር። ያቺ ጮራ አድዋ ስትሆን፣ የብርሃኑ ምንጭ ደግሞ አፄ ምኒልክ ነበሩ። የታሪክ ምሁሩ ሬይመንድ ጆናስ እንደገለጹት፣ የአድዋ ድል ዜና አሜሪካና ካሪቢያን የደረሰው እንደ ተራ ወታደራዊ ድል ሳይሆን፣ እንደ መለኮታዊ የምስራች ነበር። በዚህ ሳቢያ፣ በዓለም ዙሪያ የሚኖሩ ጥቁር ምሁራንና ታጋዮች "ነፃዋን ምድርና ጥቁሩን ንጉሥ" ለማየት ዓይኖቻቸውን ወደ አዲስ አበባ አቀኑ።

​ከእነዚህም መካከል እጅግ ጎልቶ የሚታወሰውና ታሪኩ እንደ ልብ ወለድ የሚመስለው የቤኒቶ ሲልቫን ጉዞ ነው። ቤኒቶ ሲልቫን በሀይቲ ተወልዶ በፈረንሳይ የተማረ፣ የጥቁር ሕዝቦች መብት ተሟጋችና ጋዜጠኛ ነበር። በ1890 ዓ.ም. አካባቢ፣ በአውሮፓና በአሜሪካ የሚገኙ ጥቁሮች "ወደ አፍሪካ መመለስ" (Back to Africa) የሚለውን ንቅናቄ በሐሳብ ደረጃ ሲያወጡት፣ ቤኒቶ ግን ይህ ንቅናቄ የሚተከልበት "ዓለት" ኢትዮጵያ መሆኗን አመነ። የታሪክ ጸሐፊው ሐሮልድ ማርከስ እንደዘገቡት፣ ቤኒቶ ሲልቫን አዲስ አበባ የደረሰው ከረጅም የእግርና የጋማ ከብት ጉዞ በኋላ ቢሆንም፣ በታላቁ ቤተ-መንግሥት የተደረገለት አቀባበል ግን ድካሙን ሁሉ ያስረሳ ነበረ።

​አፄ ምኒልክ፣ ቤኒቶን የተቀበሉት እንደ ተራ እንግዳ ሳይሆን፣ ለዘመናት ተለይቶት እንደቆየ ወንድማቸው ነበር። ጆናስ በመጽሐፋቸው ላይ እንደገለጹት፣ ምኒልክ ቤኒቶን በታላቅ ግርማ አጠገባቸው አስቀምጠው ስለ አሜሪካና አውሮፓ ጥቁሮች ሁኔታ በጥልቀት ይጠይቁት ነበር። ቤኒቶ ሲልቫን ለንጉሠ ነገሥቱ የጥቁር ሕዝቦችን መከራና የነፃነት ጥማት ሲያወራ፣ ምኒልክም በበኩላቸው "ኢትዮጵያ ለጥቁር ሕዝብ ሁሉ መጠለያ ናት፤ በሩም ክፍት ነው" የሚል አባታዊና ፖለቲካዊ ዋስትና ሰጡት። ይህ ንግግር በወቅቱ ለነበረው የፓን-አፍሪካኒዝም መንፈስ የመሠረት ድንጋይ ነበረ። አፄ ምኒልክ ለቤኒቶ ያሳዩት ይህ ግልጽነትና አቀባበል፣ ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ሕግ የምትመራ ሉዓላዊት ሀገር መሆኗን እና የጥቁር ሕዝብ የነፃነት ተምሳሌትነቷን በተግባር ያሳየ ነበር።

​ቤኒቶ ሲልቫን በአዲስ አበባ ቆይታው፣ አፄ ምኒልክ በውጫሌ ውል ላይ የጣሊያንን ተንኮል እንዴት በብልሃት እንደሰበሩ እና ሀገሪቱን ወደ ዘመናዊነት ለመቀየር እያደረጉት ያለውን ጥረት በአካል ተመልክቷል። ይህም ለቤኒቶ ትልቅ መነሳሻ ሆነው። ወደ አውሮፓና አሜሪካ ሲመለስ፣ ስለ ምኒልክ ግርማና ስለ ኢትዮጵያ እንግዳ ተቀባይነት የጻፋቸው ጽሁፎች፣ እንደ ማርከስ ጋርቬይ ያሉ ታላላቅ የጥቁር ሕዝብ መሪዎች "ኢትዮጵያዊነትን" እንደ ሃይማኖትና እንደ ፖለቲካ ጋሻ እንዲጠቀሙበት አድርጓቸዋል። ጆናስ እንደሚሉት፣ የምኒልክ ቤተ-መንግሥት ለጥቁር አሜሪካውያን "የነፃነት ካባ" ሆኖ ነበር።

​ባጠቃላይ፣ አፄ ምኒልክ ለቤኒቶ ሲልቫንና ለሌሎች ጥቁር ልዑካን ያደረጉት አቀባበል፣ ኢትዮጵያን ከብቸኝነት አውጥቶ የዓለም ጥቁር ሕዝቦች ተስፋ አድርጓታል። በጥንታዊው የአክሱም ድንጋይ ላይ ከሰፈረው የኢትዮጵያ ስም ጀምሮ እስከ ምኒልክ ሉዓላዊነት ድረስ ያለው ታሪክ፣ በቤኒቶ ሲልቫን አማካኝነት በዓለም ዙሪያ ለሚገኙ ጥቁር ሕዝቦች "ወደ አፍሪካ የመመለስ" ህልማቸው ሕያው እንዲሆን አድርጓል። ምኒልክ አድዋ ላይ ጣሊያንን ብቻ ሳይሆን፣ የጥቁርን ሕዝብ ሞራል የገደለውን የተሳሳተ ትረካ ጭምር ነው የሰበሩት።

የአዲስ አበባው ቀዝቃዛ አየርና የባሕር ዛፍ መዓዛ በቤኒቶ ሲልቫን ልብ ውስጥ አዲስ የነፃነት እሳት አጭሮ ነበር። ከአፄ ምኒልክ ጋር ያደረገው ረጅምና ጥልቅ ውይይት፣ የጥቁር ሕዝብ ታሪክ ሊቀየር የሚችለው በምኞት ሳይሆን በድርጅትና በዓለም አቀፍ ትብብር መሆኑን አሳምኖታል። ሬይመንድ ጆናስ “The Battle of Adwa” በተሰኘው ድርሳናቸው እንደገለጹት፣ ሲልቫን ከአፄ ምኒልክ የተሰናበተው የንጉሠ ነገሥቱን "የአፍሪካ ደጋፊነት" ማረጋገጫ ይዞ ብቻ ሳይሆን፣ ኢትዮጵያ የፓን-አፍሪካ እንቅስቃሴ መንፈሳዊ ማዕከል እንድትሆን የሚፈቅድ የክብር ቃል ጭምር ተቀብሎ ነበር።

