14/05/2026
Tối hôm ấy, đồng chí An Giao gọi tôi tới Ban chỉ huy, không mất thời giờ đồng chí An Giao mệnh lệnh luôn: “Đêm nay đồng chí cùng đi với một trung đội thuộc đại đội Văn Hán. Đồng chí có nhiệm vụ cùng với đơn vị này đánh vào quán cơm Hoả Xa. ở đấy chúng yểm một chiếc Hap-tờ-rắc. Hoả lực trên chiếc Hap-tờ-rắc này gây cho chúng ta nhiều thương vong khi các đơn vị của tiểu đoàn đánh vào nhà dầu Shell”. Tôi chỉ là một thư ký tác chiến của tiểu đoàn, kiêm luôn chức quản lý quân giới, vì vốn biết ít nhiều về máy móc, lại lái xe ô tô thành thạo. Nghe đồng chí tiểu đoàn trưởng nói xong, tôi nghĩ bụng - lái ô tô là một việc, đánh xe lại là một việc - hai việc này thật khó nói là giống nhau. Nghĩ thì nghĩ thế, nhưng tôi chỉ hỏi tiểu đoàn trưởng thêm về nhiệm vụ cụ thể của mình.
Từ Ô Chợ Dừa chúng tôi xuất kích vượt qua nhà máy nước tại đường Ngô Sĩ Liên bây giờ, tiến vào đề pô xe lửa, chỉ huy mũi tấn công này là trung đội trưởng Triệu. Chúng tôi vốn thân quen nhau. Từ lúc tiến vào tiếp cận mục tiêu, Triệu luôn đi sát bên tôi. Rõ ràng cậu ta cố ý bảo vệ tôi, người sẽ giúp Triệu và đơn vị nhổ cái g*i tại quán cơm xế nhà ga. Chúng tôi bò sát mục tiêu, Triệu bất thần hô xung phong, cả trung đội bật lên ném lựu đạn và công kênh nhau nhảy vào vị trí địch, bị đòn bất ngờ, địch không kịp chống cự. Thực ra chúng tôi cũng không rõ có thật ở đây chúng bố trí một tiểu đội hay không? Điều này tưởng là vô lý, lẽ nào tấn công một vị trí đối phương lại không biết ở đấy có bao nhiêu người? Nhưng thực ra lúc ấy không có điều kiện để điều tra kỹ càng đầy đủ. Mục tiêu của chúng tôi là phải diệt bằng được chiếc Hap-tờ-rắc. Trong ánh đạn lửa, chiếc Hap-tờ-rắc lù lù ngay trước mặt, Triệu vỗ vào vai tôi: “Lên đi! Phận sự của cậu đấy”, không đợi giục đến lần thứ hai, tôi đã bám vào thành xe. Tên lái xe đã chết gục trước tay lái, tôi đẩy xác chết bật ra ngoài. Lúc này Triệu cũng đã có mặt trên xe. Hai đứa chúng tôi chia nhau, tôi lái chiếc Hap-tờ-rắc và Triệu dùng khẩu 12 ly 7 bắn vào các mục tiêu. Tôi cài số rú máy cho chiếc Hap-tờ-rắc xô đổ cổng ra vào, vòng sang phía nhà dầu Shell rồi hướng thẳng về phía nhà ga, Triệu trút đạn vào nhà chè Phú Xuân.
Đời tôi đã lái nhiều loại xe, xe du lịch đủ loại: Pho, Rơ-nô, Pơ-gi-ô, xe tải của Pháp, của Nhật trên nhiều ngả đường, nhưng chưa bao giờ tôi sung sướng sảng khoái như ngồi sau vô-lăng chiếc Hap-tờ-rắc này. Bọn địch ở nhà ga, ở nhà chè Phú Xuân hoảng hốt trước cú đánh bất ngờ, nên không kịp sử dụng súng cối, chỉ bắn chiếu lệ bằng những loạt trung liên. Đứng sau khẩu trọng liên, Triệu hô: “thôi về!”. Tôi không thể lái xe vượt qua Khâm Thiên vì ở đây có hai ụ cản đường. Triệu nhảy khỏi xe, hô anh em khênh các hòm đạn. Tôi loay hoay tìm cách tháo khẩu 12 ly 7, nhưng không tài nào tháo được. Đành phải phá nó thôi. Tôi hậm hực, mang tiếng là quản lý quân giới mà chịu, không có cách nào vác được khẩu súng chiến lợi phẩm này về. Để bớt sự giận dữ bất lực của mình, tôi quay súng về phía nhà ga, bóp cò. Trong băng đạn của khẩu súng này, cứ bốn viên lại có một viên đạn lửa. Nhìn những viên đạn lửa thun thút xé bóng tối bày về phía nhà ga, tôi bớt hậm hực. Chúng tôi gài lựu đạn vào khẩu 12 ly 7, chọc thủng xăng trên xe cho xăng chảy lênh láng, rồi ném lựu đạn kết liễu chiếc Hap-tờ-rắc đã từng cản trở không ít những lần chúng tôi tiến đánh nhà dầu Shell, lửa chùm lên khối sắt hung hãn ấy, chùm lên khẩu 12 ly 7 mà tôi không biết tháo khỏi cột chống, đành phải phá nó bằng ngọn lửa nóng ran. Tất cả chỉ có thế, lái xe địch, lấy súng địch bắn địch thì có, nhưng đâu phải cướp được khẩu trọng liên gắn trên chiếc xe ấy.
