Mariveles Historical Society, 36 J. Sarreal Street, Mariveles (2026)

03/10/2026

Mariveles Historical Society on Radyo Pilipinas

02/10/2026

PAHAYAG NG PAKIKIDALAMHATI AT PAKIKIISA SA SAMBAYANANG CAVITEÑO

Ang Mariveles Historical Society (MHS) ay taos-pusong nakikiramay at nakikiisa sa buong sambayanang Caviteño sa pagyao ni Dating Punong Ministro Cesar Enrique Aguinaldo Virata (1930–2026).

Ipinaaabot namin ang aming malalim na pakikiramay sa kanyang pamilya, lalo na kay Gng. Phylita Joy Virata, sa kanilang mga anak, mga mahal sa buhay, mga kaibigan, at sa lahat ng Caviteñong nagdadalamhati sa pagkawala ng isang kababayang naglaan ng malaking bahagi ng kanyang buhay sa paglilingkod sa bayan.

Bilang isang samahang nagtataguyod ng kasaysayang pampook, nauunawaan ng Mariveles Historical Society na ang kasaysayan ng isang bayan ay hindi lamang nasusulat sa mga aklat, gusali, at lumang larawan. Ito ay nabubuhay sa mga taong naglingkod, nag-ambag, at nag-iwan ng pamana para sa mga susunod na salinlahi.

Sa mga Caviteño, ang pangalan ni Cesar Virata ay bahagi ng mas malawak na kuwento ng inyong lalawigan at ng kasaysayan ng Pilipinas. Ang kanyang buhay at paglilingkod ay nararapat patuloy na pag-aralan, alalahanin, at maipasa sa mga susunod na henerasyon.

Mula sa Mariveles, Bataan, isang bayang may sarili ring malalim na ugnayan sa Himagsikan, digmaan, at paghubog sa ating bansa, nakikiisa kami sa aming mga kapatid sa Cavite, isang lalawigang may napakahalagang lugar sa kasaysayan ng sambayanang Pilipino.

Sa oras na ito ng pagluluksa, nawa'y magsilbing paalala ang kanyang pagpanaw sa ating lahat na ang pinakamahalagang pamana ay hindi lamang ang katungkulan o titulong ating hinawakan, kundi ang mga alaala, aral, at ambag na naiiwan natin sa bayan.

Sa buong sambayanang Caviteño, nakikiisa sa inyong pagdadalamhati ang Mariveles Historical Society.

Paalam at maraming salamat po, Dating Punong Ministro Cesar Enrique Aguinaldo Virata.

Nawa'y manatiling buhay sa kasaysayan ang inyong pangalan, paglilingkod, at pamana.

Mula sa Mariveles Historical Society, ang aming taos-pusong pakikiramay sa Pamilya Virata at sa buong Cavite. 🙏❤️

Ang kasaysayan ay hindi lamang ating inaalala. Ito ay ating iniingatan, ipinapasa, at binibigyang-buhay para sa susunod na henerasyon.

01/10/2026

MARIVELEANS | LUMANG LARAWAN

ATTY. FRANCISCO OCTAVIO

Notario Publico ng Mariveles noong 1952

Sa bawat lumang larawan, may mukha. Sa bawat mukha, may pangalan. At sa bawat pangalan, may bahagi ng kasaysayan ng Mariveles na naghihintay na muling makilala.

Isa sa mga pangalang muling binubuhay ng ating mga lumang larawan ay si Atty. Francisco Octavio, na nagsilbing Notario Publico sa Mariveles noong 1952.

Mahigit pitong dekada na ang nakalipas mula nang kunan ang larawang ito. Panahon iyon na ibang-iba pa ang Mariveles na nakikita natin ngayon. Mas maliit ang pamayanan, magkakakilala ang maraming pamilya, at ang mga propesyonal na naglilingkod sa bayan ay naging mahalagang bahagi ng pang-araw-araw na buhay ng mga Marivelenyo.

Bilang isang Notario Publico, si Atty. Francisco Octavio ay kabilang sa mga taong nilalapitan ng mamamayan para sa mahahalagang dokumento at transaksiyong nangangailangan ng legal na pagpapatunay. Ang kanyang pangalan ay bahagi ng isang panahon sa kasaysayan ng Mariveles na unti-unti nang nabubuo muli sa pamamagitan ng mga larawan, dokumento, kuwento, at alaala ng ating mga kababayan.

Ngunit marami pa tayong gustong malaman.

Sino ang nakakakilala kay Atty. Francisco Octavio? Mayroon ba kayong kuwento tungkol sa kanya? Saan matatagpuan noon ang kanyang tanggapan? Sino ang kanyang pamilya at mga kaanak? Mayroon pa bang lumang dokumento, litrato, liham, resibo, o kasulatan na may kanyang pangalan o lagda?