​ቤኒቶ ሲልቫን ወደ አውሮፓ ሲመለስ፣ አእምሮው በአንድ ታላቅ ሐሳብ ተወጥሮ ነበር፦ "መላውን የጥቁር ሕዝብ ተወካዮች በአንድ ጣራ ስር ለምን አንሰበስብም?" የሚል። ይህ ሐሳብ በ1900 ዓ.ም. በለንደን ለተካሄደው የመጀመሪያው ታሪካዊ የፓን-አፍሪካ ኮንግረስ (Pan-African Congress) መነሻ ሆነ። ሲልቫን ለዚህ ስብሰባ ስኬት ትልቁን ካርድ የተጫወተው የአፄ ምኒልክን ስም በመጠቀም ነበር። በአውሮፓውያን ፊት፣ "አድዋ ላይ ነጮችን ያሸነፈው ኃያሉ ጥቁር ንጉሥ ከእኛ ጋር ነው" የሚለው መልዕክት፣ ለጥቁር ልዑካኑ የማይበገር ወታደራዊና ፖለቲካዊ ዋስትና ሰጣቸው። ጆናስ እንደሚሉት፣ የኮንግረሱ መካሄድ ራሱ አፄ ምኒልክ በደብዳቤዎቻቸው ያስመሰከሩት የሉዓላዊነትና የእኩልነት ትግል ውጤት ነበር።

​በለንደን አዳራሽ ውስጥ የሲልቫን ድምፅ ሲያስተጋባ፣ ከጀርባው የቆመው የአድዋ ድል ግርማ ነበር። በዚያ ታሪካዊ ስብሰባ ላይ እንደ ደብሊው ኢ ቢ ዱቦይስ (W.E.B. Du Bois) ያሉ ታላላቅ ምሁራን ሲገኙ፣ ቤኒቶ ሲልቫን ግን የኢትዮጵያን ባንዲራና የአፄ ምኒልክን ራዕይ ይዞ የኮንግረሱ መንፈሳዊ መሪ ሆኖ አገልግሏል። ጆናስ በመጽሐፋቸው ምዕራፍ 11 ላይ እንደገለጹት፣ ሲልቫን ለኮንግረሱ ተሳታፊዎች "ኢትዮጵያ እጆቿን ወደ እግዚአብሔር ትዘረጋለች" የሚለውን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትንቢት ሲያብራራ፣ ተሳታፊዎቹ ኢትዮጵያን እንደ አንዲት ሀገር ሳይሆን እንደ መላው ጥቁር ሕዝብ የነፃነት ምልክት ተመለከቷት። ይህ የሲልቫን ጥረት፣ ምኒልክ በውጫሌ ውል የጀመሩትን የዲፕሎማሲ ትግል ወደ ዓለም አቀፍ የጥቁር ሕዝብ ንቅናቄ እንዲሸጋገር አድርጎታል።

​ይህ ኮንግረስ የዘመናዊውን የፓን-አፍሪካኒዝም መሠረት ሲጥል፣ የቤኒቶ ሲልቫንና የአፄ ምኒልክ ትስስር ደግሞ የንቅናቄው "ሞተር" ሆኖ አገልግሏል። ጆናስ እንደሚተርኩት፣ ሲልቫን በለንደን አደባባይ የቆመው ከአፄ ምኒልክ ያገኘውን በራስ መተማመን ይዞ ነው። ይህም ጥቁር ሕዝቦች ራሳቸውን ማስተዳደር እንደሚችሉና እንደ ኢትዮጵያ ሁሉ የጥንታዊ ሥልጣኔ ባለቤት መሆናቸውን ለአውሮፓውያን ቅኝ ገዥዎች በድፍረት እንዲናገሩ አድርጓቸዋል። ሲልቫን ከአዲስ አበባ ይዞት የሄደው "የጥቁር ሰው ኩራት" በአውሮፓ ምድር ላይ ለተከታታይ የነፃነት ትግሎች መነሳሻ የሆነው በዚህ መንገድ ነበር።

​ባጠቃላይ፣ ቤኒቶ ሲልቫን በአፄ ምኒልክ ድጋፍና ግርማ ተጠቅሞ የፈጠረው ይህ ዓለም አቀፍ መድረክ፣ የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት በዓለም አቀፍ ጥቁር ሕዝቦች ዘንድ እንደ ተቀደሰ መቅደስ እንዲታይ አድርጎታል። ሬይመንድ ጆናስ በአድናቆት እንደገለጹት፣ አድዋ በአፍሪካ ተራሮች ላይ የተገኘ ድል ብቻ ሳይሆን፣ በለንደን አደባባዮች ላይ ለጥቁር ሕዝብ መብት መከበር የተሰማ ታላቅ ነጎድጓድ ነበር። ይህ የሲልቫንና የምኒልክ ታሪክ፣ ዛሬም ድረስ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት (AU) አዲስ አበባ ላይ እንዲመሰረት ላደረገው ታሪካዊ ሂደት ዋነኛው መነሻ ነው።

​የለንደን ጭጋጋማ አየር የፓን-አፍሪካ ኮንግረስ ተሳታፊዎችን የነፃነት ወጋገን ሊሸፍነው አልቻለም። ቤኒቶ ሲልቫን በዌስትሚኒስተር አዳራሽ ውስጥ የነጎድጓድ ያህል ያስተጋባውን ድምፅ አድምጦ ሲያበቃ፣ ወደ ማረፊያው ያመራው ግን በከባድ ኃላፊነት ስሜት ተውጦ ነበር። በአፄ ምኒልክ ፊት የገባው ቃል፣ የአፍሪካን ልጆች ድምፅ ማሰባሰብ ብቻ ሳይሆን፣ ይህንኑ ኃይል ወደ አንዲቷ ነፃ ሀገር—ወደ ኢትዮጵያ—መመለስ ነበር። ሬይመንድ ጆናስ “The Battle of Adwa” በሚለው ድርሳናቸው እንደገለጹት፣ ሲልቫን በለንደን የነበረውን ድባብና የጥቁር ሕዝቦችን ቁርጠኝነት የሚገልጽ አንድ እጅግ ምስጢራዊና ልብ አንጠልጣይ ሪፖርት ለአፄ ምኒልክ አዘጋጀ።

​ይህ ሪፖርት ከዲፕሎማሲያዊ ወግ ያለፈ፣ የጥቁር ሕዝብ የነፃነት ፍኖተ-ካርታ ነበር። ሲልቫን በሪፖርቱ ላይ "ግርማዊ ሆይ! በአውሮፓና በአሜሪካ የሚገኙ ልጆችዎ ዓይኖቻቸው ወደ እርስዎ አማትረዋል። አድዋ ለነሱ የድል ብቻ ሳይሆን የዳግም ልደት ምልክት ነው" በማለት አስፈረ። ጆናስ እንደሚተርኩት፣ ይህ ሪፖርት አዲስ አበባ በደረሰ ጊዜ አፄ ምኒልክ የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ለማስከበር ከሚያደርጉት የዲፕሎማሲ ትግል ጎን ለጎን፣ ሀገሪቱን የጥቁር ሕዝቦች ሁሉ የዕውቀትና የቴክኖሎጂ ማዕከል የማድረግ ራዕያቸውን አሰፋው። የውጫሌ ውል ተንኮል መክሸፍ በዓለም ዙሪያ ለሚገኙ ጥቁር ምሁራን "ኢትዮጵያ የሐቅና የጀግንነት ምድር ናት" የሚል ጽኑ እምነት አሳድሮባቸዋል።

