Umiejętność lasowa - historia leśnictwa i ludzi lasu

Umiejętność lasowa - historia leśnictwa i ludzi lasu Witam Państwa bardzo serdecznie na mojej stronie! Będę starał się podkreślić również kulturową rolę lasu, która bardzo mocno związała się z naszym Narodem.

Za jej pomocą będę starał się popularyzować, a często przywracać pamięć o lasach i ludziach, którzy je tworzyli oraz kształtowali na przestrzeni setek lat. Zawodowo jestem leśnikiem, związanym z Nadleśnictwem Zielona Góra, gdzie pracuję. Staram się też działać w celu zachowania pamięci o leśnikach, którzy działali po zakończeniu wojny na terenach obecnych województw dolnośląskiego, lubuskiego i za

chodniopomorskiego - pracowali na swoistym dzikim zachodzie i tutaj tworzyli polską administrację. Prywatnie od kilku lat kolekcjonuję rzeczy związane z leśnictwem oraz pamiątki po ludziach lasu, starając ocalić się od zapomnienia. Osobiście, uważałbym za wielką klęskę, gdyby mój zbiór leżał po "szufladach", dlatego działam, by powstała z tej kolekcji Muzealna Izba Leśna, która w sposób stały i stacjonarny mogłaby opowiadać setki historii. Każda broszura, narzędzie, wspomnienie to uratowany element leśnej historycznej układanki. Każde zdjęcie, kartka papieru, dawne narzędzia - wszystko ma w sobie ślady i wspomnienia dawnej pracy i życia. Jednocześnie każdy zapamiętuje troszeczkę inaczej te same wydarzenia, a to daje miejsce na tysiące opowieści. Na przywrócenie pamięci i ocalenie od zapomnienia. Każdy przedmiot, wspomnienia, które do mnie trafiają - są po to, by ocaleć i opowiadać swoją historię innym. W szczególności tym, którzy będą pytać: "Jak to wtedy było?". Emocjonalnie i sentymentalnie jestem związany z Kresami Południowo-Wschodnimi i te elementy leśnej historii również staram się podkreślać i pokazywać zainteresowanym. Bardzo chętnie organizuję mobilne wystawy podczas różnych przedsięwzięć, gdzie na żywo przedstawiam liczne leśne eksponaty, które również opowiadają historię danych czasów i samych ich uczestników. Jeżeli posiadają Państwo przedmioty związane z leśnictwem - cechówki, klupy, numeratory, kroczki, narzędzia do żywicowania, dokumenty, zdjęcia, mundury, czapki, a przede wszystkim wspomnienia o pracy w lesie - bardzo prosiłbym o kontakt! Jeśli nie mają Państwo pomysłu co zrobić z przedmiotami związanymi z leśnictwem, pamiątkami po członkach rodzin, którzy byli ludźmi lasu... . Chętnie dam im nowy dom, ocalę od zapomnienia. Stworzą razem wspaniałą opowieść z innymi przedmiotami. Wszystko dla pamięci pracy wszystkich ludzi lasu.

Kolejne świadectwa leśnej historii dołączyły do kolekcji, by opowiadać o dawnych dziejach. Wyjątkowo cenne! Nie sądziłem...
17/02/2026

Kolejne świadectwa leśnej historii dołączyły do kolekcji, by opowiadać o dawnych dziejach. Wyjątkowo cenne!

Nie sądziłem, że kiedykolwiek uda się mi się zdobyć legitymację Przysposobienia Wojskowego Leśników, czy świadectwo ukończenia Wydziału Leśnego Państwowej Średniej Szkoły Rolniczej w Białokrynicy, która należała do słynnego Liceum Krzemienieckiego na Wołyniu. Ślady polskości na Kresach...

Giełda staroci i kolejni świadkowie leśnej historii dołączyli do zbioru :) Może ktoś rozpozna jakąś twarz?
28/09/2025

Giełda staroci i kolejni świadkowie leśnej historii dołączyli do zbioru :)

Może ktoś rozpozna jakąś twarz?

Witajcie!Czasami przemierzając sosnowe bory możemy spotkać stare drzewa w całą serią symetrycznych nacięć - to są bohate...
15/09/2025

Witajcie!

Czasami przemierzając sosnowe bory możemy spotkać stare drzewa w całą serią symetrycznych nacięć - to są bohaterowie dzisiejszej opowieści. Spały żywiczarskie.

