22/06/2026
ជំនួបជើងឯកលើសង្វៀន UNCLOS៖ កម្រិតគីឡូក្រុមអ្នកច្បាប់ កម្ពុជា VS ថៃ
សង្វៀនការទូតអាស៊ានកំពុងឡើងកម្តៅខ្លាំងនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២៦ នេះ នៅពេលដែលកម្ពុជាបានសម្រេចចិត្តប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ វាយលុកមុនដោយការដាក់ «លិខិតជូនដំណឹងស្តីពីការផ្សះផ្សា» (Notification of Conciliation) ទៅកាន់ភាគីថៃ។ ភ្លាមៗនោះ ភាគីថៃក៏បានវាយបកមកវិញដោយការប្រកាសសមាសភាពអ្នកច្បាប់លំដាប់មហាយក្ស។ នេះមិនមែនជាការជជែកគ្នាធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការប្រកួតប្រដាល់សកលលំដាប់អូឡាំពិច ដែលប្រើប្រាស់ខួរក្បាល មាត្រាច្បាប់ និងយុទ្ធសាស្ត្រភូមិសាស្ត្រនយោបាយជាអាវុធ។
សូមពិចារណាសមាសភាព «កីឡាករ» ជើងខ្លាំងដែលភាគីទាំងពីរបានបញ្ជូនឡើងសង្វៀន គិតត្រឹមថ្ងៃទី ១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦៖
១- ជ្រុងខៀវ៖ ក្រុមអ្នកបច្ចេកទេសយុទ្ធសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា
កម្ពុជាបានជ្រើសរើសការវាយលុកដោយប្រើ «កណ្តាប់ដៃបច្ចេកទេស និងបទពិសោធន៍ជាក់ស្តែង» លើសំណុំរឿងផ្សះផ្សា។ អ្នកច្បាប់ទាំងពីររូបដែលកម្ពុជាតែងតាំង គឺជាអ្នកធ្លាប់ឆ្លងកាត់សមរភូមិការទូត និងការកាត់សេចក្តីធំៗកម្រិតពិភពលោក។
១.ក- Jean-Marc Thouvenin — "កំពូលអ្នកវាយបកហ្មត់ចត់"
▪︎ ប្រវត្តិរូប និងកម្រិតគីឡូ៖ សាស្ត្រាចារ្យច្បាប់សាធារណៈជនជាតិបារាំង និងជាអគ្គលេខាធិការនៃបណ្ឌិត្យសភាច្បាប់អន្តរជាតិទីក្រុងឡាអេ (The Hague Academy)។
▪︎ ចំណុចខ្លាំង (Special Skill)៖ ជំនាញខាងច្បាប់សមុទ្រ និងច្បាប់សេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ ថែមទាំងជាមេធាវីដែលមានបទពិសោធន៍ជោគជាំនៅចំពោះមុខតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)។
▪︎ តួនាទីយុទ្ធសាស្ត្រ៖ រូបលោកប្រៀបដូចជាអ្នកប្រដាល់ដែលចាំមើលចន្លោះប្រហោងនៃខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនសមុទ្រដែលថៃធ្លាប់គូស។ ភាពហ្មត់ចត់នៃច្បាប់ទម្លាប់បារាំងនឹងជួយឱ្យកម្ពុជាមានមូលដ្ឋានគតិយុត្តិរឹងមាំ មិនងាយឱ្យគូប្រកួតវាយបំបែកបានឡើយ។
១.ខ- Peter Taksoe-Jensen — "បិតាសម្របសម្រួលបែបតាក់ទិច" (The Diplomatic Tactician)
▪︎ ប្រវត្តិរូប និងកម្រិតគីឡូ៖ អ្នកការទូតជាន់ខ្ពស់ និងជាអតីតអនុប្រធានអគ្គលេខាធិការទទួលបន្ទុកការិយាល័យកិច្ចការច្បាប់នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN OLA)។
▪︎ ចំណុចខ្លាំង (Special Skill)៖ ធ្លាប់ធ្វើជា ប្រធានគណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដោះស្រាយវិវាទសមុទ្រដ៏ល្បីល្បាញរវាង អូស្ត្រាលី និងទីម័រខាងកើត (២០១៦-២០១៨)។