Cả Mẫn và Quốc Đương cười như an ủi tôi: làm được một cú như thế cũng khoái rồi, chúng ta đâu có trọng liên 12 ly 7 để biết tháo nó khỏi bệ bắn.
Mẫn giới thiệu với tôi về người phụ trách Trung đội 2, trước khi tôi xuống đơn vị ... “Anh chàng phụ trách trung đội này vốn là một tay nhà báo. Tuy chưa học qua một lớp quân sự nào, nhưng chiến đấu rất quả cảm, được anh em tin phục quý mến. Cậu ấy vốn là một chính trị viên trung đội, tuy ngày nhập ngũ chỉ sau đêm nổ súng có mười mấy tiếng đồng hồ. Trung đội trưởng trung đội này bị thương cậu ấy lên thay, đánh nhau với địch suốt từ Ô Cầu Dền ra đến đây. Theo mình làm trung đội trưởng bên cạnh một chính trị viên như thế cậu hoàn toàn yên tâm. Công việc chắc chắn cũng sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều!”. Đại đội trưởng nói thế, nhưng khi gặp Từ Thức nhận bàn giao, tôi không khỏi ngạc nhiên. Quân số của trung đội lên tới 91 người. Một tiểu đội có tới 12 Vệ quốc đoàn và 6 tự vệ Thành. Trung đội bộ gồm đủ cứu thương, cấp dưỡng, quân báo và cả thư ký quân khí. Từ Thức tiếp tôi một cách rất vui vẻ. Đối với anh làm trung đội trưởng hay làm chính trị viên không phải là điều đáng quan tâm. Nghe anh nói, tôi có cảm giác anh sẵn sàng làm một đội viên với khẩu Sì-ten anh đeo trên vai. Miễn là đánh được Tây. Thành viên của trung đội gồm đủ Vệ Quốc đoàn, Tự vệ, lính O.N.S. Thành phần xã hội của những người này lại càng đa dạng, phần đông là học sinh, nhưng có cả những tay anh chị lò lợn.
Từ Thức và tôi chưa kịp chấn chỉnh lại đơn vị, thì Tây đã tiến đánh Nam Dư Thượng nơi chúng tôi đóng quân. Theo đê sông Hồng chúng đưa quân chiếm chỗ cao, để từ đấy đánh xuống làng. Trận này Từ Thức đã có những quyết định khá táo bạo. Địch kéo vào làng vấp ngay tiểu đội do đồng chí Trang - trung đội phó mới được cử về trung đội, “tiếp đón”. Theo lệnh, các anh em đều chờ địch cách 30 thước mới nổ súng. Có thể nói, địch đã đứng phơi ra giữa ruộng hứng đạn của chúng tôi. Nhưng do có đại liên và súng cối từ các xe cơ giới trên mặt đê bắn yểm trợ, nên chúng thoát được vào một ngõ làng. Tôi nhìn lên mặt đê, nhìn những chiếc Hap-tờ-rắc vừa tức, vừa vẫn không sao dứt nổi câu hỏi đã ám ảnh tôi: trọng liên 12 ly 7 được gắn trên những chiếc xe kia bằng cách nào? . Phải gần 4 năm sau, câu hỏi này mới được trả lời; không phải trong một lớp học quân sự, không phải trong sách vở, câu trả lời đã được giải đáp ngay trên chiến trường.
Trong chiến dịch Quang Trung, tiểu đoàn tôi phục kích địch tại phố Cà. Xe cơ giới của chúng từ thị xã Hà Nam tiến xuống, rơi vào trận địa phục kích. Bằng lựu đạn và hoả lực của các tiểu liên, trung liên, chúng tôi đã ghìm cổ địch xuống mặt đường. Một chiếc Hap-tờ-rắc đứng lại như chiếc Hap-tờ-rắc năm nào đứng sững trước quán cơm nhà ga Hà Nội. Tôi lập tức nhảy lên xe, cả tên lái xe và tên xạ thủ đã lìa đời. Cái máu mê ham thích lái xe của tôi bật dậy. Tôi dấn ga cho chiếc xe đã nằm im lăn xích, và hô cậu đội viên theo tôi cùng nhảy lên. Đồng chí đội viên ấy theo lệnh của tôi đã quạt 12 ly 7 vào những chiếc xe cóc đang cố thoát khỏi lưới đạn bổ vây từ cả hai bên sườn. Tôi sẽ còn mải miết với cuộc rượt đuổi này nếu không chợt nhớ tới nhiệm vụ của mình. Dừng xe lại, tôi nhảy lên phía sau để một lần nữa tìm hiểu khẩu 12 ly 7 được đặt lên thành xe bằng cách nào. Nhờ ban ngày, tôi nhận ra ngay hai cái lẫy kẹp khẩu trọng liên. Chỉ cần nhấc hai cái lẫy này là lấy được khẩu súng ra khỏi chiếc chân trống. Lấy được, cướp được trọng liên, lại phá được xe địch, tiêu diệt khá nhiều bộ binh của chúng, tôi vẫn bị cấp trên phê bình: “Từ một tiểu đoàn phó, đồng chí đã tự hạ mình là một lái xe”. Lời phê bình không thể bào chữa, nhưng tôi không lấy thế làm chua xót. Dù sao tôi cũng đã giải đáp được câu hỏi từ những ngày ở mặt trận phía Nam Hà Nội.
-----------------------------
Hồi ức ông Nguyễn Vũ Giáp, nguyên quân khí viên Tiểu đoàn 523 Vệ quốc đoàn, Liên khu 3 Hà Nội.
