Het verhaal van deze erfgoedsite start
toen, een zestal jaar geleden, een oud
vervallen pand in het centrum van de
gemeente Baasrode wordt verkocht voor een
nieuwbouwproject. Heel snel wordt echter
duidelijk dat de site veel meer geschiedenis
in haar marge heeft dan oorspronkelijk
gedacht. Na enkele korte gesprekken wordt een
werkgroep samengesteld, bestaande uit
eigenaar Karel Peeters, geschiedku
ndige
Filip Hooghe en plaatselijk heemkundige
Cedric Verheyen. Deze groep mensen zal de
volgende 3 jaar de geschiedenis van de site
stukje voor stukje ontsluiten. In 2011 werd het boek ‘Het Hof van Peene,
Een archeologische en historische kijk op
de heerlijkheid van Baasrode’ aan het grote
publiek voorgesteld. De vroege Middeleeuwen:
De oudste teruggevonden vermelding van de
Heerlijkheid Baasrode dateert uit 821 in een
schenkingsoorkonde van keizer Lodewijk de
Vrome. De oorspronkelijke benaming was dan
ook ‘Hof ten Basero’, waarvan verschillende
vermelding terug te vinden zijn in archieven
vanaf de 10de tot de 16de eeuw. Het komt dan in handen van
de familie Hallewijn, die ook de heren van
Peene worden genoemd. Gedurende deze
periode heeft de Heerlijkheid verschillende
eigenaars, die steeds behoren tot de hoogste
adel in het Europa van die tijd. Dit mag ons niet verwonderden. Baasrode
betrekt, gedurende de Middeleeuwen, een
centrale plaats in Vlaanderen. Het is de
draaischijf van het vervoer van personen
en goederen vanuit Antwerpen naar het
hinterland. Een bewijs hiervan, het grote
aantal schepen dat per dag vanuit Antwerpen
naar Baasrode afvaart. Het is ook in dit kader
dat het bezoek van Pieter Breughel de Oude in
1560 moet worden gezien. Tijdens dit bezoek
neemt hij de tijd om het 16 eeuwse Baasrode
te graveren. Enkele van deze afdrukken zijn
bewaard gebleven, één hiervan bevindt zich
in de Kupferstichkabinett te Berlijn. Gedurende deze periode van bloei, zijn
er verschillende bronnen bekend van een
rijke brouwersactiviteit op en rond de
site. Deze activiteiten zorgen zelfs voor
grote spanningen tussen het dorp en het
naastgelegen Dendermonde. Deze kan
immers geen taksen heffen op de Baasroodse
bierproductie omdat het dorp buiten de
tweemijlsgrens van de stad ligt. Bovendien
zijn de in Baasrode gebrouwen bieren
Tuymelaere, Cuyte en Balbaere van een
uitzonderlijke kwaliteit en goedkoper dan
bieren gebrouwen binnen de stadsgrenzen. Via verschillende rechtszaken probeert de
stad de Baasroodse bieren te beperken, wat
hen deels ook lukt. Op het einde van de 16de eeuw betaalt
Baasrode de tol voor zijn succes. Het wordt
gedurende de Godsdienstoorlogen en de
Tachtigjarige Oorlog één van de zwaarst
getroffen gebieden. Het dorp wordt
verschillende keren belegerd en verwoest. Hierdoor werd, het ooit zo bloeiende dorp,
een arm dorp aan de oever van de Schelde. Van het ooit zo mooie hof van plesantieën
blijft niets meer over. Op de kaarten van de
Croÿ uit 1609 wordt ernaar verwezen als de
ruïnes van het oude kasteel. Van adel naar burgerij:
Het zal uiteindelijk tot in het einde van de
17de eeuw duren voor het dorp stilaan terug
tot leven komt. De handel herneemt met
mondjesmate en ook welvaart komt stilaan
op pijl. In deze periode worden de ruïnes van
het hof door de zaakgelastigde van de Heer
van Baasrode, Alexander de Bournonville,
gerestaureerd als zijn persoonlijke woning. Eén van de meest opmerkelijke bewoners van