Inaanyayahan ng Mariveles Historical Society ang mga Octavio, matatandang Marivelenyo, at mga pamilyang may kaugnayan sa kanya na ibahagi ang kanilang mga alaala at impormasyon.

Mahalaga ang bawat detalye. Kahit simpleng pangalan, lugar, petsa, o kuwento ay maaaring maging nawawalang piraso ng ating kasaysayang bayan.

Ang kasaysayan ng Mariveles ay hindi lamang kasaysayan ng mga gusali at pangyayari. Kasaysayan din ito ng mga taong minsang namuhay, naglingkod, nangarap, at nag-iwan ng kanilang pangalan sa ating bayan.

Kilalanin natin sila. Alalahanin natin sila. At ipasa natin ang kanilang mga kuwento sa susunod na henerasyon.

Larawan at impormasyon na ibinahagi ni Kim Aaron Marinas Arrieta.

Mariveles Historical Society
Balikan ang Alaala. Buhayin ang Kasaysayan. Ipagpatuloy ang Kuwento.

30/09/2026

🎉 A PROUD MOMENT FOR MARIVELES! 🎉

CONGRATULATIONS, POCHOLO DE LEON GONZALES!

From Mariveles to the national stage of Philippine history.

The Mariveles Historical Society (MHS) proudly congratulates its Founder, Pocholo De Leon Gonzales, for being selected as one of the paper presenters at the Philippine Historical Association Annual Conference 2026.

Chosen from among hundreds of applicants, this recognition is more than a personal achievement. It is a milestone for the Mariveles Historical Society, for local historians and heritage advocates, and most especially, for the people of Mariveles, Bataan.

His approved paper:

“Mula Alaala Tungo sa AI: Ang Mariveles Historical Society, Digital Media, at Artificial Intelligence sa Pagbuo ng Kasaysayang Pampook”

will be presented on October 28 to 30, 2026, at the GSIS Museo ng Sining, Pasay City.

For MHS, this moment carries a deeper meaning.

What began in 1998 as a mission to search for, document, preserve, and share the history of Mariveles will now be presented before historians, scholars, researchers, educators, and heritage advocates from across the country.

And the story continues to evolve.

From old photographs and family archives, oral histories and forgotten stories, to digital media and now Artificial Intelligence, MHS continues to explore new ways of ensuring that the past is not buried by time.

Because history should not simply remain inside archives.

History must be remembered.
History must be told.
History must be shared.
And history must be passed on.

This is what “Mula Alaala Tungo sa AI” represents: the meeting of memory and technology, heritage and innovation, the wisdom of the past and the possibilities of the future.

For nearly three decades, one mission has remained unchanged:

> Ang kasaysayan ng Mariveles ay hindi dapat makalimutan. Dapat itong hanapin, ingatan, ikuwento, at ipasa sa susunod na henerasyon.

Today, the stories of Mariveles are being brought to a bigger stage.

MHS is very proud of you, Pocholo! 👏🇵🇭

Congratulations for carrying the history, memory, and heritage of Mariveles, Bataan into an important national conversation about the future of Philippine history.

MULA ALAALA TUNGO SA AI.

MULA MARIVELES, TUNGO SA PAMBANSANG ENTABLADO.

PARA SA KASAYSAYAN. PARA SA SUSUNOD NA HENERASYON.

Mabuhay ang Mariveles Historical Society!
Mabuhay ang kasaysayang pampook!
Mabuhay ang mga tagapag-ingat at tagapagkuwento ng ating kasaysayan! 🏛️📜🇵🇭

30/09/2026

🏛️ CALL FOR VOLUNTEERS

MARIVELES HISTORICAL SOCIETY YOUTH HISTORY KEEPERS

Kabataan para sa Kasaysayan. Kabataan para sa Mariveles.

Ang kasaysayan ng Mariveles ay hindi lamang kuwento ng nakaraan. Pamana natin ito, at responsibilidad nating ipasa sa susunod na henerasyon.

The Mariveles Historical Society (MHS) is inviting young Marivelenyos to become part of the MHS Youth History Keepers, a volunteer movement dedicated to discovering, documenting, preserving, and sharing the rich history and heritage of Mariveles.

📜 WE ARE LOOKING FOR YOUNG VOLUNTEERS WHO WANT TO:

• Interview elders and record their stories and memories
• Research the history of Mariveles, its barangays, families, landmarks, and traditions
• Collect and help digitize old photographs, documents, letters, maps, and memorabilia
• Document historical sites and heritage places
• Create videos, podcasts, articles, social media content, and digital exhibits
• Learn oral history, storytelling, archival research, and responsible use of AI for historical preservation
• Help build the growing digital archive and Museo de Mariveles initiative
• Encourage fellow young people to appreciate their Marivelenyo identity

You don't have to be a historian.