​የሲልቫን ሪፖርት ውጤትም ወዲያውኑ መታየት ጀመረ። በአሜሪካ የሚገኙ ጥቁር አሜሪካውያን ልዑካን፣ ሐኪሞች፣ መሐንዲሶችና የሥነ-ጥበብ ሰዎች ወደ አዲስ አበባ የሚተምሙበት አዲስ የፍልሰት ማዕበል ተቀሰቀሰ። ከእነዚህም መካከል እንደ ዊልያም ኤሊስ ያሉ ታዋቂ ግለሰቦች "ወደ አባታችን ምድር" በሚል መሪ ቃል የአትላንቲክን የሲልቫን ሪፖርት ውጤትም ወዲያውኑ መታየት ጀመረ። በአሜሪካ የሚገኙ ጥቁር አሜሪካውያን ልዑካን፣ ሐኪሞች፣ መሐንዲሶችና የሥነ-ጥበብ ሰዎች ወደ አዲስ አበባ የሚተምሙበት አዲስ የፍልሰት ማዕበል ተቀሰቀሰ። ከእነዚህም መካከል እንደ ዊልያም ኤሊስ ያሉ ታዋቂ ግለሰቦች "ወደ አባታችን ምድር" በሚል መሪ ቃል የአትላንቲክን ባሕር አቋርጠው የምኒልክን ቤተ-መንግሥት ተቀላቀሉ። ጆናስ በመጽሐፋቸው ምዕራፍ 12 ላይ እንደገለጹት፣ አዲስ አበባ በዚያን ወቅት የጥቁር ሕዝብ የዲፕሎማሲና የሥልጣኔ መገናኛ (Hub) ሆና ነበር። ይህም አፄ ኢዛና በድንጋይ ላይ ካተመው ጥንታዊ ክብር ጀምሮ ኢትዮጵያ የነበራትን ታሪካዊ የበላይነት በዘመናዊው ዓለም ውስጥ መልሳ እንድታረጋግጥ አስችሏታል።
​ሪፖርቱና የልዑካኑ መምጣት በአውሮፓ ኃያላን ዘንድ ትልቅ ስጋት ፈጥሮ ነበር። "ጥቁሮች በኢትዮጵያ አማካኝነት አንድ እየሆኑ ነው" የሚለው ወሬ በለንደንና በፓሪስ ጋዜጦች ላይ በስፋት ይወራ ነበር። ነገር ግን አፄ ምኒልክ የሲልቫን ምስጢራዊ መረጃዎች በሰጧቸው ብልሃት፣ የአውሮፓን ተፅዕኖ በዲፕሎማሲ እየመከቱ፣ የጥቁር አሜሪካውያኑን ዕውቀት ለሀገር ግንባታ ተጠቀሙበት። ጆናስ እንደሚሉት፣ ይህ እንቅስቃሴ የፓን-አፍሪካኒዝም ሐሳብ ከመጽሐፍ ገጽ ወጥቶ በተግባር መሬት ላይ የወረደበት የመጀመሪያው የታሪክ ምዕራፍ ነበር። ቤኒቶ ሲልቫን ለንጉሡ የላከው ያ ምስጢራዊ ደብዳቤ፣ የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ከድንበር ጥበቃ ባለፈ ወደ ዓለም አቀፍ የጥቁር ሕዝብ መሪነት ያሸጋገረ ታላቅ ሰነድ ሆኖ ተመዝግቧል።
​ባጠቃላይ፣ የሲልቫን ሪፖርትና ተከታዮቹ የልዑካን ጉዞዎች፣ አድዋ የኢትዮጵያ ድል ብቻ ሳይሆን የመላው ጥቁር ሕዝብ የፖለቲካ ትንሣኤ መሆኑን አረጋገጡ። አፄ ምኒልክ በቤተ-መንግሥታቸው ውስጥ የጥቁር አሜሪካውያኑን ልዑካን ሲቀበሉ፣ በአፍሪካ ተራሮች ላይ አዲስና ጠንካራ የነፃነት ግንብ እየገነቡ ነበር። ሬይመንድ ጆናስ በሚያስገርም ስሜት እንደገለጹት፣ ያ ምስጢራዊ ሪፖርት በለንደን ጭጋግ ውስጥ ተጀምሮ በአዲስ አበባ የብርሃን ወጋገን የፈነጠቀ፣ የታሪክን አቅጣጫ የለወጠ የዲፕሎማሲ ተዓምር ነበር።
ፎቶው ፦የቤኒቶ ሲልቫን ነው።

"አድዋ" የዓለም ታሪክ የቀለም መስመር የተቀየረበት የታሪክ መስቀለኛ መንገድ ​የአድዋ ድል በ1888 ዓ.ም. (1896) በአፍሪካ ተራሮች ላይ የተካሄደ ወታደራዊ ግጭት ብቻ ሳይሆን፣ በመላው ...
23/02/2026

"አድዋ" የዓለም ታሪክ የቀለም መስመር የተቀየረበት የታሪክ መስቀለኛ መንገድ

​የአድዋ ድል በ1888 ዓ.ም. (1896) በአፍሪካ ተራሮች ላይ የተካሄደ ወታደራዊ ግጭት ብቻ ሳይሆን፣ በመላው ዓለም ተበትነው ለሚገኙ ጥቁር ሕዝቦችና በቅኝ ግዛት ቀንበር ስር ለነበሩ የምሥራቃዊያን ሀገራት "የነፃነት ፋና" ሆኖ ያበራ የታሪክ ክስተት ነው። ይህ ድል፣ አውሮፓውያን በበርሊን ኮንፈረንስ ያጸደቁትንና "ጥቁር ሕዝብ ራሱን ማስተዳደር አይችልም" የሚለውን የዘረኝነት ትርክት በአፄ ምኒልክ የጦር ጥበብና በኢትዮጵያውያን ጀግንነት ሰባብሮታል።

​በምስልና በሰነድ እንደተረጋገጠው፣ አፄ ምኒልክ "የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት" በሚል ሙሉ ማዕረግና የሉዓላዊነት ማኅተም ለአውሮፓ ኃያላን የላኳቸው ደብዳቤዎች፣ ሀገሪቱ ጥንታዊ የማዕከላዊ አስተዳደር ሥርዓትና የረቀቀ ዲፕሎማሲ የነበራት መሆኑን በዓለም አደባባይ አረጋግጠዋል። በተለይም የውጫሌ ውል አንቀጽ 17 (Article 17) ላይ ጣሊያን የፈጸመችውን የትርጉም ማጭበርበር ምኒልክ በብልሃትና በቁርጠኝነት ውድቅ ማድረጋቸው፣ ኢትዮጵያ በነጮች "ሞግዚትነት" የምትመራ ሳትሆን በራሷ የምትተማመን ሀገር መሆኗን ለዓለም አሳውቀዋል።

​ይህ ከአድዋ ተራሮች የተቀሰቀሰው የነፃነት ዜና፣ አትላንቲክን ተሻግሮ እስከ ዋይት ሐውስ በመድረስ በአሜሪካ ጥቁሮች ዘንድ "ወደ እናት ሀገር መመለስ" (Back to Africa) የተሰኘውን መሲሃዊ ንቅናቄ እንዲወለድ ምክንያት ሆኗል። እንደ ደብሊው ኢ ቢ ዱቦይስ (W.E.B. Du Bois) ያሉ ታላላቅ ምሁራንም አድዋን "የጥቁር ሕዝብ አእምሮአዊ ነፃነት መጀመሪያ" አድርገው እንዲመለከቱት አስገድዷቸዋል። ንዝረቱ በዚህ ብቻ ሳይወሰን እስከ ሩቅ ምሥራቅ ጃፓን ድረስ በመዝለቅ፣ የምሥራቃዊያን ኃይል ከምዕራባውያን የበላይነት እንዲላቀቅ የሞራል ስንቅ ሆኗል።

