16/09/2026
DUYÊN TÌNH TRĂM NĂM GIỮA QUÁCH ĐÀM VÀ HỘI QUÁN NGHĨA AN CHỢ LỚN
——•••——
Quách Đàm (郭琰), người sáng lập Chợ Lớn Mới và là chủ hãng Thông Hiệp (通合号), từng là một thương gia người Triều Châu nổi tiếng dưới thời Pháp thuộc. Nhưng bạn có biết rằng, cách đây 122 năm, ông từng có một giao dịch rất lớn với Hội quán Nghĩa An.
Bên cạnh quảng trường của miếu Quan Đế thuộc Hội quán Nghĩa An, có một tấm bia đá không mấy nổi bật. Thế nhưng, trên đó lại ghi lại một câu chuyện lịch sử rất thú vị, đồng thời cũng là một bản khế ước được khắc trên bia.
Nội dung trên bia được viết bằng văn ngôn, đại ý ghi rằng: ngày mùng 1 tháng 11 năm Quang Tự thứ 30, tức ngày 7 tháng 12 năm 1904, hãng Thông Hợp của một thương gia Triều Châu thuê khu đất xung quanh của Hội quán, tự bỏ vốn đầu tư xây dựng tổng cộng 104 căn nhà.
Hai bên cùng thỏa thuận rằng, mỗi căn nhà, mỗi năm hãng Thông Hiệp phải nộp cho Hội quán tiền thuê đất là 3 đồng bạc. Thời hạn thuê là 20 năm, tức đến ngày 7 tháng 12 năm 1924 thì hợp đồng kết thúc.
Đến ngày hết hạn, phần vốn mà hãng Thông Hợp đã đầu tư ban đầu cũng chấm dứt. Toàn bộ số nhà này sẽ được giao lại cho Hội quán, sau đó Hội quán trực tiếp thu tiền thuê nhà từ những người thuê, và những căn nhà này sẽ trở thành tài sản lâu dài của Hội quán.
Vì vậy, hai bên đồng ý dựng và khắc tấm bia này để làm bằng chứng lâu dài. Ngoài ra, hai bên còn có hợp đồng chính thức được lưu giữ để làm căn cứ tra cứu.
Hội quán Nghĩa An kính công bố.
Tấm bia này có giá trị rất lớn đối với việc nghiên cứu cộng đồng người Triều Châu Chợ Lớn thời kỳ đầu, đất đai và bất động sản của Hội quán Nghĩa An, cũng như cách các hội quán người Hoa lúc bấy giờ quản lý và kinh doanh tài sản.
Thật ra, theo nội dung được ghi trên bia, trước đây Hội quán Nghĩa An từng sở hữu rất nhiều bất động sản. Ngoài khu vực các tuyến đường Nguyễn Trãi – Triệu Quang Phục – Ký Hòa – Phù Đổng Thiên Vương, Hội quán còn sở hữu khối bất động sản tại khu vực Xóm Dầu – chợ Hòa Bình.
Những căn nhà này ban đầu được cho thuê, về sau đã trở thành tài sản của người dân. Điều này có thể được chứng minh qua những phiếu thu tiền thuê nhà mà chúng tôi sưu tầm được, cũng như những bia đá đánh dấu ranh giới đất vẫn còn được lưu giữ bên đường cho đến ngày nay.
Qua lịch sử của Hội quán Nghĩa An, chúng tôi còn phát hiện rằng ông Quách Diễm có rất nhiều mối liên hệ với Hội quán. Đặc biệt, trong đợt Hội quán trùng tu vào năm 1902, ông là người đóng góp số tiền nhiều nhất.
Lúc bấy giờ, hãng Nguyên Hanh (元亨号) do ông điều hành còn kinh doanh dịch vụ kiều phê – ngân tín hối đoái, tức chuyên giúp bà con đồng hương gửi thư từ và tiền bạc về quê nhà Triều Châu. Công việc này cũng tương tự như câu chuyện về kiều phê (侨批) được nhắc đến trong bộ phim tiếng Triều Châu Thư Tình gửi Nội (《给阿嬤的情书》), gần đây được nhiều người trong cộng đồng người Hoa quan tâm.
Quách Đàm lúc bấy giờ còn dựa vào Hội quán Nghĩa An để kinh doanh các cửa hàng chuyển gửi kiều hối và thư từ như Hợp Hưng, Nam Nguyên, Quảng Xương, Vạn Xương, Chấn Hòa, Thuận Lợi…
Từ đó có thể thấy ngành chuyển gửi kiều hối và thư từ tại Chợ Lớn vào thời kỳ ấy đã từng phát triển và thịnh vượng đến mức nào.
——•••——
郭琰与义安会馆
百年情缘
堤岸新街市创始人、通合号东主郭琰，是法国殖民时期著名的潮州商人。但你知不知道，122年前，他曾经与义安会馆有过一项规模巨大的交易。
在义安会馆关帝庙，俗称“借富庙广场”的旁边，有一块并不起眼的石碑，但却记录了一段很有意思的历史故事，也是一份刻在石碑上的契约。
碑文是文言文，大约记载：光绪三十年十一月初一日，即西历1904年12月7日，潮州商家通合号租下会馆周园的土地，出资投资兴建了一百零四间房屋。
经双方共同议定，通合号每间房屋每年向会馆缴纳地租银三元，租期为二十年，即到西历1924年12月7日期满。
期满之日，通合号原来投入的资本即告结束，这些房屋全部归还会馆，由会馆直接向租客收取租金，作为永久产业。
因此特意刻立此碑，作为永久凭证。此外，双方另有正式合约留存，以备查考。
义安会馆公启
这段碑文对于研究早期堤岸潮州人社群、义安会馆的土地与房产，以及当时华人会馆如何经营产业，都具有非常重要的价值。
其实，按照碑文记载，义安会馆过去的物业非常多。除了阮廌—赵光复—记和—扶董天王街这一片区域的物业之外，在浸油—和平街市一带也拥有物业。这些原本用于出租的房屋，后来也有一部分成为民众的物业，而从我们收集到的租单，以及路边至今仍保存的地界石碑，都可以对此提供证明。
从义安会馆的历史中，我们还发现，著名潮商郭琰与会馆之间有过很多往来，而且在会馆1902年重建的时候，他也是捐款最多的商人之一。
当时，他所主持的元亨号从事“配套银信汇兑”，也就是专门帮助乡亲把信件和银钱寄回潮州的业务，就好像最近在华人社区受到关注的潮语电影《给阿嬷的情书》里面所讲述的侨批故事一样。
郭琰当时还依托义安会馆经营合兴、南源、广昌、万昌、振和、顺利等批馆，由此可见，当年堤岸的侨批业是何等兴旺。
#家在堤岸 #越南华人 #义安会馆 #郭琰 #侨批银信
