11/08/2026
Przygotowując dla Was oprowadzanie w ramach Cracovia Sacra 2026, zebraliśmy wiele ciekawych informacji dotyczących zabytkowego Kościoła św. Idziego, którymi chcielibyśmy się z Wami podzielić.
Kościół św. Idziego w Krakowie, nieopodal Wawelu, miał powstać z fundacji Władysława Hermana jako wotum dziękczynne za narodzenie jego syna Bolesława Krzywoustego. Badacze udowadniają, że mogło być to także wotum ekspiacyjne, za zabójstwo biskupa Stanisława przez jego brata Bolesława Śmiałego. I datują powstanie kościoła na 1086 r. Obecna świątynia nie jest pierwszą, jaka została postawiona w tym miejscu. Pierwotny kościół, zapewne drewniany, zbudowany miał zostać w stylu romańskim. Nie zachowały się jednak żadne jego relikty.
Obecny kościół św. Idziego, zbudowany został w stylu gotyckim, prawdopodobnie na początku XIV w. W źródłach pisanych po raz pierwszy wymieniony został w kronice Jana Długosza jako budynek z cegły. Udowodnili to również badacze Z. Hendel i F. Kopera na początku XX w. W zachowanych księgach miejskich Krakowa padają pierwsze wzmianki o kościele pod rokiem 1310.
W 1316 r. król Władysław Łokietek przeniósł księży kolegiackich z kościoła św. Andrzeja do kościoła św. Idziego. Do tej pory budynek stanowił własność królewską, od tego roku własność benedyktynów z Sieciechowa. Pod patronatem tych ostatnich oraz rodziny Tęczyńskich kościół pozostawał do 1567 r., kiedy to Tęczyńscy przekazali połowę prawa patronatu sędziemu ziemskiemu Feliksowi Czerskiemu, który z kolei odstąpił ją dominikanom z Krakowa. Pozostała część prawa patronatu zachowała się przy benedyktynach z Sieciechowa do 1590 r., kiedy to zakonnicy przekazali ją na Uniwersytet Krakowski. Wywołało to spór dominikanów z uniwersytetem. Od 1595 r. całość prawa patronatu nad świątynią przeszła na dominikanów krakowskich. Stan taki utrzymywał się do II wojny światowej, kiedy to świątynia stała się kościołem podlegającym parafii pw. Wszystkich Świętych (w czasie, gdy główny kościół parafialny zarezerwowany był wyłącznie dla Niemców). Po zakończeniu wojny dominikanie przekazali kościół pod opiekę Ormian. Ci prowadzili duszpasterstwo w kościele do 1982 r., kiedy to oddali świątynie dominikanom.
W 1941 r. miasto Lwów zostało włączone do struktur administracyjnych niemieckiego Generalnego Gubernatorstwa. To stamtąd dwa lata później do Krakowa przybyli Ormianie. Wobec tego, że nie mieli stałego miejsca modlitwy, ówczesny przeor dominikanów o. Romuald Kostecki OP przekazał im klucze do kościoła św. Idziego, początkowo na okres 3 lat. Umowę prolongowano, warunkiem było jednak dbanie przez księży obrządku ormiańskiego o stan świątyni. Starania o zwrot kościoła dominikanie czynili już od lat 60. XX w., kiedy to okazało się, iż kuria krakowska powołała tam duszpasterza z kręgu kleru diecezjalnego, ustanawiając go rektorem kościoła. W 1970 r. przejęciem kościoła zainteresowani byli również księża sercanie. Finalnie udało się przywrócić kościół w posiadanie dominikanów w 1982 r.
W latach 1982–1986 prowadzone były pod kierunkiem o. Adama Studzińskiego OP prace renowacyjne, których efektem stało się przywrócenie kościołowi godnego wyglądu. W kwietniu 1982 r., gdy dominikanie z powrotem przejęli kościół od Ormian, o. Adam Studziński OP po raz pierwszy odprawił mszę tzw. harcerską. Zaprosił na nią harcerzy zrzeszonych w Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej. Św. Idziego mianował nieformalnym patronem harcerzy i harcerek. Msze harcerskie odbywały się w każdą niedzielę o godzinie 9:00. Dla członków harcerstwa organizowane były także rekolekcje, obchodzono też święta oraz uroczystości skautowskie. Młodzież przygotowywała także jeden z ołtarzy na Boże Ciało, opierając go o świątynię. Duszpasterstwo harcerzy funkcjonowało przy kościele do 2004 r. Jednym z zadań było przygotowanie zaplecza medycznego dla pielgrzymek papieskich od Polski. Papież Jan Paweł II miał nawet używać zwrotu „harcerze i harcerki od świętego Idziego”.
Od marca 2026 w imieniu krakowskiego klasztoru dominikanów opiekę nad kościołem sprawuje Dominikański Ośrodek Liturgiczny. Więcej na ten temat: https://idzi.dominikanie.pl
Podstawowa literatura, w której poruszono temat kościoła:
- Z. Hendel, F. Kopera, "Kościół św. Idziego w Krakowie", Kraków 1905.