​በዚህ ተያያዥ የታሪክ ጉዞ ውስጥ፣ ኢትዮጵያ ጥንታዊ ስሟንና ሉዓላዊነቷን ጠብቃ ለዘመናዊው የፓን-አፍሪካኒዝም እንቅስቃሴ ማህፀን ሆና አዲስ አበባን የአፍሪካ መዲና እንድታደርግ ያስቻላት ያ አድዋ ላይ የፈሰሰው የጀግኖች ደም እና በብዕር የተረጋገጠው ዲፕሎማሲያዊ ጽናት ነው።

ማንኛውም የታሪክ ድርሳን እንደሚመሰክረው፣ የዓድዋ ድል (የካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም. / March 1, 1896) በተበሰረበት ወቅት፣ በአሜሪካ ዋይት ሐውስ (White House) መንበሪ ላይ የነበሩት 24ኛው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ግሮቨር ክሊቭላንድ (Grover Cleveland) ነበሩ።

​ዓለም በአውሮፓ ኃያላን የቅኝ ግዛት ፖሊሲ ስር ተወጥራ በነበረችበት ወቅት፣ በዋሽንግተን ዲሲ የሚገኘው ዋይት ሐውስ በአንድ ድንገተኛ ዜና ተናወጠ። ፕሬዝዳንት ግሮቨር ክሊቭላንድ፣ ሁለተኛ የሥልጣን ዘመናቸውን እያጠናቀቁ በነበረበት ያ ወቅት፣ ከአፍሪካ ቀንድ የመጣው "ጣሊያን በአድዋ ተራሮች ላይ ተሸነፈች" የሚለው ዜና የአሜሪካን የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ አውጪዎች ያስደመመ ነበር። ሬይመንድ ጆናስ "The Battle of Adwa" ላይ እንደገለጹት፣ ይህ ድል በአሜሪካ ለሚገኙ ጥቁር አሜሪካውያን የነፃነት ተስፋን ሲያቀጣጥል፣ ለዋይት ሐውስ ደግሞ "ኢትዮጵያ የማይበገር ኃይል መሆኗን" ያረጋገጠ ክስተት ነበር።

​ፕሬዝዳንት ክሊቭላንድ በወቅቱ ይከተሉት የነበረው "Monroe Doctrine" የተባለው ፖሊሲ፣ አሜሪካ በሌሎች ሀገራት የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ እንዳትገባ የሚመክር ቢሆንም፣ የአድዋ ድል ግን አሜሪካ ለኢትዮጵያ ያላትን አመለካከት እንዲቀይር አስገድዷታል። ሐሮልድ ማርከስ እንደሚተርኩት፣ የአድዋ ድል ከተመዘገበ ከጥቂት ዓመታት በኋላ፣ አሜሪካ ከአፄ ምኒልክ ጋር ዲፕሎማሲያዊ

21/02/2026

ለአዳዲሶቹ ዋና አድናቂዎቼ ታላቅ ምስጋና! Samantha Lee

"የጥሙ ዘበኛ" ኦገስት ዋይልድ​አሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን ሊያበቃ ጥቂት ዓመታት ሲቀሩት፣ በለንደን ጎዳናዎች ላይ የሚታየው ጭጋግ በፖለቲካው ዓለምም ተጋርዶ ነበር። በወቅቱ የታወቀው እንግሊ...
20/02/2026

"የጥሙ ዘበኛ"
ኦገስት ዋይልድ

​አሥራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን ሊያበቃ ጥቂት ዓመታት ሲቀሩት፣ በለንደን ጎዳናዎች ላይ የሚታየው ጭጋግ በፖለቲካው ዓለምም ተጋርዶ ነበር። በወቅቱ የታወቀው እንግሊዛዊ ጋዜጠኛና ዲፕሎማት ኦገስት ዋይልድ (Augustus B. Wylde)፣ ከለንደን ወደ ቀይ ባሕር ዳርቻ የሚወስደውን መርከብ ሲሳፈር፣ ወደፊት የሚጠብቀው ታሪክ የዓለምን ካርታ እንደሚቀይር አልተገነዘበም ነበር።

​ዋይልድ ተራ መንገደኛ አልነበረም። ቀደም ሲል በምሥራቅ አፍሪካና በሱዳን በኩል በነበረው የዲፕሎማሲ እንቅስቃሴ ውስጥ እጁ የነበረበት፣ የቀይ ባሕርን ፖለቲካና የአቢሲኒያን ምድር እንደ እጁ መዳፍ የሚያውቅ አርቆ አሳቢ ነበር። የብሪታንያ መንግሥት "በጣሊያንና በኢትዮጵያ መካከል የሚነሳው እሳት ወዴት ያመራል?" የሚለውን ምስጢር እንዲሰልልና ዘገባ እንዲያቀርብ በስውር ዓይኑን ወደ እርሱ ጥሎ ነበር።

​ከለንደን ተነስቶ በሱዌዝ ካናል በኩል በማለፍ፣ ቀይ ባሕርን አቋርጦ ምጽዋ ደረሰ። በወቅቱ ምጽዋ በጣሊያኖች እጅ ብትሆንም፣ ዋይልድ ግን ወደ መረብ ወንዝ ተሻግሮ የንጉሠ ነገሥቱን ግርማ ለማየት ቆርጦ ተነሳ። በአህያና በበቅሎ ጀርባ ተጭኖ፣ አስቸጋሪዎቹን የሰሜን ተራሮች እያቋረጠ፣ በኤርትራ በኩል አድርጎ ወደ ትግራይ ምድር ዘለቀ።

​ወደ መቀሌ ሲቃረብ፣ በየመንገዱ የሚያያቸው ነገሮች ሁሉ ያስገርሙት ነበር። "እነዚህ ሰዎች እንዴት በጎራዴና በናስ ጠመንጃ ታላቋን አውሮፓዊት ሀገር ይጋፈጣሉ?" የሚለው ጥያቄ በአዕምሮው ይመላለሳል። ነገር ግን መቀሌ ሲደርስ ያየው ትዕይንት ከጠበቀው በላይ ነበር። የአፄ ምኒልክ ሰራዊት ልጇን እንደ ምትጠብቅ አራስ ነብር ጠላቱ ላይ ዘሎ ሊከመር አድብቷል፣ ማር እንዳየ የንብ በመንጋ ተሞ መቀሌን ከብቧታል።

​ዋይልድ በራሱ ዓይን የተመለከተው ትልቁ ምስጢር ግን በመድፍ የሚገጥመው ጀግናን ብቻ አልነበረም፤ በመጋረጃ ጀርባ ሆና የጠላትን ጉሮሮ የምትዘጋውን ታላቋን እቴጌ ነበር።
ከለንደን የተነሳው መንገደኛ፣ ዛሬ በታሪክ መዝገብ ውስጥ "የእቴጌ ጣይቱ ብልሃት ምስክር" ሆኖ እንዲቀር ያደረገው ያ አድካሚና ምስጢራዊ ጉዞው ነበር። የለንደኑ ጋዜጠኛ ማስታወሻ ደብተሩን አውጥቶ፣ በታሪክ የማይረሳውን ያንን "የጥሙን ዘበኝነት" ገድል ሊመዘግብ ብዕሩን አሾለ።

