Mevlana’nın koşulsuz hoşgörüsüyle oluşan Mevlevi kültürünü koruyan ve yaşatan en önemli yapılardır Mevlevihaneler. Evliya Çelebi, “… amma hepsinden iyisi ve süslüsü imaretinde nimeti çok, güzel yapılı Mevlevihane Tekkesi’dir.” diyerek tasvir etmiştir, Gaziantep mevlevihanesini.
“Dinle neyi çünkü hikayet ediyor, ayrılıklardan şikayet ediyor.’’
Mevlevihane’nin Semahane kapısı üzerindeki bu dizenin
yer aldığı Farsça kitabeden, Sancak Beyi Mustafa Ağa bin Yusuf Efendi tarafından 1638 yılında yaptırıldığı öğrenilmektedir. Cumhuriyetin ilanıyla Mevlevihane’nin yönetimini devralan Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından Tekke Camisi ve İstiklal İlkokulu olarak kullanılmıştır. Yapı, Gaziantep’in ilk okullarından biri olarak yaklaşık 30 yıl hizmet verdikten sonra cami lojmanı, sağlık ocağı, müftülük gibi çeşitli işlevlerde kullanılmış ve 2006 yılında Gaziantep Vakıflar Bölge Müdürlüğü’nce gerçekleştirilen restorasyonla müzeye dönüştürülmüştür. Müzede; Mevlevi dervişlerinin yer aldığı, sazendelerin ney ve bendirle ruh kattığı bir sema ayini tasvir ediliyor. Türk hat sanatı örnekleri, tezhip ve ebru sanatı motiflerinin süslediği altın ve gümüş yaldızlı el yazması Kuran-ı Kerimler ile Türk maden sanatı örneklerinden mihrap şamdanlarını da görebilirsiniz. Osmanlı döneminden günümüze ulaşan tespihler, tarihi saatler ve kandillerin de sergilendiği müzede; Mevlevihanenin son şeyhlerinden Mustafa Efendinin torunları tarafından vakfedilen emanetleri de görebilirsiniz. Konya, Kırşehir, Uşak, Muğla ve Gaziantep’in yanı sıra Anadolu’nun farklı yörelerine özgü motiflerin yer aldığı el emeği göz nuru kilimlerin, halıların sergilendiği müze, Türk İslam Kültüründeki zengin çeşitliliği sunmayı ve korumayı amaçlıyor. Vakıflar Genel Müdürlüğü ülkemizin dört bir yanında yükselen han, cami, bedesten, kervansaray gibi ata yadigarı vakıf eserlerinin onarılarak yeni işlevler kazanması için bir dizi çalışma başlattı. Bu binalara verilen yeni kimlikler arasında vazgeçilmez olanı kuşkusuz kültürel değerlerimizin gelecek kuşaklara aktarılmasında bir köprü vazifesi üstlenen müzelerdir. Mevlevihane olarak inşa edilen 4 asırlık bu tarihi bina; bugün vakıf eserlerinin sergilendiği Gaziantep Mevlevihanesi Vakıf Müzesi kimliğiyle ziyaretçilerini bekliyor.
----------------------------------------------------------------------
The most important institutions which protect and sustain the great Jelal ad-din Rumi’s culture of unconditional tolerance are the Rumi dervish lodges. As the famous Turkish historian Evliya Çelebi wrote, “…of all the fine and beautifully adorned houses of worship for pilgrims the most beautiful and most blessed ones were the dervish lodges,” he was indeed describing the Rumi lodge in Gaziantep.
“Listen to the ney, it tells a story, it cries of separation.”
This line written in Persian over the Semahane door of the Rumi lodge in Gaziantep was discovered to have been inscribed there in 1638 by Sancak Bey Mustafa Ağa Yusuf Efendi. Since the declaration of the Turkish Republic, the Rumi Lodge was turned over to the General Management of Turkey’s Charitable Foundation Organization and used as lodge mosque and the İstiklal Primary School. After serving as a school for nearly thirty years, the building was then used as a mosque residence, a health clinic, and a civil servant headquarters. In the year 2006, it was restored by the Regional Management of Gaziantep’s Charitable Foundation before being turned into a museum. The museum offers a chance to see a lodge where the dervishes once lived and also displays scenes from the ritual sema dances that were accompanied by saz players that also performed with Turkish instruments such as the ney and bendir drum. In the museum you will be able to see examples of traditional Turkish arts such as calligraphy, illumination, hand-written holy Korans adorned with Turkish marbling motifs and silver gildings as well as excellent examples of Turkish metallurgy such as ornate chandeliers made for the mihrap niche in the mosque points to Mecca. In addition you will also see historical prayer beads, watches and oil lamps as well as the trusts bequeathed to the museum by the grandson of its last patron Saint of the Rumi lodge, Mustafa Efendi. The museums aims to present and preserve a rich range of cultural artifacts from the Turkish and Islamic world such as carpets, meticulously hand woven kilims adorned with motifs particular to various regions in Anatolia, such as Konya, Kırşehir, Uşak, Muğla and Gaziantep. Charitable foundations are bridges that offer people support and solidarity. The Charitable Foundation’s General Management in Turkey has begun work on a series of renovation projects of historical sites such as hans, mosques, covered bazaars and caravansaries with a view to achieve a new functioning status for them today. In their new manifestations these buildings undoubtedly uphold the duty of acting as museum that functions as a bridge which passes our cultural values on to new generations. The four-century-old historical Rumi lodge of Gaziantep now has on display works of art provided by charitable foundations and proudly stands as a Foundation Museum now open to visitors.
