27/04/2026
រឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រទាក់ទងនឹងការបាត់បង់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោម (ភាគខាងត្បូងវៀតណាមសព្វថ្ងៃ) គឺជាប្រធានបទដ៏រសើប និងមានភាពស្មុគស្មាញ។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ទឹកដីដែលបានបាត់បង់ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាម មានចំនួន ២១ ខេត្ត (ដែលខ្មែរយើងហៅថា ទឹកដីកម្ពុជាក្រោម)។
ខាងក្រោមនេះគឺជាឈ្មោះខេត្ត និងព័ត៌មានសំខាន់ៗមួយចំនួន៖
១. ឈ្មោះខេត្តទាំង ២១ នៅកម្ពុជាក្រោម
ឈ្មោះខេត្តទាំងនេះត្រូវបានហៅជាភាសាខ្មែរ និងឈ្មោះផ្លូវការជាភាសាវៀតណាមនាពេលបច្ចុប្បន្ន៖
លេខរៀងឈ្មោះខេត្ត (ខ្មែរ)ឈ្មោះខេត្ត (វៀតណាម)
1.ព្រះត្រពាំង (ត្រាវិញ)
2.ឃ្លាំង (សុកត្រាំង)
៣.មាត់ជ្រូក (ចូវដុកអេ)
4.ក្រមួនស (រ៉ាចជី)
5.ពលលាវ (បាកលាវជំនាន់)
6.ទឹកខ្មៅ (កាម៉ៅ)
7.ពាម (ហាទៀង)
8.ព្រៃនគរ (Thanh Pho Ho Chi Minh)
9.អូរកាប់ (វងតាវ)
10.ទួលតាមោក (ធូ ដាវ មុត)
11.ផ្សារដែក (សៅ ធ្នូ)
១២.ចងក្បឿង (តាន់ អាន)
១៣.មេសរ (ថូរបស់ខ្ញុំ)
១៤.កោះគង (ទៅកុង)
១៥.ឡុងហោរ (វិញឡុង)
១៦.ព្រះសួគ៌ា (តៃនិញ)
១៧.បារៀ (បារីយ៉ា)
១៨.កំពង់ឫស្សី(បេន ត្រេ)
១៩.មេត្យន (Bien Hoa)
២០.ពាមបារ៉ាជ(ឡុង ស៊្វៀន)
២១.កោះត្រល់ (កោះ)(ភូកុក)
២. វត្តអារាម និងសំណង់ប្រវត្តិសាស្ត្រ
នៅទឹកដីកម្ពុជាក្រោម មិនសូវមាន "ប្រាសាទថ្ម" រចនាប័ទ្មអង្គរច្រើនដូចនៅកម្ពុជាកណ្តាល ឬថៃឡង់ដ៍នោះទេ ប៉ុន្តែមាន វត្តខ្មែរ ចាស់ៗរាប់រយឆ្នាំ ដែលជាសក្ខីភាពនៃអរិយធម៌ខ្មែរ។ វត្តល្បីៗមានដូចជា៖
វត្តអង្គររាជបុរី (វត្តអង្គ)៖ ស្ថិតនៅខេត្តព្រះត្រពាំង ជាវត្តដ៏ចាស់ជាងគេ និងមានក្បាច់រចនាស្រស់ស្អាត។
វត្តឃ្លាំង៖ ស្ថិតនៅខេត្តឃ្លាំង។
វត្តមហាតុប (វត្តប្រជុំទិព្វ)៖ ឬដែលគេស្គាល់ថា "វត្តសត្វជ្រង" នៅខេត្តឃ្លាំង។
វត្តសិលាជលធារ (វត្តផ្នោដាច់)៖ នៅខេត្តព្រះត្រពាំង។
៣. សេចក្តីបញ្ជាក់បន្ថែម
ការបាត់បង់ទឹកដីនេះបានកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់តាមរយៈ៖
សតវត្សទី១៧៖ ការអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិវៀតណាមចូលមកតាំងទីលំនៅ (សម័យព្រះជ័យជេដ្ឋាទី២)។
ឆ្នាំ ១៩៤៩៖ អាណានិគមបារាំងបានកាត់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមឱ្យទៅរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម (សម័យបាវដាយ) ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៩។
ចំណាំ៖ ទោះបីជាទឹកដីត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយវៀតណាម ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នមានបងប្អូន "ខ្មែរក្រោម" ជាច្រើនលាននាក់កំពុងរស់នៅ និងរក្សាទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី និងភាសាខ្មែរនៅទីនោះយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។
ដើម្បីយល់ដឹងកាន់តែច្បាស់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទឹកដីកម្ពុជាក្រោម យើងគួរពិនិត្យមើលទៅលើ ឫសគល់នៃបញ្ហា និង ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ ដែលបានធ្វើឱ្យទឹកដីនេះប្រែប្រួលពីការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរ ទៅជាការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាម៖
១. ការចាប់ផ្តើមនៃឥទ្ធិពលវៀតណាម (សតវត្សទី១៧)
ចំណុចរបត់ដំបូងបំផុតបានកើតឡើងក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ (១៦១៨-១៦២៧)៖
ចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍៖ ព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយបុត្រីស្តេចវៀតណាម (ព្រះនាង ង៉ុក វ៉ាន់)។
ការខ្ចីដី៖ នៅឆ្នាំ ១៦២៣ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឱ្យស្តេចវៀតណាមខ្ចីដីនៅតំបន់ "ព្រៃនគរ" (ទីក្រុងហូជីមិញសព្វថ្ងៃ) ដើម្បីធ្វើជាជម្រកជនភៀសខ្លួនវៀតណាមដែលរត់គេចពីសង្គ្រាមស៊ីវិលក្នុងប្រទេសគេ និងសម្រាប់ធ្វើជាប៉ុស្តិ៍ពន្ធដារ។ នេះគឺជា "ឈ្នាន់" ដំបូងដែលធ្វើឱ្យជនជាតិវៀតណាមហូរចូលមកកាន់តែច្រើន។