​ጥር 1888 ዓ.ም.። የመቀሌ ሰማይ በባሩድ ጭስና በወፍራም አቧራ ተውጧል። በመቀሌው የመድፍ ምሽግ ውስጥ የተሸሸገው የሜጀር ጋሊያኖ ጦር፣ አፉን እንደከፈተ ዘንዶ ከምሽጉ አናት ላይ እሳት ይተፋል። ከታች ደግሞ፣ እንደ ጥቁር አንበሳ የሚቆጡት የኢትዮጵያ ጀግኖች ምሽጉን ሰብረው ለመግባት ደረታቸውን ለጥይት ሰጥተው እየፎከሩ ይወረወራሉ። ጦርነቱ ተፋፍሟል። ደም እዚህም እዚያም ይፈሳል።

​ኦገስት ዋይልድ፣ ያ እንግሊዛዊ ጋዜጠኛና የታሪክ ምስክር፣ በሩቅ ሆኖ ይህንን አስፈሪ ትዕይንት በትዝብት ይመለከታል። "ጣሊያኖች ምሽጋቸው ጠንካራ ነው፣ ስንቃቸውም ሞልቷል፤ ምኒልክ እንዴት ሊያሸንፋቸው ይችላል?" ሲል ለራሱ ይጠይቃል። ነገር ግን በዚያ የጦር ግርግር ውስጥ፣ ከንጉሠ ነገሥቱ ድንኳን ጀርባ አንድ ታላቅና ረቂቅ ስልት እየተሸመነ እንደነበር ዋይልድ ገና አልተረዳም ነበር።

በመቀሌ አምባ ላይ ነፋሱ ሲያፏጭ፣ የቅዝቃዜው ቅሪት ብርድ አጥንት ውስጥ ይገባል። ሜጀር ጋሊያኖ ከምሽጉ መስኮት በኩል ወደ ውጭ ሲመለከት፣ የሚታየው ትዕይንት እንደ ተራራ ተቆልሎ የተደቀነበትን የኢትዮጵያን ሠራዊት ብቻ አልነበረም፤ ይልቁንም የሕይወትና የሞቱ መጋጠሚያ የሆነችውን የ"ዶጎዓ" የውኃ ምንጭን እንጂ።

በዚያች ቅጽበት፣ በኢትዮጵያ በኩል ያለው የጦር ምክር ቤት በውጥረትና በክር

የነጭ ሰማይ ስር የጥቁር ድል መብረቅ በ"ለ ፔቲት ጆርናል" መነጽርኧርነስት ጁዴይህ የታሪክ ድርሳን በ1888 ዓ.ም. በአድዋ ተራሮች ላይ የተከሰተውን ዓለምን ያንቀጠቀጠ ድል፣ በፈረንሳዩ "ለ...
17/02/2026

የነጭ ሰማይ ስር የጥቁር ድል መብረቅ
በ"ለ ፔቲት ጆርናል" መነጽር
ኧርነስት ጁዴ

ይህ የታሪክ ድርሳን በ1888 ዓ.ም. በአድዋ ተራሮች ላይ የተከሰተውን ዓለምን ያንቀጠቀጠ ድል፣ በፈረንሳዩ "ለ ፔቲት ጆርናል" ጋዜጣ እና በዋና አዘጋጁ ኧርነስት ጁዴ እይታ ውስጥ በማለፍ፣ ድሉ በአውሮፓ የፖለቲካ ሰማይ ስር የፈጠረውን ንዝረት የዘገበበት የፓሪስ ድንጋጤና የኧርነስት ጁዴ ብዕር ነው።

ዛሬ ላይ ሆነን ስናስበው ግን፣ የአድዋ ጦርነት በዚህ ዘመን ቢከሰት ኖሮ የመረጃው አውታር ሌላ መልክ ይይዝ ነበር። ባሻዬ አውአሎም ለጄኔራል ባራቲዬሪ የሰጡት "የሐሰት መረጃ" (Disinformation) ዛሬ በኤክስ (X)፣ በፌስቡክና በቴሌግራም ላይ በሰከንዶች ውስጥ በቢሊዮኖች ዘንድ ይሰራጭ ነበር። የባራቲዬሪን ወታደራዊ ካርታዎችና ግንኙነቶች በ"ሳይበር ጥቃት" ማሰናከል ይቻል ነበር።

​የካቲት 23 ሌሊት ጦርነቱ ሲጀመር፣ ዓለም በቀጥታ ስርጭት (Live Stream) በሳተላይትና በድሮን ምስሎች ታጅባ የታላቁን የኢትዮጵያ ሰራዊት ግስጋሴ ትከታተል ነበር። እቴጌ ጣይቱ የጣሊያንን የውኃ ምንጭ ሲያስቆርጡ፣ ያ መረጃ በ"ብሬኪንግ ኒውስ" (Breaking News) ዓለምን ያጥለቀልቀው ነበር። የ"ለ ፔቲት ጆርናል" ስዕልም ዛሬ ላይ በደቂቃዎች ውስጥ "ቫይራል" (Viral) የሚሆንና በዓለም ዙሪያ በሚሊዮኖች የሚጋራ "ታሪካዊ ምስል" ይሆን ነበር።

ያኔ መረጃ ከፓሪስ እስከ አዲስ አበባ ይጓዝ የነበረው በቴሌግራም ሽቦዎችና በፈጣን መልእክተኞች እግር ነበር። በወቅቱ "ለ ፔቲት ጆርናል" የድሉን ዜና ይዞ የወጣው ጦርነቱ ተከስቶ ከቀናት በኋላ ሲሆን፣ ያ የመረጃ መዘግየት በራሱ የዓለምን ጉጉትና ድንጋጤ አባብስት ነበር።​ ያም ሆኖ ግን፣ የመረጃ አውታሮች ቢቀየሩም፣ ትልቁ እውነት ግን አይቀየርም፦

​እ.ኤ.አ. መጋቢት 1896። በፈረንሳይ ዋና ከተማ ፓሪስ፣ የ"ለ ፔቲት ጆርናል" ጋዜጣ ማተሚያ ቤቶች በከፍተኛ ፍጥነት ይንቀሳቀሳሉ። የጋዜጣው ዋና አዘጋጅ ኧርነስት ጁዴ (Ernest Judet) በቢሮው መስኮት አሻግሮ ወደ ፓሪስ ጎዳናዎች ሲመለከት፣ አእምሮው ግን ከአምስት ሺህ ማይሎች በላይ ርቃ በምትገኘው ኢትዮጵያ ላይ ተተክሏል። ከምስራቅ አፍሪካ የሚመጡት የቴሌግራም መልእክቶች የሚያወሩት ስለ ሽንፈት ብቻ አልነበረም፤ የሚያወሩት ዓለም እስከ ዛሬ ስታምንበት የነበረው "የነጭ የበላይነት" ትረካ ስለመፈራረሱ ነበር።

​ጁዴ በጠረጴዛው ላይ የተዘረጉትን ወረቀቶች በዝምታ ተመለከተ። ጄኔራል ባራቲዬሪና ምርጥ የተባለው የጣሊያን ሰራዊት በአድዋ ተራሮች ላይ ድባቅ መመታታቸው ተረጋግጧል። ጁዴ ይህ ዜና ለፈረንሳውያን ብቻ ሳይሆን ለመላው አውሮፓ ትልቅ መርዶ መሆኑን ቢያውቅም፣ በውስጡ ግን ለንጉሥ ምኒልክና ለኢትዮጵያ ሉዓላዊነት የነበረው አድናቆት ብዕሩን እንዲያነሳ አስገደደው። "ይህ መመዝገብ ያለበት ታሪክ ነው" ሲል ለራሱ አጉተመተመ።

