Żydzi w Prusach Wschodnich

08/10/2026

‼️ Otwieramy zapisy do Akademii Senioralnej POLIN! To bezpłatne spotkania dla osób 60+, które łączą wykłady, rozmowy i wspólne odkrywanie historii.

Bohaterami trzeciej edycji Akademii będą Warszawa i jej żydowscy mieszkańcy. Poznamy ich codzienne życie, miejsca, tradycje i historie, które przez lata współtworzyły miasto. Zajrzymy też do świata żydowskiej kuchni i sprawdzimy, co jedzenie może nam opowiedzieć o kulturze, pamięci i dawnych czasach.

Na początek zapraszamy na blok „Sąsiedzi: życie żydowskiej Warszawy kiedyś”. Przez trzy spotkania będziemy poznawać dawną żydowską Warszawę i jej mieszkańców.

📅 Grupa I: 15 października, godz. 14:00–16:00; 12 listopada i 10 grudnia, godz. 15:00–17:00
📅 Grupa II: 29 października, godz. 14:00–16:00; 26 listopada i 17 grudnia, godz. 15:00–17:00

Zajęcia są bezpłatne. Obowiązują jednorazowe zapisy na cały blok trzech zajęć.

📞 Zapisy telefoniczne: 22 471 03 01, wew. 2, w godz. 10:00–15:00.

👉 Sprawdź szczegóły i zapisz się na zajęcia!

08/10/2026

🏛️✨️ Drodzy Mieszkańcy i Goście Barczewa!
​
​🗓️ Do 13 października 2026 r. zwiedzanie jest możliwe wyłącznie po wcześniejszym uzgodnieniu terminu.
​Zapraszamy serdecznie zarówno grupy zorganizowane, jak i osoby indywidualne. Prosimy o kontakt z nami z co najmniej jednodniowym wyprzedzeniem.

Jak się z nami skontaktować❓️
​📞Telefonicznie: 512 816 084, 517 602 336 lub 89 521 05 37
📧​E-mailowo: [email protected]

🕍​Do zobaczenia w progu naszej wyjątkowej przestrzeni!🫶

08/10/2026

Nowa strona internetowa poświęcona żydowskiemu Wilkawiskowi
—niezwykle barwna i bogata w informacje!

Dziedzictwo żydowskiego Wilkawiska

Rzadko zdarza się, by strona internetowa poświęcona konkretnemu miejscu była tak dobrze zorganizowana, na tyle interesująca, by zachęcać odwiedzających do powrotu, a jednocześnie zawierała tak wiele informacji — a nawet oferowała obszerne materiały archiwalne. Szczególną zaletą jest to, że strona jest dostępna zarówno w języku lokalnym (litewskim), jak i angielskim — dla osób z całego świata, które nie mówią po litewsku. Strona stanowi hołd dla lokalnych wolontariuszy, którzy przyczynili się do badań nad regionalną historią Żydów, a także dla potomków Żydów, z których każdy odegrał swoją rolę w kształtowaniu tych opowieści. Dzięki temu strona ta może stanowić cenne źródło informacji zarówno dla osób zainteresowanych lokalną historią – na przykład uczniów poszukujących tematu do pracy badawczej – jak i dla ludzi z całego świata, którzy chcą dowiedzieć się więcej o swoich korzeniach oraz historii tego regionu, do której dostęp przez długi czas był utrudniony.
Jest to dzieło Ralpha Salingera z Izraela, który w ten sposób stworzył doskonałe podsumowanie swoich 20 lat niestrudzonych badań – i uczynił to w tak znakomity sposób, że zachęcamy wszystkie instytucje przyznające nagrody za tego typu inicjatywy do bliższego przyjrzenia się tej stronie internetowej. Jest to udany przykład tego, jak można udokumentować historię około 200 innych społeczności żydowskich na Litwie – oraz tysięcy w całym obszarze osadnictwa. Dlaczego my, Stowarzyszenie Żydów w Prusach Wschodnich, interesujemy się szczególnie Wilkawiskis? Miejscowość ta leży bardzo blisko Prus Wschodnich i niegdyś była częścią Nowych Prus Wschodnich.
Żydowskie Wilkawiskis zawsze było związane z granicą z Prusami Wschodnimi oraz z Królewcem. Dzięki ważnym połączeniom drogowym i kolejowym istniały tu intensywne stosunki handlowe. Między społecznościami żydowskimi zawsze istniały więzi. Kiedy w Prusach Wschodnich nie było jeszcze cmentarzy żydowskich, chowano zmarłych w Wilkawiskach. Jeśli ludzie emigrowali, Prusy Wschodnie były ich pierwszym przystankiem. Jeśli potrzebna była pomoc medyczna, udawali się do szpitala uniwersyteckiego w Królewcu. Kluby rowerowe i ruchy młodzieżowe odwiedzały się nawzajem; istnieją fotograficzne zapisy tych wizyt.