You don't need to know everything about Mariveles.

You only need curiosity, respect for our heritage, and the willingness to serve.

Students, young professionals, artists, writers, photographers, videographers, researchers, content creators, and ordinary young Marivelenyos who simply love their hometown are welcome.

This is more than volunteering.

You will become a keeper of memory.
A storyteller of our people.
A bridge between generations.

Maraming kuwento ang hindi pa naisusulat.

Maraming lumang larawan ang hindi pa nakikita ng bagong henerasyon.

Maraming alaala ng ating mga lolo at lola ang naghihintay na maitala.

At habang buhay pa ang mga nakakaalala, panahon na para makinig tayo.

BE A YOUTH HISTORY KEEPER.

Tulungan nating hanapin ang ating mga kuwento.
Tulungan nating ingatan ang ating mga alaala.
Tulungan nating buhayin ang kasaysayan ng Mariveles.

Ang kabataang nakakaalam kung saan siya nanggaling ay mas handang humarap sa kinabukasan.

🇵🇭 MARIVELES HISTORICAL SOCIETY
Preserving Our Past. Inspiring Our Future.

MHS YOUTH HISTORY KEEPERS
Kabataan. Kasaysayan. Pamana.

📣 VOLUNTEERS WANTED!
Comment “I WANT TO BE A HISTORY KEEPER!” or send a message to the Mariveles Historical Society to join.

27/09/2026

📜 MARIVELEANS: LUMANG LARAWAN

MARIVELES INSTITUTE, 1950s | KILALANIN NATIN SILA

May mga lumang larawan na hindi lamang basta litrato. Mga piraso sila ng buhay at kasaysayan ng Mariveles.

Narito ang dalawang pambihirang larawan mula sa Mariveles Institute noong dekada 1950. Makikita rito ang mga g**o, mag-aaral, at iba pang Mariveleño na minsang nagtipon sa harap ng paaralan.

Ngayon, mahigit pitong dekada na ang lumipas. Marami sa kanila ang maaaring naging mga magulang, lolo at lola, g**o, propesyonal, manggagawa, negosyante, o mga lingkod ng ating bayan.

Ngunit may isang mahalagang tanong:

SINO-SINO SILA?

Inaanyayahan ng Mariveles Historical Society ang lahat ng Mariveleño, lalo na ang mga dating mag-aaral ng Mariveles Institute at kanilang mga anak at apo, na tulungan kaming kilalanin ang bawat taong nasa mga larawang ito.

Kung may nakikilala kayo, ilagay sa comment section ang:

1. Buong pangalan ng taong nakilala ninyo

2. Kung maaari, tukuyin kung nasa unang larawan o ikalawang larawan

3. Sabihin kung nasa harap o likod na hanay, at pang-ilan mula kaliwa o kanan

4. Kung alam ninyo, ibahagi rin ang kanyang batch, trabaho, pamilya, o maikling kuwento tungkol sa kanyang buhay

Halimbawa:
“Unang larawan, nakaupo, pangatlo mula kaliwa: Juan Dela Cruz, dating g**o sa Mariveles Institute.”

Huwag tayong manghula lamang. Kung hindi sigurado, sabihin nating “posibleng” o “pakikumpirma.” Layunin nating makabuo ng isang mas maaasahang tala para sa susunod na henerasyon.

❤️ Bawat Pangalan ay Bahagi ng Kasaysayan

Kapag nabigyan natin ng pangalan ang isang mukha sa lumang larawan, hindi lamang natin siya nakikilala.

Ibinabalik natin ang kanyang kuwento sa kasaysayan ng Mariveles.

Baka narito ang inyong Lola.
Baka narito ang inyong Lolo.
Baka dating g**o ng inyong mga magulang.
Baka kapitbahay ninyo noon.
Baka isang pangalang matagal nang hindi nababanggit, pero minsang naging mahalagang bahagi ng ating bayan.

Kaya tingnan nating mabuti ang mga mukha. Ipakita natin ang larawan sa ating mga nakatatanda habang may pagkakataon pa tayong marinig ang kanilang mga kuwento.

Tanungin sina Lolo at Lola. Tanungin ang mga Tito at Tita. Buksan ang mga lumang album. Balikan ang alaala.

Dahil darating ang panahon na tayo naman ang tatanungin ng susunod na henerasyon:

“Sino sila?”

At sana, may maiiwan tayong sagot.

📸 MARIVELEANS: LUMANG LARAWAN
Mariveles Institute, 1950s

Kung mayroon kayong lumang larawan ng Mariveles, pamilya, paaralan, negosyo, simbahan, barangay, pista, organisasyon, o pang-araw-araw na buhay noon, ibahagi ito sa Mariveles Historical Society.

