02/04/2026
LỘC THÁNH
Ca dao Việt Nam có câu:
“Ba mươi mùng một hôm rằm
Ai muốn ăn oản thì năng lên chùa”
Phẩm oản đã đi vào ca dao và gắn bó với ngôi chùa, đền, đình rất sâu sắc. Tại những ngôi chùa, đền, đình Việt Nam nói chung, đặc biệt là ở miền Bắc, vào những ngày lễ, mùng một, ngày rằm thường đồ xôi, in oản cúng Phật, Thánh. Đây là yếu tố “thực” trong lễ Phật, Thánh; là sự kết tinh của nền văn minh lúa nước, biểu tượng của tính no đủ, viên mãn. Mỗi người khi đến lễ Chùa, Đình, Đền khi về được nhận một phần oản và chuối, gọi là Lộc Phật, lộc Thánh.
Trong cuốn Phong tục Việt Nam, tác giả Phan Kế Bính viết: “sau khi ăn cỗ… mỗi người một phần oản và một quả chuối, gọi là Lộc”. Với thế hệ trung niên ngày nay, ông Bùi Hồng Sơn – thủ từ hiện nay của đền Quán Thánh trong hồi ký của mình cũng nhớ lại: Cứ đến ngày 30 và 14 hàng tháng, bà nội tôi lại sai đi hái 50 lá mít, rửa sạch, cắt hình tròn theo khuôn đóng oản, buổi chiều, bà nội đồ một chõ xôi to, khi chín, múc vào khuôn, nén chặt, đóng thành oản, để dành phát lộc một phẩm oản và hai quả chuối cho bà con khi đến lễ đền vào ngày mùng một và ngày rằm hôm sau…”.
Thích thú nhất là hội trẻ con, luôn vô cùng hào hứng, mong chờ, đón nhận phẩm oản được bà (mẹ) mang về. Để rồi hương vị dẻo, thơm, ngọt, bùi vô cùng hấp dẫn của phẩm oản trắng dân dã, mộc mạc, bình dị mang ý nghĩa “một miếng lộc Thánh, một gánh lộc trần” ngày ấy đã ngấm sâu, trở thành ký ức đẹp trong tâm thức của mỗi người.
Ngày nay, Lộc Phật, lộc Thánh theo xu thế cũng được phát triển đa dạng, nhiều hình thức phong phú. Phong tục phát Lộc oản xôi, chuối chỉ còn duy trì trong số ít Đình, Đền, Chùa trong những dịp Lễ, Tết hay những sự kiện đặc biệt, song phong tục này vẫn là nét đẹp văn hóa tâm linh truyền thống đặc sắc của người Việt, thể hiện ước vọng về sự may mắn, no đủ và bình an.
