09/01/2025
Σε ένα αποκατεστημένο παρισινό κτίριο που οι τελευταίοι Λουδοβίκοι είχαν εγκαταστήσει τη δοίκηση και φροντίδα των 8 ανακτόρων τους, όπου φυλάγονταν και συντηρούνταν βασιλικά δώρα και τιμαλφή αιώνων, όπλα και τα κοσμήματα του στέματος, ο σεΐχης του Κατάρ της οικογένειας Αλ Θανί, σε 750 τ.μ., τα οποία νοικιάζει για 20 χρόνια από τη γαλλική Υπηρεσία Μνημείων και Πολιτιστικής Κληρομιάς έναντι 23 εκατομ. ευρώ, εκθέτει μέρος των συλλογών του. Επισκεφτήκαμε την έκθεση, αφού μεταξύ άλλων που μας πρότεινε ο καλός μας ποτέ φοιτητής και τώρα επαγγελματίας αρχιτέκτων στο Παρίσι με συμμετοχή σε σοβαρά έργα προβολής (Fondation Pathè, Gare Eole à Défence...) Manolis Ntourlias ήταν και η έκθεση αυτή. Με τα πόδια από το ξενοδοχείο, ήταν εύκολο να την δούμε, άρτι αφιχθέντες και τακτοποιηθέντες κατά τις 4.00 το απόγευμα μετά από 7 ώρες μετακινήσεων και αναμονών για μια απευθείας πτήση! Όταν πληρώνεις παραπάνω από ένα εκατομ. ενοίκιο κάθε χρόνο για 750 τ.μ., τι ψυχή έχουν μερικά ακόμη για να στήσεις μια έκθεση της εκατοντάδων εκατομ. συλλογής σου! Η πολυτέλεια των υλικών της έκθεσης, η ακρίβεια της συναρμογής τους, οι αφανείς συνδέσεις τους και η κοστοβόρα επεξεργασία τους μόνο με την πολυτιμότητα και την έξοχη επεξεργασία των εκθεμάτων μπορούσαν να συγκριθούν. Και σωστά έκανε ο σχεδιαστής της έκθεσης, ο Ιάπωνας εγκατεστημένος στο Παρίσι αρχιτέκτονας Tuyoshi Tane. Αφού μάλιστα χρεία χρημάτων δεν υπήρχε. Ωστόσο, πέρα από τον θαυμασμό μας για τα μοναδικά εκθέματα της συλλογής, τα ζητήματα που τίθενται είναι δύο. Το ένα αφορά τον τρόπο που αποκτώνται τέτοια εκθέματα και το δεύτερο και κυριότερο πώς εκτίθενται χωρίς ένταξη σε ένα οποιοδήποτε συγκείμενο.
Το πρώτο δεν είναι άγνωστο στην ιστορία της τέχνης. Οι πλούσιοι και ισχυροί κάθε εποχής, αλλά και κράτη με λεφτά και ισχύ πολλαπασίαζαν την περιουσία και τη συμβολική ισχύ τους με τις αγορές σπανίων ή και διασήμων έργων τέχνης ή και ολόκληρων συλλογών. Όμως άλλο να το διαβάζεις στην ιστορία και άλλο να το βλέπεις να συμβαίνει σε χρόνο παρόντα με αντικείμενα που δεν είναι του παρόντος, αλλά αντιπροσωπεύουν σπανιότατα δείγματα πολιτιστικής δημιουργίας εθνικής σημασίας για τις χώρες προέλευσης. Έτσι αντιλαμβάνεσαι και τις γεωπολιτικές του σήμερα και τι άλλο μπορεί να αγοράζεται και να πουλιέται με την ίδια ευκολία... Και τα πρόσφατα σκάνδαλα που πριν ένα χρόνο είδαν το φως στις Βρυξέλλες είναι μέρος της ίδιας πολιτικής ισχύος που μπορεί να ασκηθεί και στην ευρωπαϊκή γειτονιά μας.
Το δεύτερο ζήτημα είναι η πρόθεση ή μάλλον η αδιαφορία του όντως εξαιρετικού Ιάπωνα σχεδιαστή της έκθεσης ή και της επιμελήτριας να δημιουργήσουν ένα οποιοδήποτε νοηματικό πλαίσιο, καθόλου πολιτικό, για τα εκθέματα, παρόλο που στο εισαγωγικό σημείωμα για το πρώτο μέρος που αφορά τα κοσμήματα, την μικρογλυπτική και λειτουργικά εκκλησιαστικά ή κοσμικά σκεύη υπήρχε η επισήμανση ότι μπορεί να αναδειχθούν οι διάφορες τεχνικές. Εννοούσαν μάλλον να τις ανακαλύψουμε. Σε ότι δε αφορά το δεύτερο μέρος η κατά χρώμα ομαδοποίηση των εκθεμάτων θύμιζε Λιλιπούπολη με την γνωστή ιστορία του μουσείου που είχε το δωμάτιο με τα βαριά πράγματα, με τα ελαφριά ή τα κίτρινα, όπου η "κίτρινη" Κινέζα έπρεπε να χτυπάει τα πόδια της για να μην κόψει η "κίτρινη" μαγιονέζα! Επειδή μάλιστα είχα πάρει τα ακουστικά με την ξενάγηση, πουθενά δεν υπήρχε, πέρα από κομπορημονούσες εκφράσεις, καμία αναφορά ούτε σε τεχνικές, ούτε σε συμβολική χρωμάτων, που όμως τα εν λόγω εκθέματα θα έπρεπε με τη χρήση τους να συμβολίζουν. Κάθε φορά που βλέπω να ξοδεύονται χρήματα για το φαίνεσθαι (-δεν το υποτιμώ καθόλου-) ενώ για το είναι και την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης δεν χρειάζονται σχεδόν τίποτα (-είναι γνωστό πόσο λίγο αμείβεται η πνευματική εργασία-) θλίβομαι βαθιά, όχι γιατί με αφορά, αλλά γιατί σκέφτομαι πόσα παιδιά μας απόφοιτοι μουσειολόγοι, (η Σχολή του Λούβρου έχει μεγάλο παρελθόν στην εκπαίδευση μουσειολόγων) θα μπορούσαν να κάνουν τη διαφορά, αν τους έδιναν την ευκαιρία και απαιτούσαν την πραγματική συμμετοχή τους και όχι την εικονική (π.χ. σε διαγωνισμούς) ή συμβατική (π.χ. αποδελτίωση) είτε οι αναθέτοντες φορείς είτε οι αρχιτέκτονες ή ενίοτε και σκηνογράφοι ή και γραφίστες σχεδιαστές εκθέσεων.Τελικά πάντα κάτι μαθαίνει κανείς, ακόμη και από προβληματικά παραδείγματα, όπως αυτό της επέμβασης του Τadao Ando στην Bourse του Παρισιού για τις εκθέσεις του πολυεκατομμυριούχου Pinault. Γι' αυτήν όμως στα ΠΡΟΣΕΧΩΣ.