Kilalanin. Ikuwento. Idokumento. Ingatan.

Ang kasaysayan ng Mariveles ay hindi lamang nasa mga aklat.
Nasa mga mukha, pangalan, alaala, at kuwento ng bawat Mariveleño.

LIKE • COMMENT • SHARE
Tulungan nating makarating ang mga larawang ito sa mga pamilyang maaaring nakakakilala sa kanila.

MARIVELES HISTORICAL SOCIETY
Balikan ang Alaala. Kilalanin ang Nakaraan. Ingatan ang Kasaysayan.

26/09/2026

BALIKAN ANG ALAALA

Ang Diwa ng Awit ng Mariveles Historical Society

Nasaan ka man ngayon, Marivelenyo ka pa rin.

Maaaring nasa Maynila ka na.
Nasa ibang probinsya.
Nasa Amerika, Canada, Europe, Middle East, Australia, Japan, Singapore, o saan mang bahagi ng mundo.

Maaaring ilang taon o ilang dekada ka nang hindi nakakauwi.

Maaaring ibang lugar na ang tinatawag mong tahanan.

Pero may isang lugar na hindi basta nabubura sa puso.

Mariveles.

Dito nagsimula ang napakarami nating kuwento.

Dito tayo unang tumakbo sa kalsada.
Dito tayo unang pumasok sa paaralan.
Dito tayo unang nagkaroon ng kaibigan.
Dito tayo namasyal, nagtampuhan, umibig, nangarap, naghirap, tumawa at lumaban sa buhay.

At kahit gaano kalayo ang marating natin, may mga alaala talagang marunong umuwi.

Ito ang diwa ng awit ng Mariveles Historical Society:

“Balikan ang Alaala.”

Hindi lamang ito awit ng nakaraan.

Panawagan ito sa ating lahat.

NAALALA MO PA BA?

Naalala mo pa ba ang Mariveles noong bata ka?

Ang lumang paaralan?

Ang dating palengke?

Ang simbahan?

Ang dagat?

Ang mga tindahang wala na ngayon?

Ang mga kalsadang halos kilala mo ang bawat bahay?

Ang mga pista, parada, CAT, graduation, basketball sa barangay, sayawan, reunion, ligawan at simpleng tambayan?

Naalala mo pa ba ang mga mukha ng mga taong bumuo ng kabataan mo?

Si Lolo.

Si Lola.

Ang g**o mong hindi mo malimutan.

Ang kapitbahay na halos kamag-anak na rin.

Ang kabarkadang matagal mo nang hindi nakikita.

Ang mga magulang nating nagsikap upang magkaroon tayo ng magandang kinabukasan.

Noon, ordinaryong araw lamang ang lahat ng iyon.

Ngayon, tinatawag na natin silang alaala.

At iyan ang masakit ngunit magandang katotohanan tungkol sa panahon.

Hindi natin alam na gumagawa na pala tayo ng kasaysayan habang nabubuhay tayo.

ANG KASAYSAYAN AY HINDI LANG NASA AKLAT

Kapag sinabing kasaysayan, madalas naiisip natin ang mga bayani, digmaan, lumang gusali, monumento at mahahalagang petsa.

Pero ang tunay na kasaysayan ng isang bayan ay mas malawak kaysa rito.

Kasama ka sa kasaysayan ng Mariveles.

Kasama ang pamilya mo.

Kasama ang mga ninuno mo.

Kasama ang litrato ng graduation ng Nanay mo.

Kasama ang lumang ID ni Tatay.

Kasama ang litrato nina Lolo at Lola sa harap ng bahay.

Kasama ang kuwento ng unang tindahan ng inyong pamilya.

Kasama ang lumang klase ninyo.

Kasama ang mga manggagawa, mangingisda, g**o, empleyado, negosyante, magsasaka, drayber, sundalo, lider, kabataan at karaniwang mamamayan.

Dahil walang ordinaryong tao sa kasaysayan ng isang bayan.

Bawat buhay ay bahagi ng mas malaking kuwento.

At kapag pinagsama-sama natin ang mga kuwentong iyon, doon natin tunay na makikilala kung sino ang Marivelenyo.

DARATING ANG ARAW, TAYO NAMAN ANG MAGIGING ALAALA

Ito marahil ang pinakamahalagang mensahe ng “Balikan ang Alaala.”

Darating ang panahon na tayo naman ang nasa lumang litrato.

Tayo naman ang pangalan na itatanong ng ating mga apo.

“Sino po ito?”

“Ano po ang trabaho niya?”

“Saan po sila nakatira?”

“Ano po ang Mariveles noong panahon nila?”

At sana, may makasagot.

Sana may litrato.

Sana may pangalan.

Sana may kuwento.