២. ការបាត់បង់តាមរយៈនយោបាយ និងសង្គ្រាម
នៅសតវត្សទី១៨ និងទី១៩ ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពចុះខ្សោយ និងទទួលរងសម្ពាធពីប្រទេសជិតខាងទាំងពីរ (សៀម និងយួន)៖
គោលនយោបាយលេបទឹកដី៖ វៀតណាមបានប្រើមធ្យោបាយ "បង្ហូរចូល" ប្រជាជនរបស់គេឱ្យមករស់នៅឱ្យកាន់តែច្រើន រួចបង្កើតជាភូមិឃុំ និងរដ្ឋបាលរបស់គេបណ្តើរៗ។
ការធ្វើសង្គ្រាម៖ នៅពេលខ្មែរមានជម្លោះក្នុងរាជវង្ស ស្តេចខ្មែរជារឿយៗបានទៅពឹងពាក់ទ័ពវៀតណាមឱ្យមកជួយ។ ជាថ្នូរនឹងការជួយនោះ វៀតណាមតែងតែទាមទារយកទឹកដីខេត្តណាមួយជាដូរ។
៣. ការជីកព្រែក "វិញតេ" (Vinh Te Canal)
ព្រែកនេះត្រូវបានជីកឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨១៩-១៨២៤ ក្រោមបញ្ជារបស់ស្តេចយួន អណ្ណាម។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ៖
វាជាខ្សែបន្ទាត់យុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីកំណត់ព្រំដែន និងការពារទឹកដីដែលគេទើបដណ្តើមបាន។
ពលករខ្មែររាប់ម៉ឺននាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យជីកព្រែកនេះយ៉ាងទារុណ ដែលនាំឱ្យកើតមានរឿងព្រេង "កំពប់តែអុង" ដ៏ជូរចត់។
៤. អាណានិគមបារាំង និងការកាត់ដី (៤ មិថុនា ១៩៤៩)
នេះគឺជាចំណុចបញ្ចប់នៃអធិបតេយ្យភាពខ្មែរលើកម្ពុជាក្រោម៖
នៅពេលបារាំងមកត្រួតត្រាឥណ្ឌូចិន គេបានចាត់ទុកកម្ពុជាក្រោម (Cochinchine) ជាដែនដីអាណានិគមផ្ទាល់របស់បារាំង។
នៅថ្ងៃទី ៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ប្រធានាធិបតីបារាំង វ៉ាំងសង់ អូរីយ៉ូល (Vincent Auriol) បានចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់កាត់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមទាំងស្រុងឱ្យទៅស្តេច បាវដាយ (Bao Dai) ដែលជាស្តេចវៀតណាម ដោយមិនបានសួរយោបល់ ឬទទួលបានការយល់ព្រមពីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ (ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ) ឡើយ។
៥. ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន
ទោះបីជាទឹកដីត្រូវបានបាត់បង់តាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិក៏ដោយ ប៉ុន្តែសក្ខីភាពដែលបញ្ជាក់ថាជាដីខ្មែរនៅតែមាន៖
វត្តអារាម៖ មានវត្តខ្មែរជាង ៤៦០ វត្ត នៅទូទាំងកម្ពុជាក្រោម។
អក្សរសាស្ត្រ និងទំនៀមទម្លាប់៖ បងប្អូនខ្មែរក្រោមនៅតែប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរ និយាយភាសាខ្មែរ និងប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ និងប្រណាំងទូកងដូចនៅកម្ពុជាដែរ។
ប្រវត្តិខេត្តទាំង ២១ ក្នុងពេលតែមួយអាចនឹងវែងឆ្ងាយណាស់ ប៉ុន្តែខ្ញុំនឹងសង្ខេបនូវប្រវត្តិ និងអត្ថន័យនៃខេត្តសំខាន់ៗមួយចំនួន ដែលមានជាប់ទាក់ទងនឹងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗជូនអ្នក៖
១. ខេត្តព្រៃនគរ (Saigon / Ho Chi Minh City)
អត្ថន័យឈ្មោះ៖ មានន័យថា "ទីក្រុងនៃព្រៃឈើ"។ កាលដើមឡើយជាភូមិអ្នកនេសាទ និងជាកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់របស់ខ្មែរ។
ប្រវត្តិសង្ខេប៖ ជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការបាត់បង់ទឹកដី នៅពេលស្តេចជ័យជេដ្ឋាទី២ អនុញ្ញាតឱ្យយួនខ្ចីដីក្នុងឆ្នាំ ១៦២៣។ ក្រោយមក វៀតណាមបានប្តូរឈ្មោះទៅជា "សៃហ្គន" (Saigon) និងចុងក្រោយជា "ហូជីមិញ"។
២. ខេត្តព្រះត្រពាំង (Tra Vinh)
អត្ថន័យឈ្មោះ៖ តាមរឿងព្រេង គឺទាក់ទងនឹង "ត្រពាំង" ដែលមាន "ព្រះ" (រូបបដិមា) ផុសឡើង។
ចំណុចពិសេស៖ ជាខេត្តដែលមានវត្តខ្មែរច្រើនជាងគេ (ប្រហែល ១៤៣ វត្ត) និងមានប្រជាជនខ្មែររស់នៅច្រើនកុះករ។ ខេត្តនេះគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរដ៏រឹងមាំបំផុតនៅកម្ពុជាក្រោម។
៣. ខេត្តឃ្លាំង (Soc Trang)