​"La Déroute" – የሽንፈቱ አዋጅ ሲል ርዕስ የሰጠውን ዘገባ ጽፎ ጨረሶ በጋዜጣው ላይ በፊቱ ገጽ እንዲታተም አደረገ። መጋቢት 22 ቀን 1896 (መጋቢት 14 ቀን 1888 ዓ.ም.) ንጋት። የፓሪስ ነዋሪዎች ጋዜጣቸውን ሲቀበሉ የፊት ገጹ ላይ በደማቁ የታተመውን ርዕስ አይተው ደነገጡ፦ "La Déroute des Italiens en Abyssinie" (የጣሊያኖች መፈራረስ በአቢሲኒያ)። ጁዴ ዘገባውን የጀመረው በአውሮፓ ላይ በወረደው ከባድ የድንጋጤ ድባብ ነበር።

​"መላው አውሮፓ በአድዋ ተራሮች ላይ በደረሰው ክስተት ታውኳል" ሲል ጁዴ ጽሁፉን ጀመረ። "በአድዋ ተራሮች ላይ የተከሰተው ጦርነት ተራ የድንበር ግጭት አይደለም፤ ይልቁንም የአንድ ትልቅ የአውሮፓ መንግሥት ውድቀትና የአንድ ጥንታዊ አፍሪካዊ መንግሥት ትንሣኤ ነው። ጣሊያኖች በጄኔራል ባራቲዬሪ መሪነት ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ ሲገሰግሱ፣ የሚገጥማቸው ስልጣኔ የሌለው ጦር መስሏቸው ነበር። ሆኖም ያገኙት ግን በአፄ ምኒልክ የሚመራ፣ ለሀገሩ ነፃነት ነፍሱን የሚሰጥና በዘመናዊ የጦር ስልት የታነጸ ታላቅ ሰራዊትን ነው።"

​የምኒልክ ግርማና የጣይቱ ጽናት

​የጁዴ ዘገባ በጦርነቱ ዝርዝር ላይ ብቻ አላተኮረም፤ ይልቁንም ድሉን የፈጠሩትን የሰው ኃይሎች በክብር ገልጿቸዋል። ስለ አፄ ምኒልክ እንዲህ ሲል አከለ፦

"ንጉሥ ምኒልክ በጥቁር አፍሪካ ምድር ላይ ታላቅ ቄሳር ሆነው ተነሥተዋል። እርሳቸውና ንግሥታቸው እቴጌ ጣይቱ፣ የጣሊያንን ምርጥ ጄኔራሎች ማርከውና ገድለው የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማ ከፍ አድርገዋል። በስዕላችን ላይ እንደምትመለከቱት፣ ጣሊያኖች መሣሪያቸውን ጥለው ሲሸሹ፣ አቢሲኒያውያን ግን በድል አድራጊነት ተራራውን ተቆጣጥረውታል።"

​በዚህ ዘገባ ውስጥ ጁዴ የገለጸው ውጥረት በፓሪስ ቡና ቤቶች ውስጥ ትልቅ መነጋገሪያ ሆነ። ሰዎች "እንዴት ሊሆን ቻለ?" እያሉ እርስ በርሳቸው ይጠያየቃሉ። መልሱ ግን በጁዴ ዘገባ ውስጥ በግልጽ ተቀምጦ ነበር፦ ኢትዮጵያ በመንፈስም ሆነ በመሣሪያ ዝግጁ ነበረች።

​የኤች. ሜየር ስዕላዊ ምስጢር

​ጁዴ ለጋዜጣው የፊት ገጽ የሚሆን ስዕል እንዲሳል የታዋቂውን ሰዓሊ ኤች. ሜየርን (H. Meyer) ጋበዘው። ሜየር የሳለው ምስል ከቃላት በላይ የሚናገር "የዝምታ ጩኸት" ነበር።

• ​ነጩ ፈረስ፦ ሜየር ምኒልክን በነጭ ፈረስ ላይ አስቀመጣቸው። በፈረንሳይና በአውሮፓ ባህል ነጭ ፈረስ የመሪነት፣ የንጽህናና የድል ምልክት ነው። ምኒልክ እንደ "አረመኔ" ሳይሆን እንደ "ቅዱስ ተዋጊ" ተመስለዋል።

• ​የወደቀው ሰንደቅ ዓላማ፦ በምስሉ ግርጌ ላይ የጣሊያን ባለሶስት ቀለም ሰንደቅ ዓላማ በኢትዮጵያውያን እግር ስር ወድቆ ይታያል። ይህ ምስል ለአውሮፓውያን ትልቅ "ተግሣጽ" ነበር፤ "አፍሪካን አትናቁ" የሚል የዝምታ መልእክት።

• ​የማረኩት መድፍ፦ በስዕሉ ዳራ ላይ የኢትዮጵያ ወታደሮች የጣሊያንን መድፎች ማርከው ወደ ጠላት ሲያዞሩ ይታያሉ። ይህ የሚያሳየው ኢትዮጵያ ቴክኖሎጂን ከጠላቷ በላይ በሚገባ እንደምትጠቀምበት ነው።

​የጁዴ ትንቢታዊ ሂስ

​በጋዜጣው ውስጥ ገጽ ላይ ኧርነስት ጁዴ በራሱ ስም ያሰፈረው ትንታኔ ደግሞ ይበልጥ ጥልቅ ነበር። ጁዴ ይህ ድል የዓለምን የታሪክ አቅጣጫ እንደሚቀይር ቀድሞ ተረድቶ ነበር። "ከዛሬ በኋላ" ሲል ጻፈ ጁዴ፣ "ኢትዮጵያ በአውሮፓ መንግሥታት ዘንድ እንደ እኩል አጋር ትታያለች። የምኒልክ ድል ለጥቁር ሕዝቦች ሁሉ የነፃነት ፋኖስ ነው። ይህ ድል በአውሮፓ የታሪክ መጽሐፍት ውስጥ እንደ ትልቅ ጠባሳ ቢታይም፣ ለአፍሪካ ግን አዲስ ጎህ ነው"።

​መደምደሚያ፦ የባሻዬ አውአሎም ስውር አሻራ

​ጋዜጣው በመጨረሻው ገጹ ላይ ስለ ድሉ ሚስጢራዊ ምክንያቶች ሲዘረዝር፣ ምንም እንኳን ስማቸው በይፋ ባይጠቀስም፣ የመረጃና የስለላ ስራው ያለቀለት እንደነበር ጠቁሟል። ባሻዬ አውአሎም በስውር የሰሩት የመረጃ ስራና እቴጌ ጣይቱ በመሪነት ያሳዩት ጽናት፣ በ"ለ ፔቲት ጆርናል" አማካኝነት በታሪክ መዝገብ ላይ በደማቁ ሰፈረ።

​ፈረንሳውያን ይህንን ዜና ሲያነቡ፣ ኢትዮጵያ በቀላሉ የማትበገር "የአፍሪካ አንበሳ" መሆኗን ተረዱ። አድዋ በአድዋ ተራሮች ላይ ቢፈጸምም፣ ድሉ ግን በፓሪስ ጎዳናዎችና በ"ለ ፔቲት ጆርናል" ገጾች ላይ ለዘላለም ተመዝግቦ ቀረ።

"ምኒልክ ያሰለፈው ጦር ሳይሆን ጋኔን ነው"ጄኔራል ኦሬስቴ ባራቲዬሪሁሌ በየዓመቱ ወርሃ የካቲት ሲጠባ የኢትዮጵያ አየር የሚያውደው አይረሴ የድል መዓዛ አለ፤ በየሸንተረሩም የነፃነት ሳይሆን የ...
16/02/2026