Sana may naitala.

Dahil kapag nawala ang huling taong nakakaalam ng isang kuwento at walang nagsulat nito, maaaring mawala rin ang kuwentong iyon magpakailanman.

Kaya huwag nating hintaying maging huli ang lahat.

Magtanong habang may makakasagot.

Makinig habang may nagsasalaysay.

Kunan ng larawan habang magkakasama pa.

Isulat ang mga pangalan habang may nakakaalala pa.

I-record ang kuwento nina Lolo at Lola habang naririnig pa natin ang kanilang mga boses.

ISANG PANAWAGAN SA MGA MARIVELENYO SA BUONG MUNDO

Hindi mo kailangang maging historian para makatulong.

Hindi mo kailangang maging researcher.

Hindi mo kailangang magkaroon ng titulo, posisyon, o malaking pera.

Kailangan lang nating magmahal at makialam.

Kung mayroon kang lumang larawan ng Mariveles, ibahagi mo.

Kung mayroon kang litrato ng pamilya, klase, opisina, barkada, pista, simbahan, paaralan, negosyo o barangay, ibahagi mo.

Kung may kuwento ang iyong mga magulang at lolo't lola, itala mo.

Kung may alam kang lumang pangalan ng lugar, tradisyon, negosyo, g**o, lider, manggagawa, mangingisda, artista, atleta, sundalo, o simpleng Marivelenyong may kuwentong dapat maalala, ikuwento mo.

At kung nasa ibang bansa ka ngayon, huwag mong isipin na wala ka nang maitutulong.

Mas kailangan ka namin.

Dahil maaaring dala mo ang isang bahagi ng Mariveles na wala na rito.

Maaaring nasa bahay mo sa California ang litrato ng Mariveles noong 1965.

Maaaring nasa Toronto ang lumang album ng pamilya.

Maaaring nasa Dubai ang apo ng isang dating g**o.

Maaaring nasa London ang anak ng isang dating manggagawa.

Maaaring nasa Australia ang isang kuwentong hindi pa natin naririnig.

Ang kasaysayan ng Mariveles ay naglakbay kasama ng mga Marivelenyo sa buong mundo.

Panahon nang pagdugtung-dugtungin natin itong muli.

ITO ANG MARIVELES HISTORICAL SOCIETY

Hindi lamang tayo nag-iipon ng lumang litrato.

Nag-iingat tayo ng pagkakakilanlan.

Hindi lamang tayo nagsusulat tungkol sa nakaraan.

Gumagawa tayo ng tulay patungo sa hinaharap.

Hindi lamang natin tinatanong:

“Ano ang Mariveles noon?”

Tinatanong din natin:

“Ano ang maiiwan natin para sa Mariveles bukas?”

Ito ang ating pananagutan.

Ito ang ating pamana.

Ito ang dahilan kung bakit umiiral ang Mariveles Historical Society.

IKAW AY HISTORY KEEPER

Bawat Marivelenyo ay maaaring maging History Keeper.

Hindi mo kailangang maghintay ng imbitasyon.

Ang kuwento ng pamilya mo ay bahagi ng kuwento natin.

Ang alaala mo ay bahagi ng alaala natin.

Ang lumang litrato mo ay maaaring maging nawawalang piraso ng kasaysayan ng isang pamilya, paaralan, barangay, o buong bayan.

Isang litrato lamang ang maaaring magbalik ng pangalan.

Isang pangalan ang maaaring magbalik ng kuwento.

Isang kuwento ang maaaring magbigay-buhay sa isang henerasyong matagal nang nawala.

At kapag pinagsama-sama natin ang lahat ng iyon, binubuo natin ang isang bagay na mas malaki kaysa sa ating sarili:

Ang kolektibong alaala ng Mariveles.

Kaya saan ka man naroroon ngayon, may simpleng hamon kami sa iyo.

Buksan mo ang lumang album.

Hanapin mo ang lumang kahon.

Tingnan mo ang mga litrato nina Lolo at Lola.

Tanungin mo ang iyong mga magulang.

Tawagan mo ang matatandang kamag-anak.

Balikan mo ang inyong family history.

At kapag may nakita kang kuwentong konektado sa Mariveles...

Huwag mong hayaang mawala.

Ibahagi mo.

Itala mo.

Ipamana mo.

Dahil ang kasaysayan ay hindi pag-aari lamang ng nakaraan.

Responsibilidad ito ng kasalukuyan at regalo natin sa hinaharap.

At tandaan natin:

Darating ang araw, tayo naman ang magiging kasaysayan.

Ang tanong ay hindi kung maaalala ba tayo.

Ang tanong ay:

Ano ang iiwan nating kuwento upang may maalala sila?

Ito ang diwa ng “Balikan ang Alaala.”