អត្ថន័យឈ្មោះ៖ សំដៅលើ "ឃ្លាំង" ផ្ទុកនូវអាវុធ ឬស្បៀងអាហាររបស់កងទ័ពខ្មែរនាសម័យមុន។
ចំណុចពិសេស៖ ល្បីល្បាញខាងពិធីបុណ្យអុំទូក បុណ្យសំពះព្រះខែ និងអកអំបុក ដែលបងប្អូនខ្មែរក្រោមប្រារព្ធធ្វើឡើងយ៉ាងអធិកអធមមិនចាញ់នៅភ្នំពេញឡើយ។
៤. ខេត្តមាត់ជ្រូក (Chau Doc)
អត្ថន័យឈ្មោះ៖ ជាតំបន់ប្រសព្វនៃទន្លេ ដែលមានរាងដូចមាត់ជ្រូក ឬតាមប្រវត្តិខ្លះថាជាតំបន់សម្បូរជ្រូកព្រៃ។
ប្រវត្តិសង្ខេប៖ ជាសមរភូមិដ៏ក្តៅគគុកក្នុងសង្គ្រាមខ្មែរ-យួន សម័យឧដុង្គ។ ជាទីតាំងដែលមេទ័ពយួនធ្វើបាបខ្មែរក្នុងរឿង "កំពប់តែអុង" នៅពេលជីកព្រែកវិញតេ។
៥. ខេត្តពាម (Ha Tien)
អត្ថន័យឈ្មោះ៖ "ពាម" មានន័យថា ច្រកសមុទ្រ ឬមាត់ទន្លេដែលហូរចូលសមុទ្រ។
ប្រវត្តិសង្ខេប៖ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយលោកឧកញ៉ា ម៉ាក គូ (Mac Cuu) ដែលជាជនជាតិចិនមករស់នៅក្រោមម្លប់ស្តេចខ្មែរ ប៉ុន្តែក្រោយមកលោកបានទៅចុះចូលជាមួយស្តេចយួន ដើម្បីរក្សាអំណាចខ្លួនឯង ដែលធ្វើឱ្យដីតំបន់នោះធ្លាក់ទៅដៃយួន។
៦. ខេត្តក្រមួនស (Rach Gia)
អត្ថន័យឈ្មោះ៖ កាលដើមឡើយ តំបន់នេះសម្បូរទៅដោយឃ្មុំ ដែលផ្តល់ "ក្រមួន" ពណ៌ស។
ចំណុចពិសេស៖ ជាតំបន់ជាប់សមុទ្រ សម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងជាច្រកចេញចូលដ៏សំខាន់កាលពីសម័យបុរាណ។
៧. កោះត្រល់ (Phu Quoc)
អត្ថន័យឈ្មោះ៖ "ត្រល់" គឺជាឧបករណ៍សម្រាប់ត្បាញសូត្រ (កោះដែលមានរាងដូចត្រល់)។
ប្រវត្តិសង្ខេប៖ ជាកោះធំជាងគេរបស់ខ្មែរពីមុនមក។ អាណានិគមបារាំងបានគូសខ្សែបន្ទាត់ "ប្រឺវីយេ" (Line Brévié) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៩ ដើម្បីបែងចែករដ្ឋបាលគ្របដណ្តងកោះ ដែលជាមូលហេតុធ្វើឱ្យកោះនេះធ្លាក់ទៅខាងវៀតណាមរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
ក្នុងនាមជាអ្នករាយការណ៍ និងចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្រ ខ្ញុំយល់ថាការឈ្វេងយល់ពី "ជីវភាពរស់នៅរបស់បងប្អូនខ្មែរក្រោមនាពេលបច្ចុប្បន្ន" គឺជារឿងដ៏មានអត្ថន័យបំផុត ព្រោះវាបង្ហាញពីការតស៊ូ និងការរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពនយោបាយបែបណាក៏ដោយ។
ខាងក្រោមនេះគឺជាទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗនៃជីវភាពបងប្អូនខ្មែរក្រោមយើងនាពេលបច្ចុប្បន្ន៖
១. វត្តអារាមជា "បេះដូង" នៃសហគមន៍
សម្រាប់បងប្អូនខ្មែរក្រោម វត្តអារាមមិនមែនគ្រាន់តែជាកន្លែងគោរពបូជាតាមបែបសាសនានោះទេ ប៉ុន្តែគឺជា៖
សាលារៀន៖ ជាកន្លែងតែមួយគត់ដែលកូនចៅខ្មែរក្រោមអាចទៅរៀនអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ធម៌វិន័យ និងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ បន្ថែមពីលើការរៀនភាសាវៀតណាមនៅសាលារដ្ឋ។
មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌៖ ជាកន្លែងថែរក្សាសិល្បៈដូចជា របាំឆៃយុំា ភ្លេងពិណពាទ្យ និងការស្លៀកពាក់បែបប្រពៃណី។
២. ពិធីបុណ្យទាន និងទំនៀមទម្លាប់
បងប្អូនខ្មែរក្រោមរក្សាបានយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវបុណ្យប្រពៃណីធំៗចំនួន ៣៖
បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី៖ ប្រារព្ធឡើងក្នុងខែមេសា ដូចនៅកម្ពុជាដែរ។
បុណ្យសែនដូនតា (ភ្ជុំបិណ្ឌ)៖ ជាពិធីដ៏សំខាន់បំផុតមួយដើម្បីរំលឹកគុណដល់បុព្វបុរស។
បុណ្យអុំទូក (អកអំបុក បណ្តែតប្រទីប និងសំពះព្រះខែ)៖ ជាពិសេសនៅខេត្តឃ្លាំង (Soc Trang) គឺជាពិធីដ៏ធំអស្ចារ្យដែលមានការប្រណាំងទូក "ង" យ៉ាងស្វិតស្វាញ។
៣. មុខរបរ និងសេដ្ឋកិច្ច
កសិកម្ម៖ ភាគច្រើនលើសលប់នៃបងប្អូនខ្មែរក្រោមគឺជាកសិករ ធ្វើស្រែចម្ការ និងចិញ្ចឹមសត្វ នៅតំបន់វាលទំនាបទន្លេមេគង្គ។
បញ្ហាប្រឈម៖ ដោយសារកត្តាដីធ្លី និងកម្រិតវប្បធម៌ បងប្អូនខ្មែរក្រោមមួយចំនួនធំមានជីវភាពខ្វះខាត ដែលបង្ខំឱ្យពួកគេចំណាកស្រុកមករកការងារធ្វើនៅទីក្រុងហូជីមិញ ឬឆ្លងដែនមកធ្វើការនៅប្រទេសកម្ពុជាយើងវិញ។
៤. ការរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ
ទោះបីជាត្រូវបានគេហៅថា "ជនជាតិភាគតិច" (Người Khmer) នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមក៏ដោយ ក៏បងប្អូនខ្មែរក្រោមនៅតែ៖
ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវ ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ (Theravada Buddhism)។
ប្រើប្រាស់ ភាសាខ្មែរ ក្នុងការទាក់ទងគ្នាប្រចាំថ្ងៃក្នុងគ្រួសារ និងសហគមន៍។
មានមោទនភាពចំពោះ សាក់យ័ន្ត ក្បាច់រចនាខ្មែរ និងម្ហូបអាហារខ្មែរ (ដូចជា សម្លកកូរ នំបញ្ចុកសម្លខ្មែរ ជាដើម)។
សរុបមក ជីវភាពរបស់បងប្អូនខ្មែរក្រោមគឺជាការតស៊ូដ៏រឹងមាំដើម្បីរស់ក្នុង "នាមជាខ្មែរ"។ ភាពអត់ធ្មត់ និងទឹកចិត្តស្រឡាញ់ជាតិសាសន៍របស់ពួកគាត់ គឺជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កូនខ្មែរគ្រប់ជំនាន់។
The historical story of the loss of Kampuchea Krom (present-day southern Vietnam) is a sensitive and complex subject. According to Khmer historical documents, the territory lost to Vietnam was 21 provinces (which we Khmer call Kampuchea Krom).
Below are the names of the provinces and some important information:
1. The names of the 21 provinces in Lower Cambodia
These provincial names are currently called in Khmer and the official names in Vietnamese:
Number of provincial names (Khmer)Provincial names (Vietnamese)
1. Preah Trapeang (Tra Vinh)
2. Khleang (Soc Trang)
3. Maet Shur (Chow Doc Ae)
4. Kramoon Sa (Rach Chi)
5. Pa Lao (Bak Lao Vang)
6. Teuk Khao (Kamao)
7. Paim (Ha Tieng)
8. Prey Nokor (Thanh Pho Ho Chi Minh)
9. O Kap (Vong Tao)
10. Tuol Tamok (Thu Dao Muth)
11. Phsar Dek (Sao Dhun)
12. Thang Thik (Tan An)
13. Me Sar (My Tho)
14. Koh Kong (Go Kong)
15. Long Hor (Vin Long)
16. Preah Suar (Tai Ninh)
17. Baria (Bariya)
18. Kampong Russey (Ben Tre)
19. Methan (Bien Hoa)
20. Peambaraj (Long Xuan)
21. Koh Tral (Koh) (Phu Kok)
2. Temples and historical buildings
In Kampuchea Krom, there are not many "stone temples" in the Angkor style like in Central Cambodia or Thailand, but there are Khmer temples that are hundreds of years old, which are a testament to Khmer civilization. Famous temples include:
Angkor Reach Borei (Wat Ang): Located in Preah Trapeang Province, it is the oldest and has beautiful architectural styles.
Khlang Temple: Located in Khlang Province.
Mahatop Temple (Wat Suntip): Also known as "Wat Chat Chrung" in Khlang Province.
Sila Jalthear Temple (Wat Phno Dach): Located in Preah Trapeang Province.
3. Additional notes
This loss of territory occurred through:
17th century: Vietnamese settlement allowed (Preah Chey Chettha II era).
1949: French colonialists formally ceded the territory of Kampuchea Krom to the Vietnamese government (Bao Dai era) on June 4, 1949.
Note: Although the territory is controlled by Vietnam, there are currently millions of "Khmer Krom" living there and maintaining their customs, traditions, and language.
To better understand the history of Kampuchea Krom, we should look at the root causes and key events that caused the land to change from Khmer rule to Vietnamese rule:
1. The beginning of Vietnamese influence (17th century)
The first turning point occurred during the reign of King Jaya Jetha II (1618-1627):
Marriage: He married the daughter of the Vietnamese king (Princess Ngoc Van).
