09/06/2026
„Gdy przed I wojną światową zdarzyło się Polakowi przyjechać nielegalnie do Paryża, z ust francuskiego urzędnika padały dwa słowa: «Monsieur Mikiewisz». Jego poręka zastępowała paszport i wizę, stawała się gwarancją pobytu we Francji”*.
◾️Dokładnie sto lat temu, 9 czerwca 1926 roku w Paryżu, zmarł Władysław Mickiewicz, najstarszy syn autora epopei „Pan Tadeusz”. Publicysta, wydawca, działacz polskiej emigracji, „(…) duchowy ambasador Polski”*, który stał się człowiekim-instytucją dla rodaków przybywających nad Sekwanę.
◾️ Dla wielu był przede wszystkim strażnikiem pamięci o narodowym wieszczu.
Sam o sobie skromnie pisał: „Jedyną moją zasługą jest to, że byłem synem wielkiego ojca”.
◾️Władysław Mickiewicz nie został poetą. Stał się za to znakomitym publicystą, kronikarzem oraz biografem. Przyjął rolę opiekuna spuścizny ojca. Do jego najważniejszych dokonań należy opracowanie jedenastotomowego wydania dzieł poety oraz jego korespondencji. Wydał też czterotomowy „Żywot Adama Mickiewicza”. Niektórzy badacze zarzucają mu, że w działalności biograficznej próbował na wszelkie sposoby wybielić burzliwy życiorys wieszcza.
◾️Jako wydawca i tłumacz niestrudzenie upowszechniał polską literaturę w Europie Zachodniej. W Paryżu założył czasopismo „L’Espérance”, broniące zniewolonych przez zaborców narodów. Ufundował słynną Księgarnię Luksemburską, traktowaną jako ośrodek patriotyzmu, w której wydawał zakazane pod zaborami polskie książki i serię „Biblioteka Ludowa Polska”. Jako długoletni dyrektor Biblioteki Polskiej w Paryżu oraz fundator istniejącego tam do dzisiaj Muzeum Adama Mickiewicza, zabezpieczył dla przyszłych pokoleń bezcenne archiwa, rękopisy i pamiątki związane z Wielką Emigracją.
◾️W sprawy narodowe angażował się nie tylko z oddali, ale także osobiście. Brał udział w powstaniu styczniowym. Reprezentował również Rząd Narodowy w Szwecji, gdzie zabiegał o dyplomatyczne wsparcie dla zrywu niepodległościowego.
◾️Pozostawił po sobie „Pamiętniki”, które są z jednej strony intymnym zapiskiem relacji rodzinnych, z drugiej – imponującym opisem długiej epoki, w której żył.
➖➖➖➖➖
Portret, który dziś prezentujemy, to prawdopodobnie jedna z ostatnich fotografii Władysława Mickiewicza wykonanych przed jego śmiercią. Powstała w 1926 roku w największym atelier w Paryżu, należącym do Henri’ego Manuela.
Na zdjęciu widzimy Władysława takim, jakim spotykali go przybywający nad Sekwanę rodacy: „krzepkiego, wysokiego starca, z długimi siwymi włosami opadającymi aż za kołnierz i bujną białą brodą”*.
*cytaty z: Andrzej Kłossowski, „Ambasador Książki Polskiej w Paryżu Władysław Mickiewicz”, Ossolineum, 1971
Ossolineum / ZNiO