▪︎ តួនាទីយុទ្ធសាស្ត្រ៖ នេះគឺជា «កាតអាត់» របស់កម្ពុជា។ Taksoe-Jensen ដឹងច្បាស់ពីរបៀបដើរតួ និងយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងគណៈកម្មការផ្សះផ្សា (Conciliation Commission) ព្រោះលោកធ្លាប់ដឹកនាំយន្តការនេះដោយជោគជ័យរួចមកហើយ។ វត្តមានរបស់លោកធានាថា កម្ពុជានឹងមិនចាញ់ប្រៀបលើហ្គេមនីតិវិធីទាល់តែសោះ។
២. ជ្រុងក្រហម៖ ក្រុមមហាកម្លាំងច្បាប់សមុទ្ររបស់ថៃ (The Heavyweights)
ភាគីថៃបានឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយលុករបស់កម្ពុជា ដោយការបញ្ចេញអ្នកច្បាប់កម្រិតកំពូល ដែលម្នាក់ជាប្រធានស្ថាប័នច្បាប់សមុទ្រខ្ពស់បំផុតលើពិភពលោក និងម្នាក់ទៀតជាអ្នកទ្រឹស្តីកម្រិតសកល។
២.១~ Albert J. Hoffmann — "ស្តេចសង្វៀនច្បាប់សមុទ្រ" (The Reigning Champion)
▪︎ ប្រវត្តិរូប និងកម្រិតគីឡូ៖ ចៅក្រមជនជាតិអាហ្វ្រិកខាងត្បូង និងជា ប្រធានតុលាការអន្តរជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (ITLOS) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២០។
▪︎ ចំណុចខ្លាំង (Special Skill)៖ យុត្តាធិការ និងការបកស្រាយមាត្រានៃ UNCLOS 1982 ទាំងមូល ស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់លោក។ លោកមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើការបង្កើតយុត្តិសាស្ត្រសមុទ្រសកល។
▪︎ តួនាទីយុទ្ធសាស្ត្រ៖ ថៃតែងតាំង Hoffmann ក្នុងគោលបំណងបង្អាក់ស្មារតី និងបង្កើតសម្ពាធផ្លូវចិត្តដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមកលើភាគីកម្ពុជា។ ការមានប្រធាន ITLOS នៅក្នុងជ្រុងរបស់ខ្លួន ធ្វើឱ្យរាល់យុទ្ធសាស្ត្រច្បាប់របស់ថៃមានទម្ងន់ និងឥទ្ធិពលខ្ពស់ភ្លាមៗ។
២.២~ Duncan French — "កំពូលអ្នកទ្រឹស្តី" (The Academic Heavyweight)
▪︎ ប្រវត្តិរូប និងកម្រិតគីឡូ៖ សាស្ត្រាចារ្យច្បាប់អន្តរជាតិជនជាតិអង់គ្លេស និងជា Pro Vice Chancellor នៃសាកលវិទ្យាល័យ Lincoln។
▪︎ចំណុចខ្លាំង (Special Skill)៖ ជំនាញលើច្បាប់បរិស្ថានសមុទ្រ និងជាអ្នកវិភាគស៊ីជម្រៅលើសំណុំរឿងអាជ្ញាកណ្តាលសមុទ្រចិនខាងត្បូង (South China Sea Arbitration)។
▪︎ តួនាទីយុទ្ធសាស្ត្រ៖ French នឹងដើរតួជាអ្នករៀបចំគ្រឹះទ្រឹស្តីច្បាប់ដ៏រឹងមាំ និងស្មុគស្មាញ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ និងការទាមទាររបស់ថៃ។ ជំនាញរបស់លោកលើករណីសមុទ្រចិនខាងត្បូង អាចនឹងត្រូវយកមកកែច្នៃដើម្បីប្រឆាំងនឹងការគូសវណ្ឌកម្មរបស់កម្ពុជា។
៣. យុទ្ធសាស្ត្រលើសង្វៀន៖ តើការប្រកួតនេះនឹងទៅជាយ៉ាងណា?