Land Borrowing: In 1623, he allowed the Vietnamese king to borrow land in the "Prey Nokor" area (present-day Ho Chi Minh City) to shelter Vietnamese refugees fleeing the civil war in their country and to serve as a tax post. This was the first "stepping stone" that led to the influx of Vietnamese.
2. Loss through politics and war
In the 18th and 19th centuries, Cambodia was in a weakened state and was under pressure from its two neighbors (Siam and Vietnam):
Land-swallowing policy: Vietnam used the means of "draining" its people to live in more and more places, gradually establishing its own villages, communes, and administrations.
Warfare: When the Khmer were in a state of internal conflict, the Khmer king often turned to the Vietnamese army for help. In return, the Vietnamese often demanded the territory of a province in exchange.
3. Digging the Vinh Te Canal
This canal was dug in 1819-1824 under the orders of the King of Vietnam. It is of great historical importance:
It was a strategic line to define the borders and protect the newly conquered territory.
Tens of thousands of Khmer laborers were forced to dig this canal under torture, which gave rise to the bitter legend of "Spilling the Tea Pot".
4. French Colonization and Land Acquisition (June 4, 1949)
This was the end of Khmer sovereignty over Kampuchea Krom:
When the French came to control Indochina, Kampuchea Krom (Cochinchine) was considered a direct French colony.
On June 4, 1949, French President Vincent Auriol signed a law ceding all of Cambodian Krom territory to King Bao Dai, the King of Vietnam, without consulting or obtaining the consent of the Cambodian King (Norodom Sihanouk).
5. Current Situation
Although the territory was lost under international law, evidence of Khmer land still exists:
Monasteries: There are more than 460 Khmer pagodas throughout Cambodia Krom.
Literature and Traditions: The Khmer Krom still use the Khmer script, speak the Khmer language, and celebrate New Year's Eve, Pchum Ben, and boat races like in Cambodia.
The history of all 21 provinces at once would be very long, but I will summarize the history and significance of some of the major provinces that are related to major historical events for you:
1. Saigon / Ho Chi Minh City
Name meaning: means "City of Forests". Originally a fishing village and an important Khmer trading port.
Brief history: The beginning of the loss of territory when King Chea Chettha II allowed the Vietnamese to borrow land in 1623. Later, Vietnam changed its name to "Saigon" and finally to "Ho Chi Minh".
2. Tra Vinh Province
Name meaning: According to legend, it is related to "Tra Pang" from which a "preah" (statue) emerged.
Special features: The province has the most Khmer pagodas (about 143 pagodas) and a large Khmer population. This province is the strongest center of Khmer culture and literature in Lower Cambodia.
3. Soc Trang Province
Name meaning: Refers to a "warehouse" that stored weapons or food for the Khmer army in the past.
Special features: Famous for the Om Touk, Sem Preah and Ok Ambok festivals, which the Khmer Krom celebrate with great enthusiasm in Phnom Penh.
4. Chau Doc Province
Name meaning: An area of the river that is shaped like a pig's mouth, or according to some histories, an area rich in wild boars.
Short history: A hot battle in the Khmer-Vietnamese war during the Udong period. It is the location where the Vietnamese generals mistreated the Khmer in the story "Kampup Te Ong" when digging the Vinh Te canal.
5. Peam Province
Name meaning: "Peam" means a strait or a river mouth that flows into the sea.
Brief history: It was ruled by Mac Cuu, a Chinese tycoon who came to live under the Khmer king, but later he joined the Vietnamese king to maintain his power, which caused the area to fall into Vietnamese hands.
6. Rach Gia Province
Name meaning: Originally, this area was rich in bees, which provided white "wax".
Special features: It is a coastal area, rich in natural resources, and an important gateway in ancient times.
7. Phu Quoc Island
Name meaning: "Tral" is a tool for weaving silk (the island is shaped like a tral).
Brief history: It was the largest island of Cambodia before. The French colonialists drew the "Brévié Line" in 1939 to divide the administration of the island, which is why the island has fallen to Vietnam to this day.
As a reporter and historian, I find it very meaningful to understand the "current life of the Khmer Krom" because it shows the struggle and preservation of national identity despite the political situation.
Here are some important aspects of our current life:
1. Wat Aram is the "heart" of the community
For the Khmer Krom, the Wat Aram is not just a place of religious worship, but also:
School: The only place where Khmer Krom children can go to learn Khmer literature, Khmer ethics, and Khmer history in addition to learning Vietnamese in public schools.
Cultural Center: A place to preserve arts such as Chai Yum dance, Pi Na Pada music, and traditional clothing.
2. Festivals and Customs
The Khmer Krom faithfully maintain three major traditional festivals:
New Year: Celebrated in April, just like in Cambodia.
Pchum Ben Festival: A very important ceremony to honor ancestors.
Boat Festival (Ak Am Bok, Pnet Pratip and Samp Preah Khmer): Especially in Soc Trang province, it is a grand ceremony with a fierce "Ng" boat race.
3. Occupation and Economy
Agriculture: The vast majority of Khmer Krom are farmers, cultivating fields and raising animals in the Mekong River plains.
Challenges: Due to land and cultural factors, a large number of Khmer Krom have poor living conditions, forcing them to migrate to find work in Ho Chi Minh City or cross the border to work in Cambodia.
4. Maintaining National Identity
Although called "ethnic minorities" (Người Khmer) in Vietnam, the Khmer Krom still:
Adhere to Theravada Buddhism.
Use the Khmer language in daily communication within the family and community.
Take pride in their Sakyan, Khmer art, and Khmer food (such as Samlak Kor, Khmer noodles, etc.).