Isang awit ng pagbabalik.

Isang awit ng pagkilala.

Isang awit ng pagmamahal.

Isang awit ng pananagutan.

At higit sa lahat, isang panawagan sa bawat Marivelenyo saan mang panig ng mundo:

Umuwi tayo sa ating mga alaala.

Hindi man sa pamamagitan ng eroplano o barko.

Kahit sa pamamagitan lamang ng isang lumang litrato.

Isang kuwento.

Isang pangalan.

Isang awit.

Dahil habang may nakakaalala, buhay ang kasaysayan.

Habang may nagbabahagi, buhay ang alaala.

Habang may nag-iingat, buhay ang ating pamana.

At habang may Marivelenyong nagmamahal sa Mariveles...

hinding-hindi mawawala ang ating kuwento.

Mariveles noon.
Mariveles ngayon.
Mariveles bukas.
Mariveles saan mang sulok ng mundo.
Mariveles sa puso natin, magpakailanman.

Mabuhay ang Mariveles Historical Society.

Mabuhay ang ating mga History Keepers at Heritage Patrons.

Mabuhay ang bawat pamilyang nag-iingat at nagbabahagi ng ating pamana.

At higit sa lahat...

Mabuhay ang bawat Marivelenyo, saan man siya naroroon sa mundo.

BALIKAN ANG ALAALA.

IBALIK ANG MGA KUWENTO.

INGATAN ANG KASAYSAYAN.

IPAMANA ANG MARIVELES.

26/09/2026

🎞️ MHS HISTORY ARCHIVE: MAYOR SILVESTRE YRAOLA RECALLS THE BATAAN DEATH MARCH
MARIVELES, BATAAN, JANUARY 1946

Isa itong napakahalagang historical record para sa kasaysayan ng Mariveles.
Makikita sa archival video na ito ang dating Mayor Silvestre Yraola of Mariveles habang iniinterbyu ni Manuel Bustomente noong January 1946, ilang buwan lamang matapos ang pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Ang dokumentong kasama ng pelikula ay may pamagat na:

“INVESTIGATING BATAAN ‘DEATH MARCH’
Mariveles, Bataan, Philippine Islands
Jan 1946”
Ayon sa opisyal na caption ng archival footage, isinagawa ang panayam sa harap ng bomb-wrecked municipal building ng Mariveles. Mariveles Quarantine o Mental Hospital Ngayon. Under construction ito nung mabomba Hindi pa natatapos. Nag kanyon na sumira rito ay galing pa Ng Corregidor.
Sa panayam, isinalaysay ni Mayor Silvestre Yraola ang sinapit ng kanyang pamilya at ng mga mamamayan ng bayan noong panahon ng Bataan Death March.

Ayon mismo sa dokumento, napilitang lumahok sa martsa ang alkalde, ang kanyang buong pamilya, at ang mga mamamayan ng Mariveles. Ang kanilang sapilitang paglalakad ay tumagal umano nang tatlong araw at apat na gabi.
Ngunit higit na masakit ang sumunod na bahagi ng tala.
Nakasaad sa archival description na:
“The Mayor lost both his father and father-in-law as a result of the enforced march.”

Dalawang ama sa kanyang pamilya ang hindi na nakabalik.
Ang kanyang sariling ama at ang kanyang biyenan ay kapwa nasawi bilang resulta ng sapilitang martsa.

ANG MARIVELES BILANG SIMULA NG ISANG MALAGIM NA KASAYSAYAN
Kapag pinag-uusapan natin ngayon ang Bataan Death March, madalas nating makita ito bilang isang malaking kabanata ng kasaysayan ng Pilipinas.
Pero para sa mga taga-Mariveles noong 1942, hindi lamang ito kasaysayan.
Buhay nila mismo ang kasaysayan.
Mga ama, anak, kapatid, kapitbahay, sundalo, at ordinaryong mamamayan ang nakaranas ng gutom, takot, pagod, karahasan, at pagkawala.
At dito sa Mariveles nagsimula ang isa sa mga pangunahing ruta ng Death March matapos ang pagbagsak ng Bataan noong Abril 1942.
Kaya ang ganitong video ay hindi lamang lumang footage.
Isa itong testimonya ng isang saksi.
Isang alkalde ng Mariveles na, ilang taon lamang matapos ang digmaan, ay personal na nagsalaysay ng nangyari sa kanyang bayan at sa kanyang sariling pamilya.