Żywica jest substancją wytwarzaną przez różne gatunki roślin i przykładowo słynny haszysz to żywica pozyskana z wysuszonych kwiatostanów konopi indyjskiej. Natomiast sama żywica służy do zabezpieczania ran, jakie powstały na drzewie. Można porównać jej rolę do plastra na skaleczeniu - tworzy warstwę ochronną i pozwala, by rana się goiła 🙂

Żywica drzew iglastych jak sosna, świerk, modrzew i jodła była traktowana jako surowiec strategiczny dla przemysłu chemicznego, pozwalając na pozyskanie terpentyn i kalafonii o różnorodnym zastosowaniu. Można wymienić chociażby jako składniki do produkcji rozpuszczalników, farb, lakierów, lekarstw, kosmetyków.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że bursztyn to kopalna, skamieniała żywica.
Spała żywiczarska to okorowana część pnia - tak zwanego odziomka (dolna, najgrubsza część pnia drzewa, która jest zbudowana z drewna najlepszej jakości), gdzie wykonywano nacięcia (żłobki) pod kątem 45 stopni, prowadzące do pionowego rowka po którym żywica ściekała do kubeczka.

Zakładanie spał zaczynano w kwietniu i maju, gdy temperatura zaczynała sięgać 10 stopni. Korzystano przy tym z szablonu i znaczników, które wyznaczały przebieg rowka ściekowego. Kończenie pozyskania żywicy wypadało mniej więcej w październiku.

Spały nacinano zazwyczaj po południu w ciepłe noce lub przed czasem letnich burz. Ze względu na żywicę, która tężała na powietrzu każdą spałę raz lub dwa razy w tygodniu należało odnowić. Kubeczki opróżniano w godzinach porannych wykorzystując specjalną łyżkę - wybierak i pozyskany materiał wrzucano do wiader, a następnie metalowych beczek.

Ilość odstających przy rowku ściekowym charakterystycznych, odstających nacięć pokazuje, przez ile lat spała funkcjonowała w swoich obiegu. Te odstające nacięcia często nazywano "piórkami".
Najczęściej na drzewach zakładano po dwie spały, jednak przy grubszych sztukach spotykało się również trzy, a nawet cztery! Spały były wykorzystywane często przez kilka lat, które zwane były obiegiem żywiczarskim. Z powiększaniem spały z każdym kolejnym rokiem przemieszczano się w górę pnia, dlatego czasami można spotkać spały o wysokości sięgającej nawet dwóch metrów.
W polskiej metodzie żywiczarskiej bardzo ważną cechą były pozostawienia pasów życiowych, które zapewniały drzewu przetrwanie. Ważne było, by pasy życiowe miały jednakową szerokość i były zakładane na przedłużeniach nabiegów korzeniowych. Dzięki temu do tej pory w lasach możemy spotkać świadków dawnej pracy 🙂

Niegdyś pozyskiwanie żywicy było znaczącą gałęzią gospodarki leśnej na terenie naszego kraju. Pozyskiwano jej nawet około 40 tysięcy ton rocznie! Niestety, od 1994 roku zaprzestano żywicowania drzew, w zamian za to sprowadzając ją z Chin i z Ukrainy...

W latach sześćdziesiątych i na początku lat siedemdziesiątych pozyskiwano około 22 tysięcy ton żywicy sosnowej, a dokonywało tego ponad 10 tysięcy robotników żywiczarskich. Warto dodać, że obecnie LP zatrudniają około 25 tysięcy ludzi 🙂

Pozyskaną żywicę transportowano do dwóch istniejących w Polsce destylarni żywicy w Kłobucku oraz w Garbatce. W nich destylowano pozyskany materiał, by pozyskać terpentynę i kalafonię. Oba zakłady zostały zbudowane w latach trzydziestych w ramach inwestycji II Rzeczypospolitej. Obydwie destylarnie już nie istnieją...

Spały przedstawione na zdjęciach pochodzą z terenu mojego leśnictwa Leśniów, Nadleśnictwa Zielona Góra.

Ciekawostka! Przedstawiony sposób żywicowani jest charakterystyczny dla sosny. Natomiast przy żywicowaniu jodły ściągano żywicę strzykawką z pęcherzy żywicznych w korze. Przy modrzewiu z kolei wiercono otwory w pniu, by natrafić na kieszeń żywiczną.

Przy pisaniu wpisu korzystałem z Instrukcji Żywicowania zatwierdzonej do użytku służbowego przez Naczelnego Dyrektora Lasów Państwowych z 1987 roku.

Adres

Zielona Góra

Strona Internetowa

Ostrzeżenia

Bądź na bieżąco i daj nam wysłać e-mail, gdy Umiejętność lasowa - historia leśnictwa i ludzi lasu umieści wiadomości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu i możesz zrezygnować z subskrypcji w dowolnym momencie.

Udostępnij

Kategoria