ការប្រកួតប្រដាល់ច្បាប់សមុទ្រលើកនេះ មិនមែនជាការវាយសម្រុកយកឈ្នះចាញ់ដោយការសន្លប់ (Knockout) នោះទេ ព្រោះ គណៈកម្មការផ្សះផ្សា (Conciliation Commission) មិនមែនជាតុលាការកាត់សេចក្តីដាច់ខាត តែជាយន្តការជំរុញឱ្យមានការចរចា និងបង្កើតអនុសាសន៍ (Non-binding recommendations)។ ដូច្នេះ យុទ្ធសាស្ត្ររបស់គូភាគីមានលក្ខណៈដូចខាងក្រោម៖
▪︎ កម្ពុជា (ជ្រុងខៀវ)៖ ប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រ "វាយចំគោលដៅ និងគ្រប់គ្រងសង្វៀន"។ តាមរយៈការជ្រើសរើស Peter Taksoe-Jensen កម្ពុជាចង់ធានាថា ដំណើរការផ្សះផ្សានឹងប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូន យុត្តិធម៌ និងមានទម្រង់ដូចទៅនឹងករណី ទីម័រខាងកើត-អូស្ត្រាលី ដែលជាគំរូជោគជ័យក្នុងការបង្ខំឱ្យប្រទេសធំ (អូស្ត្រាលី) ព្រមចែកផលប្រយោជន៍សមុទ្រដោយស្មើភាពជាមួយប្រទេសតូច (ទីម័រខាងកើត)។
▪︎ ថៃ (ជ្រុងក្រហម)៖ ប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រ "បង្អើល និងការពារសង្វៀន"។ ការយកប្រធាន ITLOS មកឈរជើង គឺដើម្បីបង្ហាញថា ថៃមិនដើរថយក្រោយឡើយ ហើយរាល់ការសម្រុះសម្រួលណាដែលមិនចំណេញដល់ថៃ នឹងត្រូវប្រឈមមុខជាមួយអ្នកជំនាញខ្ពស់បំផុតនៃច្បាប់សមុទ្រពិភពលោក។
៤. ការវាយតម្លៃលទ្ធភាពតាមប្រូបាប
ក. ប្រូបាបលទ្ធផល "ស្មើគ្នា" (Draw / Compromise) ឬឈ្នះរៀងខ្លួន៖ ៦៥% (លទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត)
▪︎ មូលហេតុ៖ ធម្មជាតិនៃគណៈកម្មការផ្សះផ្សា គឺបង្កើតឡើងដើម្បីស្វែងរក «ចំណុចកណ្តាលដែលភាគីទាំងពីរអាចទទួលយកបាន» (Win-Win Solution)។ ប្រធានគណៈកម្មការ (ដែលនឹងត្រូវជ្រើសរើសដោយអ្នកច្បាប់ទាំង ៤ រូប ឬតែងតាំងដោយអគ្គលេខាធិការ UN) នឹងដើរតួជាអាជ្ញាកណ្តាលសម្របសម្រួល មិនមែនជាអ្នកកាត់ក្តីយកត្រូវ-ខុសនោះទេ។
▪︎ សេណារីយ៉ូ៖ គណៈកម្មការអាចនឹងស្នើឱ្យមានការបែងចែកផលប្រយោជន៍ ឬគូសវណ្ឌកម្មថ្មីមួយដែលកែសម្រួលចេញពីខ្សែបន្ទាត់ទាមទារទាំងពីរ (MOU44) ដើម្បីឱ្យភាគីទាំងពីរអាចទាញយកថាមពលមកប្រើប្រាស់រៀងៗខ្លួន។
ខ. ប្រូបាបលទ្ធផល "កម្ពុជាចំណេញប្រៀប / ឈ្នះពិន្ទុ" (Advantage Cambodia)៖ ២០%
▪︎ មូលហេតុ៖ ការនាំយកករណីនេះចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធ UNCLOS គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រវាយលុកដ៏ជោគជ័យមួយរបស់កម្ពុជា រួចជាស្រេចទៅហើយ (Strategic Victory)។ វត្តមានរបស់លោក Peter Taksoe-Jensen ដែលធ្លាប់មានបទពិសោធន៍ដឹកនាំការផ្សះផ្សាដោះស្រាយករណី ទីម័រខាងកើត និងអូស្ត្រាលី គឺជាប្រៀបខ្លាំងខាងតាក់ទិច។ ករណីទីម័រខាងកើតបានបង្ហាញថា យន្តការនេះជួយឱ្យប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាតូចជាង អាចទទួលបានយុត្តិធម៌ និងការបែងចែកទឹកដីសមុទ្រដោយស្មើភាពពីប្រទេសធំ។