In short, the life of the Khmer Krom people is a strong struggle to live "as Khmer." Their patience and love for their nation are valuable lessons for Cambodian children of all generations.
เรื่องราวทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับการสูญเสียกัมพูชาครอม (ปัจจุบันคือเวียดนามตอนใต้) เป็นเรื่องละเอียดอ่อนและซับซ้อน ตามเอกสารทางประวัติศาสตร์ของชาวเขมร ดินแดนที่เสียให้แก่เวียดนามนั้นมีทั้งหมด 21 จังหวัด (ซึ่งชาวเขมรเรียกว่ากัมพูชาครอม)
(หมายเหตุ: คำว่า "กัมพูชาครอม" ในภาษาอังกฤษหมายถึงกัมพูชา) ด้านล่างนี้คือชื่อจังหวัดและข้อมูลสำคัญบางประการ:
1.ชื่อ 21 จังหวัดในกัมพูชาตอนล่าง
ปัจจุบันชื่อจังหวัดเหล่านี้เรียกเป็นภาษาเขมรและชื่อทางการในภาษาเวียดนาม:
จำนวนชื่อจังหวัด (เขมร) ชื่อจังหวัด (เวียดนาม)
1. พระตระเปียง (ตราวินห์)
2. Khleang (ซกตรัง)
3. เมดชูร์ (เชาว์ด๊กเอ้)
4. กระมุนสา (รัชชี่)
5. ป้าลาว (บากลาววัง)
6. ถึกขาว (กะเมา)
7. ปาย (ฮาเตียง)
8. เพรย์ โนกอร์ (แทงโพ โฮจิมินห์)
9. โอแคป (วงเต่า)
10. ตวลตามอก (ทูดาวมุท)
11. พสาเด็ก (สาวดัน)
12. ทังทิก (ตันอัน)
13. มีซาร์ (มายโท)
14. เกาะกง (โกกง)
15. ลองฮอร์ (วินลอง)
16. พระสุร (ไทนิญ)
17. บาริยา (บาริยา)
18. กำปงรุสซีย์ (เบ็นเตร)
19. เมทาน (เบียนฮวา)
20. เปียมบาราจ (ลองซวน)
21. เกาะตรัล (เกาะ) (ภูกก)
2. วัดและโบราณสถาน
ในกัมพูชาครอมนั้น ไม่มี "วัดหิน" ในรูปแบบอังกอร์มากมายเหมือนในกัมพูชาภาคกลางหรือประเทศไทย แต่มีวัดเขมรที่มีอายุหลายร้อยปี ซึ่งเป็นหลักฐานแสดงถึงอารยธรรมเขมร วัดที่มีชื่อเสียง ได้แก่:
อังกอร์รีคร่อเรย์ (วัดอัง): ตั้งอยู่ในจังหวัดพระตราเปียง เป็นวัดที่เก่าแก่ที่สุดและมีสถาปัตยกรรมที่สวยงาม
วัดคลาง: ตั้งอยู่ในจังหวัดคลาง
วัดมหาท็อป (วัดสุนทิพย์): หรือที่รู้จักกันในชื่อ "วัดฉัตรชรุง" ในจังหวัดคลาง
วัดศิลาจลเถียร (วัดพโนดัช): ตั้งอยู่ในจังหวัดพระตราเปียง
3. หมายเหตุเพิ่มเติม
การสูญเสียดินแดนนี้เกิดขึ้นในช่วง:
ศตวรรษที่ 17: อนุญาตให้ชาวเวียดนามเข้ามาตั้งถิ่นฐาน (สมัยพระเจ้าเจยเจตถาที่ 2)
ปี 1949: นักล่าอาณานิคมฝรั่งเศสได้ยกดินแดนกัมพูชาครอมให้แก่รัฐบาลเวียดนามอย่างเป็นทางการ (สมัยพระเจ้าบาวได) เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 1949
หมายเหตุ: แม้ว่าดินแดนนี้จะอยู่ภายใต้การควบคุมของเวียดนาม แต่ปัจจุบันมีชาวเขมรครอมหลายล้านคนอาศัยอยู่ที่นั่นและยังคงรักษาขนบธรรมเนียม ประเพณี และภาษาของตนไว้
เพื่อให้เข้าใจประวัติศาสตร์ของกัมพูชาครอมได้ดียิ่งขึ้น เราควรพิจารณาถึงสาเหตุและเหตุการณ์สำคัญที่ทำให้ดินแดนแห่งนี้เปลี่ยนจากการปกครองของเขมรมาเป็นการปกครองของเวียดนาม:
1. การเริ่มต้นของอิทธิพลเวียดนาม (ศตวรรษที่ 17)
จุดเปลี่ยนครั้งแรกเกิดขึ้นในรัชสมัยของพระเจ้าชัยเชถที่ 2 (ค.ศ. 1618-1627):
การอภิเษกสมรส: พระองค์ทรงอภิเษกสมรสกับพระธิดาของกษัตริย์เวียดนาม (เจ้าหญิงง็อกวัน)
การยืมที่ดิน: ในปี ค.ศ. 1623 พระองค์ทรงอนุญาตให้กษัตริย์เวียดนามยืมที่ดินในพื้นที่ "เปรยโนกอร์" (ปัจจุบันคือนครโฮจิมินห์) เพื่อเป็นที่พักพิงแก่ผู้ลี้ภัยชาวเวียดนามที่หนีภัยสงครามกลางเมืองในประเทศของตน และเพื่อใช้เป็นด่านเก็บภาษี นี่เป็น "ก้าวแรก" แรกที่นำไปสู่การหลั่งไหลเข้ามาของชาวเวียดนาม