ISANG BAYAN NA NASUGAT NG DIGMAAN
Napakahalaga rin ng setting ng panayam.
Hindi ito kinunan sa isang maayos na munisipyo.
Ayon sa caption, nasa harap sila ng wasak na municipal building.
Isipin natin ang Mariveles noong 1946.
Wasak ang maraming gusali. Maraming pamilya ang nagluluksa. Maraming tahanan ang kailangang muling itayo. Maraming alaala ng digmaan ang sariwa pa.
At sa gitna ng mga guho, naroon ang alkalde ng bayan, nagkukuwento.
Hindi pa ito “history” para sa kanila noon.
Apat na taon pa lamang ang lumipas mula sa Death March.
Ang mga sugat ay sariwa.
Ang mga pangalan ng namatay ay kilala nila.
Ang mga nawawala ay kapamilya nila.

BAKIT MAHALAGA ANG VIDEO NA ITO?
Para sa Mariveles Historical Society, napakalaking halaga ng ganitong archival footage dahil nagbibigay ito ng mukha at boses sa mga pangyayaring kadalasan ay nababasa lamang natin sa mga libro.
Kapag narinig natin ang salaysay ni Mayor Silvestre Yraola, mas nauunawaan natin na ang kasaysayan ng Bataan Death March ay hindi lamang kuwento ng mga hukbo at labanan.
Ito rin ay kuwento ng mga pamilya ng Mariveles.
At ang pagkawala ng kanyang ama at biyenan ay kumakatawan sa napakaraming pamilyang Marivelenyo na nawalan ng mahal s
a buhay dahil sa digmaan.
HINDI DAPAT MAWALA ANG MGA GANITONG ALAALA
Ito mismo ang isa sa pinakamahalagang dahilan kung bakit patuloy nating binubuo ang Mariveles Historical Society at ang ating digital historical archive.
Marami pang ganitong kuwento ang maaaring nakatago sa lumang pelikula, litrato, liham, diary, dokumento, at alaala ng ating mga matatanda.
Kapag hindi natin ito hinanap, maaaring tuluyan silang mawala.
Pero kapag pinagsama-sama natin ang mga ito, unti-unti nating nabubuo muli ang tunay na kuwento ng ating bayan.
Hindi lamang kasaysayan ng mga sikat na pangalan.
Kundi kasaysayan ng mga tunay na Marivelenyo na nabuhay, naghirap, nakipaglaban, nawalan, at muling bumangon.

PARA SA MGA PAMILYA NG MARIVELES
Kung ang inyong lolo, lola, ama, ina, o kamag-anak ay nakaranas ng digmaan, Death March, Japanese occupation, Liberation of Bataan, o may lumang larawan at dokumentong may kaugnayan sa Mariveles, inaanyayahan namin kayong ibahagi ito sa Mariveles Historical Society.
Baka ang simpleng lumang litrato sa inyong aparador ay mahalagang bahagi pala ng kasaysayan ng ating bayan.
Baka ang kuwento ng inyong lolo na ilang dekada nang paulit-ulit sa inyong pamilya ay isang testimonya na dapat marinig ng susunod na henerasyon.
Ang kasaysayan ng Mariveles ay hindi lamang nasa museo.
Nasa bawat pamilya ito.
Nasa bawat lumang larawan.
Nasa bawat alaala.
At nasa bawat kuwentong handa nating ibahagi.
Mariveles Historical Society
Pag-alala. Pagkilala. Pagpapanatili.
Dahil kapag buhay ang alaala, buhay ang kasaysayan ng Mariveles. 🇵🇭❤️

25/09/2026

Mariveles Historical Society on Radyo Pilipinas

25/09/2026

ISANG PAANYAYA SA MGA PAMILYA NG MARIVELES

Ang kuwento ng inyong pamilya ay bahagi ng kuwento ng ating bayan.

Dear Fellow Mariveleños,

Warm greetings from the Mariveles Historical Society!

Bawat pamilya sa Mariveles ay may kuwento.

May mga kuwentong naipasa ng ating mga lolo at lola. May mga lumang litrato sa album na matagal nang hindi nabubuksan. May mga pangalan, lugar, tradisyon, at alaala na maaaring hindi nakasulat sa anumang aklat, pero buhay pa rin sa puso at alaala ng ating mga pamilya.

Ito ang mga kuwentong nais naming marinig, mapangalagaan, at maipasa sa susunod na henerasyon.

The history of Mariveles does not belong only in official records, old maps, government documents, or history books. It lives in the people who called Mariveles home.

It lives in the stories of our fishermen, farmers, workers, teachers, merchants, community leaders, mothers, fathers, grandparents, and ordinary Mariveleños whose lives helped shape our town.

For this reason, the Mariveles Historical Society warmly invites the original families, early settlers, long-time residents, and descendants of pioneer families of Mariveles, Bataan to join us in preserving the story of our beloved hometown.

IKUWENTO NINYO ANG INYONG PAMILYA

Who were your ancestors?

Saan sila unang nanirahan sa Mariveles?

Ano ang kanilang hanapbuhay?

Ano ang kanilang mga tradisyon?