08/10/2026

02/10/2026

02/10/2026

Na wystawie „Żydzi w Królewcu” przedstawiamy miasto z żydowskiej perspektywy Arno Nadela. (Muzeum w synagodze w Kaliningradzie)

A portrait of Arno Nadel, a young musician and artist in Berlin, holding the score to Richard Wagner's opera Tannhäuser, ca. 1905. Born in Lithuania, Nadel moved as a young man to Berlin. A composer, arranger, conductor, writer, poet and painter, he also dedicated himself to the collection of both Eastern European folk songs and old manuscripts of Jewish liturgical music. In 1916 he was appointed as Kapellmeister of the Berlin Jewish community. He was able to obtain an exit visa to England but was too weak and dispirited to make the journey after his incarceration in the concentration camp of Buchenwald. In one of his last letters before being deported to Auschwitz in 1943, he wrote: "May God protect holy Germany! It is the wisest nation of poets and philosophers, but has been misled – only after bloody detours and errors will it attain freedom of spirit and of noble art." His final fate in the death camp is unknown.

From the archives of the Leo Baeck Institute.

25/09/2026

Lyck / Ełk

18/09/2026

W lewym dolnym rogu zdjęcia widać synagogę w Maggrabowie / Treuburgu, obecnie w Olecku w Polsce
wraz z fragmentem tekstu pochodzącym ze zbioru listów, który nabyła i w ten sposób ocaliła była pracownica muzeum, Eliza Ptaszyńska.
List napisała Lina Wesselowski, z domu Czerninski, która w czerwcu 1939 roku pożegnała się z Niemcami i wspomina w nim swojego męża Benno oraz syna Klausa, który przez pewien czas uczęszczał do szkoły żydowskiej w Królewcu.

Na fotografii, ucięta lewa krawędzią - synagoga. Widoczne: fragment elewacji bocznej oraz szczyt.

Pierwszy list ze zbioru korespondencji Czerninskich został przetłumaczony!
Wkrótce kolejne.



obecnie w drodze do Bremy
Królewiec, 7.6.39 r.
Moi drodzy
Mamy nadzieję, że otrzymaliście nasz ostatni list z Gołdapi i właściwie wciąż czekamy na odpowiedź od Was. Teraz nadszedł również nasz czas i jak widzicie, jesteśmy już (również) w drodze. Wyjechaliśmy z Gołdapi w poniedziałek, mała społeczność zabrała nas na kolej i wszyscy byli bardzo wzruszeni. Dziś jedziemy do Berlina, zostajemy tam jeszcze kilka dni, a od 13 opuszczamy nasz ojczyznę z Bremy. Podróżujemy parowcem Gneisenau i będziemy w Port Said 24.6. w Kolombo 6.7. w Singapurze 10.7. w Manili 12.7. w Hongkongu i 14.7. w Szanghaju.
Jeśli masz pieniądze na podróż i czas, możesz porozmawiać z nami w Port Said 24.6.
Nadal nie mamy żadnych wiadomości od Dimants. Max również podróżuje z nami. A teraz wszystkiego najlepszego i ostatnie pozdrowienia z Niemiec. Wasza Lina
Moi drodzy, ja również przesyłam wam najserdeczniejsze pozdrowienia, wasz Benno.
Wasz Klaus przesyła Wam ostatnie pozdrowienia z Niemiec.
Wkrótce usłyszycie z Szanghaju