"ምኒልክ ያሰለፈው ጦር ሳይሆን ጋኔን ነው"
ጄኔራል ኦሬስቴ ባራቲዬሪ

ሁሌ በየዓመቱ ወርሃ የካቲት ሲጠባ የኢትዮጵያ አየር የሚያውደው አይረሴ የድል መዓዛ አለ፤ በየሸንተረሩም የነፃነት ሳይሆን የድል ዜማ ያስተጋባል። ይህ ወር ተራራውና ሸለቆው፣ ወንዙና አምባው በጋራ ሆነው የጀግንነትን ታሪክ የሚመሰክሩበት፣ የጥቁር ሕዝቦች ኩራት የሆነው "የአድዋ ድል" ፋና የሚበራበት ወር ነው። የካቲት ለኢትዮጵያውያን ተራ የቀናት መቆጠሪያ ሳይሆን፤ የአንድነት ማኅተም፣ የጽናት መገለጫና የታሪክ ትንሳኤ ነው። ዛሬም እንደ ትላንቱ፣ ወርሃ አድዋ ሲገባ የጀግኖች አባቶቻችንና የእናቶቻችን የጀግንነት ድባብ በልባችን ውስጥ ዳግም ይነሳል። ለዛሬ በወቅቱ ስለነበረው ጣሊያናዊ ጀነራል ላስታውስ ብዕሬን አነሳሁ።

ህዳር 13 ቀን 1833 ዓ.ም. (እኤአ) በወቅቱ በኦስትሪያ-ሀንጋሪ ግዛት ስር በነበረችው የጣሊያን ግዛት ኮንዲኖ በተባለች መንደር ኦሬስቴ ባራቲዬሪ ወደዚህች ዓለም መጣ፣ ቤተሰቦቹ የአንድ ታላቅ ወታደር እና የሀገር መሪ አባት እንሆናለን ብለው ተስፋ አድርገው ነበር። ያደገው ጣሊያን በብሔራዊ ንቅናቄ በምትናወጥበት ወቅት ነበር። ወጣቱ ባራቲዬሪ ገና በለጋነቱ በልቡ ውስጥ የነደደው የሀገር ፍቅር ስሜት ሳይሆን፣ የታላቅነትና የዝነኝነት ጥማት ነበር።

ወጣቱ ባራቲዬሪ ገና በለጋነቱ በጣሊያን ነፃነት ንቅናቄ ውስጥ በመሳተፍ የጀግንነት ጥም ነበረው። በ1860 ዓ.ም. ዝነኛው የጣሊያን አርበኛ ጁሴፔ ጋሪባልዲ "ሺህዎቹ" (The Thousand) የተባለውን የፈቃደኛ ወታደሮች ቡድን ጋር ተቀላቅሎ ሲዋጋ፣ በልቡ ውስጥ የሚነደው የላቀ ክብርን የመቀዳጀት ፍላጎት ነበር። ይህ ቡድን ደቡብ ጣሊያንን ነፃ ለማውጣት ሲነሳ፣ ባራቲዬሪ ገና የ27 ዓመት ወጣት ቢሆንም ከፊት ተሰለፈ። በዚህ የነፃነት ትግል ወቅት ያሳየው ቅልጥፍናና ወታደራዊ ንቃት በታላላቅ መሪዎች ዘንድ ስሙ እንዲታወቅ አደረገው። ለባራቲዬሪ ወታደራዊ ሕይወት ማለት የሹመትና የክብር መሰላል ነበር። ለዚህ ወጣት ወታደር መሆን ሙያ ብቻ ሳይሆን፣ ስሙን በጣሊያን የታሪክ መዝገብ ላይ በወርቅ ቀለም ለመጻፍ የሚያስችል መወጣጫ ነው።

ጊዜያት ነጎዱ፤ ከጣሊያን ውሕደት በኋላ ባራቲዬሪ በወታደራዊው ዓለም ውስጥ ደረጃ በደረጃ እያደገ መጣ። የጦር ትምህርቱን በሚገባ ተከታትሎ ወደ ጄኔራልነት ማዕረግ ለመድረስ ረጅም ዓመታትን አልፈጀበትም። ከወታደራዊው ሙያ ጎን ለጎን ወደ ፖለቲካውም ጎራ በማለት የጣሊያን ፓርላማ አባል ለመሆን በቃ። በፓርላማ አባልነቱና በጦር መሪነቱ የተከበረ ስም አተረፈ። ይህ ድርብ ሥልጣን (ወታደርና ፖለቲከኛ መሆኑ) በሮም ባለሥልጣናት ዘንድ ተሰሚነቱን አናረው።

በ1891 ዓ/ም (እኤአ) ወደ አፍሪካ ቀንድ፣ ወደ አዲሷ የጣሊያን ቅኝ ግዛት ኤርትራ ተላከ። እዚያም በሲቪልና በወታደራዊ አስተዳደር የበላይ ገዥ ተደርጎ ተሾመ። የቅኝ ግዛቱን አስተዳደር በበላይነት እንዲመራና የጣሊያንን ክንድ እንዲያስከብር ሙሉ ስልጣን ተሰጠው። በወቅቱ ባራቲዬሪ ለራሱ የነበረው ግምት እጅግ ከፍተኛ ነበር። ባራቲዬሪ አስመራ ሲደርስ ራሱን እንደ አዲስ ቄሳር ነበር የተመለከተው። "ጥቁር ሕዝቦችን ማሸነፍ ለሰለጠነ የአውሮፓ ጦር ቀልድ ነው" የሚል ጽኑ እምነትና ንቀት ነበረው። ይህ የትዕቢት መጀመሪያ፣ ለውድቀቱም እርሾ ነበር።

ባራቲዬሪ በአድዋ ላይ ከመግጠሙ በፊት ጥቂት ድሎችን አግኝቶ ነበር። በ1894 ዓ.ም. ካሳላ ላይ በመሐዲስቶች ላይ፣ እንዲሁም በኮአቲት ጦርነት ላይ የራስ መንገሻን ጦር ሲያሸንፍ፣ ባራቲዬሪ ለራሱ የሰጠው ክብር ጣራ ነካ። ስሙን በጣሊያን ጋዜጦች ላይ እንደ "ብሔራዊ ጀግና" አስገነባው። ሮም ሲሄድ ሕዝቡ በሆታ ተቀበለው፤ ንጉሥ ኡምቤርቶም ልዩ ሽልማት ሰጡት።

በሮም ጎዳናዎች ላይ እንደ ጀግና ተወደሰ። ጋዜጦች "የአፍሪካው ቄሳር" አሉት። ይህ ዝና ግን ዓይኑን አሳወረው። ከአድዋ ተራሮች ጀርባ ያለውን ግዙፍ የኢትዮጵያዊነት አንድነትና የአፄ ምኒልክን የጦር ጥበብ መገመት ተሳነው። ምኒልክን እንደ ተራ የጎሳ መሪ፣ ሰራዊታቸውንም እንደ መሣሪያ የሌለው ስብስብ አድርጎ ይቆጥር ነበር።

ይህ በራስ መተማመኑን ወደ ትዕቢት ለወጠው። አፄ ምኒልክን "የአራዊት ንጉሥ" በማለት ያጣጥል ነበር። ኢትዮጵያውያን ለሀገራቸው ያላቸውን ፍቅርና በባህላዊ የጦር ስልት ያላቸውን ብቃት እንደ ኋላ ቀርነት ቆጠረው። ይህ ትልቁ ስህተቱ ነበር።