de site is zeker dokter Petrus Van Bavegem. Op het einde van de 18de eeuw vestigt hij zich
te Baasrode, waar hij ook burgemeester is. Deze chirurgijn behoort op dat moment tot
één van de belangrijkste medici uit de lage
landen. Na een opleiding aan het collegium
medicum te Antwerpen wordt hij op jonge
leeftijd chirurgijn in het huzaren-regiment
van de Oostenrijkse Nederlanden. Naast zijn belang in het bestuderen van
besmettingsgevaar in de geneeskunde en
landbouw, moeten we hem vooral loven voor
zijn baanbrekend werk in de vroedkunde. Hij
was één van de eerste artsen die erin slaagde
om een keizersnede tot een goed einde te
brengen en speelde een grote rol in het
ontwikkelen van de verlostang. Hij overleed
te Baasrode in 1805. De recente geschiedenis:
Gedurende de 19de eeuw zal de site verder
evolueren. Met een tussenperiode als
aanleghaven voor een familie schippers uit
Middelburg, wordt er in 1861 achter de grote
herenwoning een brouwerij gebouwd. Hier
start de tweede periode van brouwactiviteit
op de site. Na enkele schaalvergrotingen zal
echter de Eerste Wereldoorlog, waardoor
de brouwerij wordt ontmanteld, een eind
maken aan het brouwen op de site. Rond
1919 is er nog een schuchtere poging om de
activiteit ter hervatten, maar deze leidt tot niets. Vanaf de jaren ’20 wordt het terug stil op en
rond de site. Na een korte periode als weverij
komt er verval in de economische activiteit op
de site en wordt het de privé-woning van een
aantal families. Tot het uiteindelijke volledige
verval na het overlijden van de laatste
bewoner rond de voorbije eeuwwisseling. In 2008 werd de site echter terug tot
leven gebracht. Waar ooit de vervallen
herenwoning stond werd met veel respect
voor het verleden een nieuwbouwproject
gerealiseerd. Tijdens deze werkzaamheden
werd zoveel mogelijk van de oude restanten
geïntegreerd en gerecupereerd. Dit zorgde
ervoor dat het plaatselijke erfgoed voldoende
kon worden bestudeerd en geïnventariseerd. Deze werkzaamheden werden in 2011
afgerond. De toekomst:
Vanaf dan begon de restauratie van de
achterliggende industriële site. Tijdens de
restauratie werd ook hier steeds gezocht
naar de beste oplossing in functie van
herbestemming en behoud van cultureel
patrimonium. De artisanale koffiebranderij
‘Basero’ vond ondertussen onderdak in een
van de gebouwen op de site. En op 26 april
2014 wordt het ‘Hof van Peene, erfgoedsite’
officieel aan het publiek voorgesteld. De Erfgoedsite wil een levende plaats
worden in het centrum van Baasrode. De
permanente collectie zal een overzicht van
de geschiedenis van de site en haar bewoners
brengen. In de toekomst zal de site verder
evolueren en een beeld willen geven van
de rijke geschiedenis op vlak van voeding in
Baasrode en zijn omgeving. Ook kan er plaats
worden gemaakt voor initiatieven die in het
kader staan van de geschiedenis van het dorp
en zijn bewoners. Het laatste deel van de puzzel in dit grote
verhaal is de introductie van het bier
‘Tuymelaere’ in december 2013. Het leek ons
niet meer dan logisch om op de site waar
reeds meer dan 400 jaar geleden bier werd
gebrouwen, uit te pakken met ons eigen bier. Het werd ‘Tuymelaere’ genaamd naar het
bier dat reeds in 16de eeuw werd gedronken
in het dorp. Het werd een rijk en artisanaal
gebrouwen bier op basis van 3 hopsoorten
van 6,5° met nagisting op de fles. Een stukje
geschiedenis dat met smaak kan worden
gedronken.