▪︎សេណារីយ៉ូ៖ បើសិនជាកម្ពុជាអាចបញ្ចុះបញ្ចូលគណៈកម្មការឱ្យប្រើប្រាស់គោលការណ៍ «សមធម៌» (Equity/Equitable Principles) ក្នុងការគូសបន្ទាត់ព្រំដែន(យោងសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម, ជ័យជម្នះឆ្នាំ១៩៦២, ២០១៣) នោះកម្ពុជានឹងទទួលបានផ្ទៃដីសមុទ្រ និងប្រភពធនធាននៅក្នុងតំបន់ OCA ច្រើនជាងការចរចាទ្វេភាគីធម្មតា។
គ. ប្រូបាបលទ្ធផល "ថៃចំណេញប្រៀប / ឈ្នះពិន្ទុ" (Advantage Thailand)៖ ១៥%
▪︎មូលហេតុ៖ ថៃបានបញ្ចេញ «កណ្តាប់ដៃធ្ងន់» គឺលោក Albert J. Hoffmann ប្រធាន ITLOS បច្ចុប្បន្ន។ វត្តមានរបស់លោក Hoffmann នឹងធ្វើឱ្យរាល់ការបកស្រាយច្បាប់ ឬការលើកឡើងរបស់ភាគីថៃមានទម្ងន់គតិយុត្តិខ្ពស់ និងពិបាកក្នុងការទាត់ចោល។ បូករួមនឹងលោក Duncan French ដែលជាអ្នកឯកទេសខាងទ្រឹស្តីច្បាប់បរិស្ថាន និងការអាជ្ញាកណ្តាលសមុទ្រចិនខាងត្បូង ពួកគេអាចនឹងព្យាយាមប្រើប្រាស់លក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រ (Geographical Features) ដូចជាកោះគុត ដើម្បីទាញផលប្រយោជន៍ និងទាត់ចោលខ្សែបន្ទាត់របស់កម្ពុជា។
▪︎ សេណារីយ៉ូ៖ ប្រសិនបើក្រុមអ្នកច្បាប់ថៃអាចបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យគណៈកម្មការយល់ស្របតាមយុត្តិសាស្ត្រ ឬគោលការណ៍ច្បាប់តឹងរ៉ឹងដែលចំណេញដល់ខ្សែបន្ទាត់ទាមទាររបស់ខ្លួន(ឆ្នាំ១៩៧៣) នោះអនុសាសន៍ចុងក្រោយអាចនឹងលម្អៀងទៅរកភាគីថៃច្រើនជាង។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ការប្រកួតនេះនឹងបញ្ចប់ទៅដោយ «ការឈ្នះពិន្ទុរៀងៗខ្លួន ឬស្មើគ្នាដោយការសម្រុះសម្រួល (Split Decision / Technical Draw)»។ គណៈកម្មការផ្សះផ្សានឹងមិនទាត់ចោលភាគីណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែនឹងជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរដើរចេញពីជំហររឹងត្អឹងរៀងៗខ្លួន ហើយឈានទៅរកការបង្កើត «តំបន់អភិវឌ្ឍន៍រួម» (Joint Development Area) ឬការខណ្ឌសីមាថ្មីមួយដែលឈ្នះ-ឈ្នះទាំងអស់គ្នា។
អត្ថបទ ៖ បណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា
ប្រភព៖AllGov, French, D, Institut de Droit International, International Tribunal for the Law of the Sea, Jus Mundi Sygna Partners,Khaosod English, University of Lincoln, Wikipedia, Xinhua
រូបភាព៖ ai( Gemini)