ነገሮች ግን እርሱ እንደገተመተው አልሆኑም። የካቲት 1888 ዓ.ም. አፄ ምኒልክ የክተት አዋጅ አውጀው፣ ከመላው ኢትዮጵያ የተሰበሰበው ከአንድ መቶ ሺህ በላይ የሚሆን ጦር ወደ ሰሜን መገስገስ ሲጀምር፣ የባራቲዬሪ ስጋት እያደገ መጣ። ስንቅ እያለቀ ነበር፣ የኢትዮጵያ ጦርም በቁጥር እጅግ በልጦታል። የመቀሌው ከበባና የጣሊያኖች በውኃ ጥም መሸነፍ የመጀመሪያው የማስጠንቀቂያ ደወል ነበር። ባራቲዬሪ በዚህ ጊዜ ማመንታት ጀመረ። "ከዚህ ግዙፍ ኃይል ጋር ፊት ለፊት መጋጠም ማጥፋት ነው" የሚል ሃሳብ በውስጡ ቢመላለስም፣ በሮም ያለው ጠቅላይ ሚኒስትር የክሪስፒ መንግሥት ግን በቴሌግራም ወረቀት ይገርፈው ነበር። "ፈሪ"፣ "የጣሊያንን ክብር ያዋረድክ" የሚሉ ስድቦች ከሮም መጡ።

​ለካቲት 23 ቀን 1888 ዓ.ም. አጥቢያ ለሊት ላይ፣ ባራቲዬሪ አራቱን ጄኔራሎቹን (አሪሞንዲ፣ ዳቦርሚዳ፣ አልቤርቶኒና ኤሌናን) ሰብስቦ የምክር ስብሰባ አደረገ። ውስጡ በፍርሃትና በጥርጣሬ ቢታመስም፣ የክብር ጥሙና ከሮም የሚመጣው ተጽዕኖ አሸነፈው። በዚያች ጨለማ ሌሊት፣ ሰራዊቱ ወደ አድዋ ተራሮች እንዲገሰግስ ትዕዛዝ ሰጠ። ይህ ትዕዛዝ የሞት ፍርድ እንደነበረ የሚያውቀው ግን ከጥቂት ሰዓታት በኋላ ነበር።

ንጋት ላይ ጦርነቱ ተጀመረ። የኢትዮጵያ ጀግኖች እንደ ተርብ እየተገተጉ ሲወርዱባቸው ባራቲዬሪ መቆጣጠር አቃተው። ባራቲዬሪ የያዘው ካርታ የተሳሳተ፣ ሰራዊቱ የተበታተነ፣ መገናኛው የተቆራረጠ ነበር። የአድዋ ተራሮች በባሩድ ጭስና በጀግኖች ፉከራና ሽለላ ሲናወጡ፣ ባራቲዬሪ ከሩቅ ሆኖ ውድቀቱን ይመለከት ነበር። ጄኔራሎቹ አንድ በአንድ ሲወድቁ፣ ሰራዊቱ ሲበተንና በምኒልክ ጦር ሲዋጥ ሲያይ፣ ያ "የአፍሪካው ቄሳር" የተባለው ኩራቱ እንደ በረዶ ቀለጠ። በመጨረሻም፣ የጣሊያንን ባንዲራና የሞቱትን ወታደሮቹን ትቶ፣ ነፍሱን ለማዳን ወደ ኤርትራ በፈረስ ሸሸ።

​ባራቲዬሪ ወደ ጣሊያን ሲመለስ ግን የሚጠብቀው አቀባበል የተለየ ነበር። እንደ ጀግና ሳይሆን እንደ ወንጀለኛ ነበር የታየው። ያ ቆፍጣናው ባራቲዬሪ ሳይሆን፣ "ሀገርን ያዋረደው ባራቲዬሪ" ተብሎ ለፍርድ ቀረበ። በተቀቋመው ወታደራዊ ፍርድ ቤት ፊት ቆሞ ሲከራከር፣ "ምኒልክ ያሰለፈው ጦር ሳይሆን ጋኔን ነው" በሚል ሰበብ ራሱን ሊከላከል ቢሞክርም፣ የዓለም ሳቅና የጣሊያን ውርደት ሆነ። ከሥራ ተባረረ፤ ክብሩ ተገፈፈ፤ ከጄኔራልነት ማዕረጉም ታገደ። ፍርድ ቤቱ "በወታደራዊ ብቃት ማነስ" ጥፋተኛ አደረገው። በሮም ጎዳናዎች ስሙ ሲጠራ "ሀገርን ያዋረደ ባንዳ" የሚሉ ስድቦች ይከተሉት ነበር።

የመጨረሻዎቹ የህይወት ዓመታት ለባራቲዬሪ የመሪር ፀፀትና የብቸኝነት ነበሩ። በሰሜን ጣሊያን በምትገኝ "አርኮ" በተባለች ትውልድ መንደሩ ተመልሶ፣ በሰዎች ዓይን ውስጥ ያለውን ንቀት እየሸሸ መኖር ጀመረ። ትላንት በፈረስ ተቀምጦ አፍሪካን ሊገዛ የፎከረው ሰው፣ በፓርላማ ፊት ቆሞ ሲያቅራራ የነበረው ጄኔራል፣ አሁን በጎረቤቶቹ ዓይን ለመታየት የሚሸማቀቅ ምስኪን ሆነ። በሰሜን ጣሊያን ተራሮች ላይ በዝምታ ተዋጠ። "Memorie d'Africa" (የአፍሪካ ትዝታዎች) በሚል መጽሐፍ ጽፎ ስህተቱን ለማረም ቢሞክርም የጣሊያን ሕዝብ ግን ይቅር ሳይለው አይንህን ለአፈር አለው።

ኦሬስቴ ባራቲዬሪ ነሐሴ 7 ቀን 1901 ዓ.ም(እኤአ) በተወለደ በ68 ዓመቱ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየ። ሞቱ እንደ ወታደራዊ መሪ በክብር ሳይሆን፣ በልብ ስብራትና በብቸኝነት ነበር። የባራቲዬሪ ታሪክ የአንድን ሰው የሥልጣን ጥማት ብቻ ሳይሆን፣ የአድዋን ድል ታላቅነትና የኢትዮጵያውያንን የማይበገር ማንነት የሚያሳይ የመስታወት ምስል ሆኖ ቀርቷል።

የባራቲዬሪ ታሪክ ለዓለም ትልቅ ትምህርት ጥሎ አልፏል። በትዕቢት የተገነባ ስም በአንድ የጀግኖች ምት እንዴት እንደሚፈርስ፣ እና ሰውን የማናቅ ውጤት ምን እንደሆነ የአድዋ ተራሮች ዛሬም ድረስ የባራቲዬሪን ውድቀትና የኢትዮጵያን ድል እየተረኩ ይገኛሉ።

Address

Africa Avenu
Addis Ababa
20533

Opening Hours

Monday 09:00 - 17:00
Tuesday 09:00 - 17:00
Wednesday 09:00 - 17:00
Thursday 09:00 - 17:00
Friday 09:00 - 17:00
Saturday 09:00 - 17:00
Sunday 09:00 - 17:00

Telephone

+251977399667

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Addis Abeba Museum posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Museum

Send a message to Addis Abeba Museum:

Shortcuts

Share

Category