May tindahan, sakahan, bangka, paaralan, tahanan, negosyo, o lugar ba silang naging bahagi ng kasaysayan ng bayan?

Ano ang mga kuwentong paulit-ulit ikinukuwento ng inyong mga lolo at lola?

Perhaps your family witnessed war, migration, industrialization, fiestas, old community traditions, the growth of our schools and churches, or the transformation of Mariveles from the town they once knew into the community we have today.

We want to hear those stories.

We warmly encourage families to share old family photographs, historical photographs of Mariveles, videos and recordings, letters and documents, certificates and memorabilia, family histories and genealogies, and personal accounts about old places, schools, churches, businesses, barangays, traditions, celebrations, and important events.

Kahit simpleng kuwento lamang na narinig ninyo mula sa inyong mga magulang o lolo at lola, maaaring mahalagang bahagi iyon ng kasaysayan ng Mariveles.

Huwag nating maliitin ang isang alaala.

Because sometimes, one old photograph can reveal an entire chapter of our town's history.

One name can reconnect generations.

One family story can help us understand who we were and how Mariveles became what it is today.

PROJECT MARIVELES: A LOCAL HISTORY

The stories and historical materials shared with the Mariveles Historical Society may be documented and featured on our official page and considered for inclusion in our upcoming historical book:

PROJECT MARIVELES: A LOCAL HISTORY

Our dream is to build a living historical record created not only by historians, but by Mariveleños themselves.

Isang kasaysayang mula sa atin, tungkol sa atin, at para sa mga susunod sa atin.

We want future generations to open these pages and discover the names, faces, struggles, dreams, sacrifices, and achievements of the people who came before them.

Imagine your grandchildren or great-grandchildren someday reading about your family and saying:

"Nandito ang kuwento ng pamilya natin. Bahagi tayo ng kasaysayan ng Mariveles."

That is the legacy we want to preserve.

ANG INYONG MGA ALAALA AY PANGANGALAGAAN

We understand that family photographs, documents, and stories are precious.

All materials shared with the Mariveles Historical Society will be treated with respect and care. Proper acknowledgment and credit will be given to the families and individuals who contribute photographs, documents, videos, memories, and historical information.

Hindi namin nais angkinin ang inyong kasaysayan.

Nais naming tulungan kayong mapangalagaan ito.

Because every family deserves to have its story remembered.

SUMAMA KAYO SA ATING MISYON

If your family has roots in Mariveles, we would be honored to hear from you.

Send a message to the official page of the Mariveles Historical Society. Introduce your family, tell us where your ancestors lived, and share whatever photographs, documents, memories, or stories you may have.

Hindi kailangang sikat ang inyong ninuno.

Hindi kailangang naging mayor, kapitan, bayani, o prominenteng tao.

Ang simpleng buhay ng isang Mariveleño ay bahagi rin ng kasaysayan.

Because history is ultimately the story of people.

And Mariveles is the story of all of us.

Habang naririto pa ang ating mga magulang, lolo, lola, tiyuhin, tiyahin, at matatandang Mariveleño, kausapin natin sila.

Tanungin natin sila.

Pakinggan natin sila.

Isulat natin ang kanilang mga kuwento.

Hanapin natin ang mga lumang litrato.

Kilalanin natin ang mga mukha at pangalan bago tuluyang mawala sa ating alaala.

Kapag nawala ang isang kuwento nang hindi naitala, may bahagi ng Mariveles na nawawala rin.

Kaya ngayon ang panahon upang magbalik-tanaw.

Ngayon ang panahon upang magbahagi.

Ngayon ang panahon upang sama-sama nating buuin ang kuwento ng ating bayan.

Ang kasaysayan ng Mariveles ay kasaysayan ng bawat pamilyang Mariveleño.

Huwag nating hayaang mawala ang kanilang mga pangalan.
Huwag nating hayaang makalimutan ang kanilang mga kuwento.
Huwag nating hayaang mawala ang ating pinagmulan.

Sa Mariveles Historical Society, may lugar ang kuwento ng inyong pamilya.

Ikuwento natin. Ingatan natin. Ipagmalaki natin. Ipamana natin.

Para sa ating mga ninuno.
Para sa ating mga pamilya.
Para sa Mariveles.
At para sa mga susunod na henerasyon.

Mabuhay ang pamilyang Mariveleño!
Mabuhay ang kasaysayan ng Mariveles!

Pocholo De Leon Gonzales
Founder
Mariveles Historical Society

Author and Project Lead
PROJECT MARIVELES: A LOCAL HISTORY

Mariveles Historical Society

03/10/2026

02/10/2026

01/10/2026

30/09/2026

30/09/2026

27/09/2026

26/09/2026

26/09/2026

25/09/2026

25/09/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request