2. การสูญเสียจากทางการเมืองและสงคราม
ในศตวรรษที่ 18 และ 19 กัมพูชาอยู่ในสภาพที่อ่อนแอและอยู่ภายใต้แรงกดดันจากสองประเทศเพื่อนบ้าน (สยามและเวียดนาม):
นโยบายการกลืนกินดินแดน: เวียดนามใช้กลวิธี "การดึง" ประชากรของกัมพูชาไปอาศัยอยู่ในพื้นที่ต่างๆ มากขึ้นเรื่อยๆ และค่อยๆ ก่อตั้งหมู่บ้าน ชุมชน และการปกครองของตนเอง
สงคราม: เมื่อชาวเขมรอยู่ในภาวะความขัดแย้งภายใน กษัตริย์เขมรมักจะขอความช่วยเหลือจากกองทัพเวียดนาม ในทางกลับกัน เวียดนามมักจะเรียกร้องดินแดนของจังหวัดใดจังหวัดหนึ่งเป็นการแลกเปลี่ยน
3. การขุดคลองวิงห์เต
คลองนี้ถูกขุดขึ้นในปี 1819-1824 ตามคำสั่งของกษัตริย์เวียดนาม มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อย่างยิ่ง:
เป็นเส้นทางยุทธศาสตร์ในการกำหนดพรมแดนและปกป้องดินแดนที่เพิ่งยึดครองได้ใหม่
แรงงานชาวเขมรหลายหมื่นคนถูกบังคับให้ขุดคลองนี้ภายใต้การทรมาน ซึ่งเป็นที่มาของตำนานอันขมขื่นเรื่อง "การเทน้ำชา"
4. การล่าอาณานิคมและการได้มาซึ่งดินแดนของฝรั่งเศส (4 มิถุนายน 1949)
นี่คือจุดสิ้นสุดของอำนาจอธิปไตยของเขมรเหนือกัมพูชาครอม:
เมื่อฝรั่งเศสเข้ามาควบคุมอินโดจีน กัมพูชาครอม (โคชินจีน) ถือเป็นอาณานิคมโดยตรงของฝรั่งเศส
เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 1949 ประธานาธิบดีวินเซนต์ ออริออล แห่งฝรั่งเศส ได้ลงนามในกฎหมายยกดินแดนกัมพูชาครอมทั้งหมดให้แก่กษัตริย์บาวได กษัตริย์แห่งเวียดนาม โดยไม่ปรึกษาหรือขอความยินยอมจากกษัตริย์กัมพูชา (นโรดม สีหนุ)
5. สถานการณ์ปัจจุบัน
แม้ว่าดินแดนจะสูญเสียไปภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศ แต่หลักฐานของดินแดนเขมรยังคงมีอยู่:
วัดวาอาราม: มีเจดีย์เขมรมากกว่า 460 แห่งทั่วกัมพูชาครอม
วรรณกรรมและประเพณี: ชาวเขมรครอมยังคงใช้ตัวอักษรเขมร พูดภาษาเขมร และเฉลิมฉลองวันส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ พชุมเบ็น และการแข่งเรือเช่นเดียวกับในกัมพูชา
ประวัติศาสตร์ของทั้ง 21 จังหวัดจะยาวมาก แต่ผมจะสรุปประวัติศาสตร์และความสำคัญของบางจังหวัดหลักๆ ที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์สำคัญๆ ให้คุณฟังดังนี้:
1. ไซ่ง่อน / โฮจิมินห์ซิตี้
ความหมายของชื่อ: หมายถึง "เมืองแห่งป่า" เดิมทีเป็นหมู่บ้านชาวประมงและท่าเรือการค้าที่สำคัญของชาวเขมร
ประวัติโดยย่อ: จุดเริ่มต้นของการสูญเสียดินแดนเกิดขึ้นเมื่อพระเจ้าเชียเชษฐาที่ 2 ทรงอนุญาตให้เวียดนามยืมดินแดนในปี 1623 ต่อมาเวียดนามได้เปลี่ยนชื่อเป็น "ไซ่ง่อน" และในที่สุดก็เป็น "โฮจิมินห์"
2. จังหวัดตราวิญ
ความหมายของชื่อ: ตามตำนานกล่าวว่าเกี่ยวข้องกับ "ตราปัง" ซึ่งเป็นที่มาของ "พระ" (รูปปั้น)
ลักษณะพิเศษ: จังหวัดนี้มีเจดีย์เขมรมากที่สุด (ประมาณ 143 องค์) และมีประชากรชาวเขมรจำนวนมาก จังหวัดนี้เป็นศูนย์กลางที่แข็งแกร่งที่สุดของวัฒนธรรมและวรรณกรรมเขมรในกัมพูชาตอนล่าง
3. จังหวัดส็อกจาง
ความหมายของชื่อ: หมายถึง "คลังสินค้า" ที่ใช้เก็บอาวุธหรือเสบียงอาหารของกองทัพเขมรในอดีต
ลักษณะเด่น: มีชื่อเสียงในเรื่องเทศกาลออมตุก เซมพระ และอ็อกอัมบ็อก ซึ่งชาวเขมรครอมเฉลิมฉลองกันอย่างยิ่งใหญ่ในกรุงพนมเปญ
4. จังหวัดเจาโดก
ความหมายของชื่อ: บริเวณแม่น้ำที่มีรูปร่างคล้ายปากหมู หรือตามประวัติศาสตร์บางเรื่องกล่าวว่าเป็นบริเวณที่อุดมไปด้วยหมูป่า
ประวัติโดยย่อ: เป็นสถานที่สู้รบที่ดุเดือดในสงครามเขมร-เวียดนามในสมัยอุดง เป็นสถานที่ที่แม่ทัพเวียดนามปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรมต่อชาวเขมรในเรื่อง "กำปุปเตอง" ขณะขุดคลองวิญเต
5. จังหวัดเปียม
ความหมายของชื่อ: "เปียม" หมายถึงช่องแคบหรือปากแม่น้ำที่ไหลลงสู่ทะเล
ประวัติโดยย่อ: เดิมทีพื้นที่นี้อยู่ภายใต้การปกครองของมัก คู มหาเศรษฐีชาวจีนที่มาอาศัยอยู่ภายใต้กษัตริย์เขมร แต่ต่อมาเขาได้เข้าร่วมกับกษัตริย์เวียดนามเพื่อรักษาอำนาจของตน ทำให้พื้นที่นี้ตกอยู่ภายใต้การปกครองของเวียดนาม
6. จังหวัดราชเกีย
ความหมายของชื่อ: เดิมทีพื้นที่นี้อุดมไปด้วยผึ้ง ซึ่งให้ "ขี้ผึ้ง" สีขาว
ลักษณะพิเศษ: เป็นพื้นที่ชายฝั่งทะเลที่อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ และเป็นประตูสำคัญในสมัยโบราณ
7. เกาะฟู้โกว๊ก
ความหมายของชื่อ: "ตรัล" คือเครื่องมือสำหรับทอผ้าไหม (เกาะมีรูปร่างคล้ายตรัล)
ประวัติโดยย่อ: เดิมทีเป็นเกาะที่ใหญ่ที่สุดของกัมพูชา นักล่าอาณานิคมชาวฝรั่งเศสได้ลาก "เส้นบรีวี" ในปี 1939 เพื่อแบ่งการปกครองเกาะ ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกาะนี้ตกอยู่ภายใต้การปกครองของเวียดนามจนถึงทุกวันนี้
ในฐานะนักข่าวและนักประวัติศาสตร์ ฉันพบว่าการทำความเข้าใจ "ชีวิตปัจจุบันของชาวเขมรครอม" มีความหมายอย่างยิ่ง เพราะมันแสดงให้เห็นถึงการต่อสู้และการรักษาเอกลักษณ์ของชาติไว้ได้ แม้จะมีสถานการณ์ทางการเมืองที่ไม่เอื้ออำนวยก็ตาม
นี่คือบางแง่มุมที่สำคัญของชีวิตปัจจุบันของเรา:
1. วัดอารามคือ "หัวใจ" ของชุมชน
สำหรับชาวเขมรครอม วัดอารามไม่ใช่แค่สถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็น:
โรงเรียน: สถานที่เดียวที่เด็กชาวเขมรครอมสามารถไปเรียนวรรณคดีเขมร จริยธรรมเขมร และประวัติศาสตร์เขมรได้ นอกเหนือจากการเรียนภาษาเวียดนามในโรงเรียนของรัฐ
ศูนย์วัฒนธรรม: สถานที่อนุรักษ์ศิลปะต่างๆ เช่น การรำไชยยุม ดนตรีปี่นาปาดา และเครื่องแต่งกายแบบดั้งเดิม
2. เทศกาลและประเพณี
ชาวเขมรครอมยังคงรักษาเทศกาลประเพณีที่สำคัญสามอย่างไว้อย่างเคร่งครัด:
ปีใหม่: เฉลิมฉลองในเดือนเมษายน เช่นเดียวกับในกัมพูชา
เทศกาลพชุมเบ็น: พิธีสำคัญมากเพื่อเคารพบรรพบุรุษ
เทศกาลเรือ (อักอัมบก, ปันเนตปราทิป และสัมพระเขมร): โดยเฉพาะในจังหวัดซ็อกจาง เป็นพิธีอันยิ่งใหญ่ที่มีการแข่งขันเรือ "อึ้ง" อย่างดุเดือด
3. อาชีพและเศรษฐกิจ
เกษตรกรรม: ชาวเขมรครอมส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ทำการเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ในที่ราบลุ่มแม่น้ำโขง
ความท้าทาย: เนื่องจากปัจจัยด้านที่ดินและวัฒนธรรม ทำให้ชาวเขมรครอมจำนวนมากมีสภาพความเป็นอยู่ที่ไม่ดี บังคับให้พวกเขาต้องอพยพไปหางานทำในเมืองโฮจิมินห์ หรือข้ามพรมแดนไปทำงานในกัมพูชา
4. การรักษาเอกลักษณ์ของชาติ
แม้จะถูกเรียกว่า "ชนกลุ่มน้อย" (งือยเขมร) ในเวียดนาม แต่ชาวเขมรครอมยังคง:
ยึดมั่นในพระพุทธศาสนาเถรวาด
ใช้ภาษาเขมรในการสื่อสารประจำวันภายในครอบครัวและชุมชน
มีความภาคภูมิใจในศากยัน ศิลปะเขมร และอาหารเขมร (เช่น สำลักกอร์ ก๋วยเตี๋ยวเขมร เป็นต้น)
กล่าวโดยสรุป ชีวิตของชาวเขมรครอมคือการต่อสู้ดิ้นรนอย่างหนักเพื่อดำรงชีวิต "ในฐานะชาวเขมร" ความอดทนและความรักชาติของพวกเขาเป็นบทเรียนอันล้ำค่าสำหรับเด็กชาวกัมพูชาทุกรุ่น
